ارداگەرلەر – التىن قازىق
بەيسەنبى, 18 قازان 2012 8:03
الدىڭعى تولقىن – اعالار, كەيىنگى تولقىن – ىنىلەر… ۇلى ابايدىڭ وسىناۋ ۇلاعاتتى سوزدەرى جاسىمىز ۇلعايعان سايىن ويعا ءجيى ورالاتىن بولىپ ءجۇر. سوندايدا ارقا تۇتىپ جۇرگەن الدىمىزداعى اعالارعا قاراپ الاڭدايمىز. جىلدار جىلجىپ, ۋاقىت ىلگەرىلەگەن سايىن ولاردىڭ قاتارىنىڭ سيرەپ بارا جاتقانى جانعا باتادى. ونىڭ ەسەسىنە ىزىمىزدەن ەرىپ كەلە جاتقان ىنىلەردى كورىپ, كوڭىلىمىز كونشىگەندەي بولادى. نە بولعاندا دا الدىڭدا اعالاردىڭ ات وزدىرىپ جۇرگەنىنە نە جەتسىن. اپىر-اي, الدارىنان شىعىپ, «اسسالاۋماعالەيكۋم» دەپ سالەم بەرگەندە قولىڭدى قىسىپ, قولتىعىڭنان دەمەگەندە, ارقاڭدى تاۋعا سۇيەگەندەي سەزىمدە بولامىز-اۋ, شىركىن.
بەيسەنبى, 18 قازان 2012 8:03
الدىڭعى تولقىن – اعالار, كەيىنگى تولقىن – ىنىلەر… ۇلى ابايدىڭ وسىناۋ ۇلاعاتتى سوزدەرى جاسىمىز ۇلعايعان سايىن ويعا ءجيى ورالاتىن بولىپ ءجۇر. سوندايدا ارقا تۇتىپ جۇرگەن الدىمىزداعى اعالارعا قاراپ الاڭدايمىز. جىلدار جىلجىپ, ۋاقىت ىلگەرىلەگەن سايىن ولاردىڭ قاتارىنىڭ سيرەپ بارا جاتقانى جانعا باتادى. ونىڭ ەسەسىنە ىزىمىزدەن ەرىپ كەلە جاتقان ىنىلەردى كورىپ, كوڭىلىمىز كونشىگەندەي بولادى. نە بولعاندا دا الدىڭدا اعالاردىڭ ات وزدىرىپ جۇرگەنىنە نە جەتسىن. اپىر-اي, الدارىنان شىعىپ, «اسسالاۋماعالەيكۋم» دەپ سالەم بەرگەندە قولىڭدى قىسىپ, قولتىعىڭنان دەمەگەندە, ارقاڭدى تاۋعا سۇيەگەندەي سەزىمدە بولامىز-اۋ, شىركىن. وكىنىشتىسى, ابىرويى, اتاعى اتانعا جۇك بولارلىقتاي ارداقتىلارىمىز ازايىپ قالدى. دەگەندە بارعا قاناعات دەپ, كوزى تىرىلەرىنىڭ بەينەسى كوش جەردەن كورىنگەندە, ءوزىمىز دە بيىكتەپ بارا جاتقانداي بولامىز. سونداي بيىكتەرىمىزدىڭ ءبىرى دە, بىرەگەيى دە ەرنياز وماروۆ اعامىز.
