ۇلت رۋحىنىڭ شىراقشىسى
سەيسەنبى, 3 شىلدە 2012 7:37
جىر سۇيەر قاۋىمعا «تاناكوز», «سەنىم پاتشالىعى», «كۇرە تامىردى ىزدەۋ», «ماحابباتتى قورعاۋ», «قۇز باسىنداعى اڭشىنىڭ زارى» (ش.ايتماتوۆپەن بىرلەسىپ جازعان) سياقتى كەسەك تۋىندىلار سىيلاعان اقىن مۇحتار شاحانوۆتىڭ اسقاق پافوستى, ءورشىل رۋحتى پوەزياسى بىرنەشە بۋىن جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىن سىلكىپ, جۇرەگىن وياتتى.
سەيسەنبى, 3 شىلدە 2012 7:37
جىر سۇيەر قاۋىمعا «تاناكوز», «سەنىم پاتشالىعى», «كۇرە تامىردى ىزدەۋ», «ماحابباتتى قورعاۋ», «قۇز باسىنداعى اڭشىنىڭ زارى» (ش.ايتماتوۆپەن بىرلەسىپ جازعان) سياقتى كەسەك تۋىندىلار سىيلاعان اقىن مۇحتار شاحانوۆتىڭ اسقاق پافوستى, ءورشىل رۋحتى پوەزياسى بىرنەشە بۋىن جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىن سىلكىپ, جۇرەگىن وياتتى.
1959 جىلى جازىلعان العاشقى ولەڭى «سىرداريا», 1966 جىلى جاريالانعان تۇڭعىش جيناعى «باقىت» ولەڭ الەمىنە جان-جۇرەگىمەن اقتارىلا جىر توگەتىن تالانتتى اقىننىڭ كەلگەنىن قاپىسىز تانىتقان بولاتىن. بۇدان كەيىنگى «باللادالار», «اي تۋىپ كەلەدى», «قىراندار توبەگە قونبايدى», «سەنىم پاتشالىعى» سياقتى بىرىنەن كەيىن ءبىرى جارىق كورگەن جىر كىتاپتارى اقىننىڭ دارىن قۋاتى مەن بەرىك گۋمانيستىك ۇستانىمىن تانىتقان ۇستىنە تانىتا تۇسكەنى شىندىق.
مۇحتار شاحانوۆ – وقىرمانى كوپ, حالىقتىڭ قۇرمەت-ىقىلاسىنا ەرەكشە بولەنگەن قالامگەر. پوەزياعا قادام باسقان شاعىنان-اق ادەبيەت سۇيەر قاۋىمنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارعان اقىن 1972 جىلى «تاناكوز» پوەماسى ءۇشىن قازاقستان كومسومولى سىيلىعىن, بۇۇ قورشاعان ورتا باعدارلاماسى, سونداي-اق بۇكىلوداقتىق كومسومول سىيلىعىن (1982), «تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇرىك دۇنيەسىنە قىزمەتى ءۇشىن» حالىقارالىق سىيلىعىن (1999) جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسى حالىقارالىق «رۋحانيات», تۇرىك دۇنيەسى جازۋشىلارى بىرلەستىگىنىڭ «شاحريار» (1999), يۋنەسكو-نىڭ «بوورۋكەر» كلۋبى سىيلىقتارىنىڭ يەگەرى اتاندى. 2002 جىلى قالامگەرگە وقىرماندار تاراپىنان جوعارى باعاعا يە بولعان «جازاگەر جادى كوسموفورمۋلاسى» شىعارماسى ءۇشىن كاليفورنيا عىلىم, يندۋستريا, ءبىلىم جانە ونەر اكادەمياسىنىڭ ا.ەينشتەين اتىنداعى التىن مەدالى, تۇركيانىڭ گەبزە قالاسىندا «تۇركىتىلدەس حالىقتار اراسىنداعى ەڭ ۇزدىك الەم اقىنى» سىيلىعى دا بەرىلدى. بۇل – اقىننىڭ ادەبيەت پەن قوعامعا سىڭىرگەن ۇلكەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى.