– مەن كىشكەنتايىمنان وتباسىندا جالعىز ءوستىم, – دەگەن ول ءبىر كەزدەسكەندە بالالىق شاعىن بارلاعانداي بولىپ. – اكەم قوجانياز بەن انام رابيعا مەنەن كەيىن دە بىرنەشە پەرزەنت كوردى, الايدا شەتىنەن شەتىنەي بەردى. 1939 جىلى تۋعان ءىنىم قاليدى مەن ەرەكشە جاقسى كوردىم, بەسىگىن تەربەتەمىن, ءالديلەيمىن, ءايتەۋىر, قاسىنان شىقپايمىن. ءوزى دە اققۇبا ءوڭدى, ەكى كوزى توستاعانداي ادەمى بالا بولاتىن. قۇدانىڭ قۇدىرەتى, سول سابيگە كوز ءوتتى مە, كىم ءبىلسىن, توتەننەن ءبىر دەرت جابىستى. ءدارىگەرلەر دە كوردى, قازاقى ەمشىلەر دە ىقىلاس ءبىلدىردى, الايدا دەرتكە داۋا بولمادى. قوس جانارى جاۋتاڭداپ, كومەك كۇتكەندەي بولعاندا, ساي-سۇيەگىڭ سىرقىرايدى. كەۋدەسىنە قۇلاعىمدى توسىپ, جۇرەك قاعىسىن تىڭدايمىن, تامىرىن ۇستاپ, ءىشىن ۋقالايمىن. ايىقپاس سىرقات سۇيىكتى ءىنىمدى اقىرى الىپ تىندى. سوندا ەڭىرەپ وتىرىپ, دارىگەر بولۋعا انت ەتكەن ەدىم…
ەرەكەڭ بالا كەزىندە بەرگەن سول انتىنان ومىرباقي اينىعان ەمەس. الدىمەن اۋىلداعى جەتىجىلدىق مەكتەپتى ۇزدىك باعامەن ءبىتىرىپ, 1947 جىلى قىزىلورداداعى مەديتسينا ۋچيليششەسىنە ءتۇسىپ, ونى 1950 جىلى قىزىل ديپلوممەن ءتامامدادى. سودان ەكى جىلداي تەرەڭوزەك اۋدانىندا فەلدشەر بولىپ جۇمىس ىستەپ, 1952 جىلى الماتىداعى قازاق مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ ەمدەۋ فاكۋلتەتىنە ءتۇستى.
ول ينستيتۋتتا دا وتە جاقسى وقىدى. الايدا, كۇنكورىس جاعدايى قيىن ەدى. اۋىلدان كەلەتىن كومەك جوق, از شاكىرتاقى جىرتىقتى دا جاماۋعا جەتپەيدى. سودان جىگەرلى ستۋدەنت التى جىل بويى سىزعانوۆ اتىنداعى حيرۋرگيا ينستيتۋتىندا تۇنگى كەزەكتە فەلدشەر بولىپ جۇمىس ىستەدى. ەرەكەڭ ينستيتۋتتى قىزىل ديپلوممەن اياقتادى. حيرۋرگيا ينستيتۋتىنىڭ سول تۇستاعى ديرەكتورى گ.تكاچەنكو بۇنى وزىنە شاقىرىپ الىپ, ديپلومىنا بايعازىعا 200 سوم اقشا بەرىپ, قۇتتىقتاپ تۇرىپ: – ءبىزدىڭ ينستيتۋتقا عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ قال, ازىرگە جاتاقحانا, كەيىن ءۇي الىپ بەرەمىن, – دەگەن ەدى. الايدا, ولاي بولمادى, اقىلداسقاندا اكەسى: – مەنىڭ دەنساۋلىعىم ناشار, ازدى-كوپتى قىزىعىڭدى كورەيىن, ەلگە كەل, – دەگەندى ايتتى. ءسويتىپ, جاس دارىگەر كەلىنشەگى قاديشانى قولتىقتاپ, تۇڭعىش پەرزەنتىن قۇشاقتاپ ەلگە ورالدى.
بۇل 1958 جىل بولاتىن. ول وبلىستىق اۋرۋحاناعا ورنالاستى. اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى ءشادىباي ابدۋللاەۆتان باسقاسىنىڭ ءبارى دەرلىك وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرى ەدى. باس دارىگەر بۇعان حيرۋرگيا جانە جەدەل جاردەم بولىمشەلەرىندە بىردەي جۇمىس ىستەۋدى تاپسىردى. قىسقاسى, كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي, جاتا-جاستانا ءجۇرىپ ەڭبەك ەتۋگە تۋرا كەلدى.