مۇحتار شاحانوۆ – مەملەكەتتىك, قوعامدىق-ساياسي ماسەلەلەرگە دە سەرگەك كوزبەن قاراپ, ءتىل تاعدىرى ءۇشىن تىنىمسىز كۇرەسىپ جۇرگەن قايراتكەر تۇلعا. كسرو-نىڭ حالىق دەپۋتاتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولا ءجۇرىپ, كەلەلى ىستەردىڭ شەشىم تابۋىنا بەلسەنە ارالاستى. شىعارماشىلىق پەن قوعامدىق قىزمەتتى قاتار الىپ جۇرگەن اقىن ءوزىن قوعامنان, حالىقتان ءبىر ءسات تە بولسا ءبولىپ قاراعان ەمەس.
شاحانوۆ ليريكاسى رياسىز سەزىم مەن شىنايى ماحابباتتىڭ جاندى شۋاققا بولەر اسەم سازىن, ءجۇرەكتىڭ ءلۇپىلىن اقتارىلا جىرلاۋىمەن ەرەكشەلەنەتىنىن ايتۋ ءلازىم. ۇمىتسىزدىكتەن اۋلاق بولۋ, جىگەردى جاسىتپاۋ, قانداي اۋىرتپالىقتى ەرگە بىتكەن تاۋەكەل مىنەزبەن كوتەرە بىلۋگە قايراۋ – اقىننىڭ قالامگەرلىك جولدا ۇستانعان باستى باعىتى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. ءومىردىڭ قىم-قيعاش تارتىسىنان ءسال دە بولسا كوڭىلىنە كىربىڭ الىپ قالعان كەز كەلگەن جاس ادام اقىننىڭ:
كۇنىڭدى بوسقا وتكىزىپ پە ەدىڭ,
تاعدىرىڭ نەگە سىر ايتتى ساراڭ.
ءومىردىڭ ءاربىر ساتسىزدىكتەرىن
باقىتسىزدىق دەپ كىم ايتتى ساعان؟ –
دەگەن جولداردى وقىعاننان كەيىن شامىرقانىپ شىعا كەلەرى انىق.
پوەزيا – ادالدىق پەن اقيقاتتى, ىزگىلىك پەن پاراساتتى, جاراسىم مەن ۇيلەسىمدىلىكتى مۇرات تۇتقان ءبىرتۇتاس رۋح مايدانى. ءار اقىننىڭ جۇرەگىنەن ورىن العان, ساناسىنىڭ قالتارىسىنا قاتپارلانعان تانىمدىق الەمى ولەڭ ولكەسىندە ءوز ورنەگىن قالدىراتىنى بەلگىلى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, نازىك سەزىم سىرلارىن شەرتكەن ليريكاسىن اسقاق پافوسقا تولى ازاماتتىق پوەزياعا ۇلاستىرعان مۇحتار شاحانوۆتىڭ شىعارماشىلىق جولى عيبرات-تاعىلىمعا تولى.
مۇحتار شاحانوۆ پوەزياسىنىڭ ارقاۋى – ەرلىك پەن ورلىك, حالقىمىز باستان كەشكەن كونە تاريح, تاعدىردىڭ ءار قيلى احۋالدارى, شەشىم تاپپاي الاسۇرعان سەزىم سىرلارى دەسەك, ول وتكەن تاريحىمىزدىڭ سانادا وشپەستەي بولىپ قالعان تۇلعالارىنىڭ رۋحىن ءوز جىرلارى ارقىلى ءتىرىلتىپ, زامانداستارىنا وي سالۋدى, ار مەن ازاماتتىقتى ۋاعىزداۋدى پارىز سانايدى. حالقىنىڭ ازاتتىعى جولىندا قۇربان بولعان ماحامبەتتەي ارىستىڭ اجال قۇشار ءساتىن سەزىنىپ, جۇرتىمەن باقۇلداسقانداي بولعان كەزىن, باتىرلىققا قارسى وق اتقان جانعا, ساتقىندىق جاساعانعا بەرىلەر ءادىل ۇكىمدى اقىن «نارىنقۇم تراگەدياسىندا»:
مەن تۇسىمدە زورلىق كوردىم,
قورلىق كوردىم عالامات,
ءبىر تانىس قول سوعىپ ءوتتى الدەكىمدى ساعالاپ.