كەشەگى كەڭەستىك داۋىردە كوزگە ءتۇسىپ, كوپشىلىكتىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن جاقسى مامانداردى پارتياعا وتكىزىپ الىپ, باسشىلىق قىزمەتكە تارتاتىن ءۇردىس بولدى. بۇدان جاقسى حيرۋرگ ەرنياز وماروۆ تا قاعىس قالعان جوق. وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارىنىڭ باس كەزى بولۋى كەرەك, جاس كوممۋنيست-حيرۋرگتى قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ق.تاسبولاتوۆقا شاقىرتتى. ماسەلە توتەسىنەن قويىلدى: ء“سىزدى قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ بولىمىنە مەڭگەرۋشى ەتىپ قويماقپىز…” بۇل حيرۋرگ ماماندىعى بويىنشا جۇمىسىن جالعاستىرعىسى كەلەتىنىن ايتتى. حاتشى قايتار ەمەس: “سەن پارتيا قاتارىنداسىڭ, سوندىقتان پارتيا قايدا بار دەسە, سوندا باراسىڭ. ال ايتقاندى ورىندامايدى ەكەنسىڭ, پارتبيلەتتى تاپسىراسىڭ”, – دەدى. ول زاماندا پارتيادان شىعۋ – بارىنەن ايىرىلۋ, امال جوق, كەلىسىم بەردى.
ۇجىمعا باسشى بولۋ, ونىڭ جۇمىسىن ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋ, ارينە, وپ-وڭاي شارۋا ەمەس. ەرەكەڭە بۇل ورايدا وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سوفيا ماقاشەۆانىڭ وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ باس ءدارىگەرى ءشادىباي ابدۋللاەۆتىڭ كومەگى كوپ بولدى, سولاردىڭ اقىل-كەڭەسىن, تاجىريبەسىن ءتالىم ەتتى. ول 1982 جىلى وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالىپ, وسى قىزمەتتەن قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىقتى. ەرنياز وماروۆتىڭ مەديتسينا سالاسىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ەلەنىپ “حالىقتار دوستىعى”, “قۇرمەت بەلگىسى” وردەندەرىمەن, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن جانە بىرنەشە مەدالدارمەن ماراپاتتالعانىن ايتۋعا ءتيىستىمىز.
ەرەكەڭ قۇرمەتتى زەينەت دەمالىسى جىلدارىندا دا قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان جوق. ونى وبلىس دارىگەرلەرى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى رەتىندە ايماعىمىزدا ءوتىپ جاتقان ءار الۋان شارالاردىڭ, سان ءتۇرلى قوعامدىق ىستەردىڭ ەڭ ورتاسىنان كورۋگە بولادى.
ەرنياز وماروۆ باقىتتى دا بەرەكەلى وتباسىنىڭ باسشىسى, ۇلكەن اۋلەتتىڭ ۇيىتقىسى. قۇداي قوسقان قوساعى قاديشا ەكەۋى 55 جىل بىرگە ءومىر ءسۇرىپ, بەس پەرزەنت تاربيەلەپ, ولاردان ون-ون بەس نەمەرە ءسۇيىپ وتىرعان جايلارى بار. بالالارىنىڭ ءتورتەۋى اكە جولىن جالعاستىرعان دارىگەر, ولاردىڭ ەكەۋى عىلىم كانديداتى. نەمەرەلەرىنىڭ الدى شەتەلدەردىڭ بەدەلدى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ, ەڭبەك ەتىپ جۇرسە, كەيىنگىلەرى مەكتەپ وقۋشىلارى. بۇل رەتتەگى ويعا ءتۇيگەندەرىمىزدى قىسقاشا قايىرار بولساق, ەرەكەڭ ءوز وتباسى مەن باۋىرىنان ورگەن ۇرپاقتارىنىڭ الدىنداعى اتالىق بورىشىن دا ابىرويمەن اقتاعان ادام. ال ونەگە دەگەن, مىنە, وسى.
اسكەربەك راحىمبەك ۇلى.
قىزىلوردا.