يىعىمنان ۇشقان باسىم كوكىرەگىمنەن دومالاپ,
بارا جاتتى اتا مەكەن – اق جايىقتى جاعالاپ… – دەپ جۇرەكتى شىمىرلاتا سۋرەتتەيدى.
ءبىز بۇدان ەل قامىن جەگەن ەرلەردىڭ كوكىرەگىندەگى زاردىڭ زاپىرانى اقىن جانىن بەي-جاي قالدىرماعانىن سەزىنەمىز. ەل مەن جەردىڭ تاعدىرى جانىن جاي تاپتىرماعان قاھارمان تۇلعالاردىڭ تراگەدياسى بىرنەشە باللادا, پوەمالارعا ارقاۋ بولىپ, تۇتاستاي ۇلتتىق بولمىس پەن رۋح تىنىسىن تانىتتى. «جەڭىلگەن جەڭىمپاز حاقىنداعى وتىرار داستانى نەمەسە شىڭعىس حاننىڭ قاتەلىگى» پوەماسىنىڭ كەيىپكەرلەرى دە اسقاقتىعىمەن, تۋعان جەرگە دەگەن شەكسىز ماحابباتتان وت العان اجالدان قايمىقپاس كوزسىز ەرلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى.
اقىن پوەزياسى تۋرالى وي تولعاعاندا, ماحاببات حاقىندا ايتپاي وتە المايمىز. مۇحتار شاحانوۆ جىرلاعان ماحاببات – اسقاق رومانتيكاعا, ەرەكشە سىرعا, جارقىن تولعانىسقا تولى. «ماحابباتسىز دۇنيە بوس» دەگەن دانىشپان اباي تاعىلىمى ادامزات بالاسىنىڭ اسىل سەزىمىن, ومىرلىك قاعيداسىن اڭعارتقانداي. قازاق تاريحىنداعى عاشىقتىق حيكايالارى سان عاسىر ساقتالىپ, ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتتى. قىز جىبەك پەن تولەگەننىڭ, قوزى كورپەش پەن بايان سۇلۋدىڭ, شىعىس سيۋجەتىندەگى ءلايلى مەن ءماجنۇننىڭ اڭىزعا, جىرعا اينالعان سۇيىسپەنشىلىكتەرى تالاي جىرعا ارقاۋ بولدى. كەشەگى ونەرپاز, قازاق دالاسىنىڭ سال-سەرىسى ەستايدىڭ قورلانعا دەگەن ماحابباتى دا انگە اينالىپ, ۇرپاق جۇرەگىنەن ورىن تەپتى. حالىق مادەنيەتى تاريحىنا التىن ارىپپەن جازىلعان عاشىقتىق سىرلارىن سەزىمتال جۇرەكتى اقىن دا نازارىنان تىس قالدىرمايدى. ءوزىنىڭ «عاشىقتىق عالاماتى» اتتى سيۋجەتتى ولەڭىندە قارت ەستايدىڭ باقيعا اتتانار ساتىندەگى تەبىرەنىسىن ورنەكتەگەن ولەڭ جولدارىنىڭ اسەرى ەرەكشە:
دۇنيەنىڭ وزگە باقىت, شاتتىعىن
مەنسىنبەگەن مەنىڭ مۇڭىم – ءتاتتى مۇڭ.
ءتاتتى ەمەي نە؟
ون سەگىزگە وي سالىپ,
جيىرما بەستى تاڭداندىرسا قارتتىعىم ؟!
اتتەڭ, تاعدىر قوسا المادىم,
سورىم با؟
زامان – جىلان,
جاتىپ الدى-اۋ جولىمدا.
بىراق مەنىڭ باقىتىم دا, بارىم دا –
قورلان بەرگەن التىن جۇزىك جارقىراپ,
ەلۋ ءبىر جىل ساۋلە شاشتى قولىمدا, –
دەپ تولعانعان ەستاي ءسوزىنىڭ شىندىعىنا, ماحابباتىنىڭ تۇراقتىلىعىنا يلاناسىڭ. قورلانداي سۇلۋعا عۇمىر بويى عاشىق بولىپ, سول سەزىمىنە كىر تۇسىرمەي ساقتاعان, انا دۇنيەگە دە سول رياسىز سۇيىسپەنشىلىگىن بىرگە الىپ بارا جاتقان جاننىڭ وسى ءبىر سەزىمىنە عاشىعى قالاي جاۋاپ بەرەر ەكەن دەگەن وي تۋىندارى حاق. ونىڭ دا جاۋابىن اقىن تاماشا بەرگەن.
بۇل تۋرالى ايتقان كەزدە قورلانعا:
« ەگەر ولاي ەتپەسە,
ەستاي, ەستاي بولا ما؟!
ونسىز-داعى جانى سۇلۋ بالاڭا
سۇلۋ ءولىم سىيلاپسىڭ-اۋ, جەر-انا!» –
دەپ جىلاپتى كەمپىر بايعۇس ەڭكىلدەپ,
اق جاۋلىعى اي نۇرىمەن جەلكىلدەپ.
ەستايدىڭ باقيعا اتتانارداعى اقتىق ءسوزىن ەستىگەندە وسىلاي ەگىلگەن قورلاننىڭ دا كەۋدەسى عاشىقتىقتىڭ سىر ساندىعى ما دەرسىڭ:
ناعىز عاشىق قارتتىعىڭا كونەر مە؟!
قورلان ءوزى كەيىنىرەك قىلتاماقتان ولەردە,
ءاجىمدى ءجۇزى قۋارىپ, تۇنەرىپ,
كۇيەۋىن سىرتقا شىعارىپ جىبەرىپ,
اقپالاپ, قوزىپ دەلەبەسى دە,
بويجەتىپ قالعان نەمەرەسىنە
ەستايدىڭ ءانىن سالدىرىپ,
جانارىن شوقتاي جاندىرىپ,
«باقىتتىمىن, باقىتتىمىن », – دەپتى دە,
كوز جۇمىپتى ماڭگىلىك.
عاشىقتىق – ادام تاعدىرىندا, ادامزات عۇمىرىندا الار ەرەكشە ورنى بار ۇعىم. اقىن تۋىندىسىن «عاشىقتىق عالاماتى» دەپ اتاعاندا وسىناۋ قاسيەتتى سەزىمنىڭ عالامات سىرىن پاش ەتكەن. ادام بالاسىنىڭ ىزگىلىك قاسيەتتەرى, تۇما تۇنىعى وسى عاشىقتىق سەزىمنەن باستاۋ الاتىنىن جىرلايدى. عاشىق بولا العان ادام ناعىز ادامدىق قاسيەتتەرگە دە قول جەتكىزگەن ادام:
عاشىق جۇرەك سۇيگەنى ءۇشىن بولا المايدى جازالى.
ادام ازسا, عاشىقتىڭ جوقتىعىنان ازادى.
عاشىق جىرى – تىرشىلىكتىڭ كوكەيكەستى ولەڭى.
ەشبىر گەومەتريامەن
ولشەنبەيتىن كولەمى.
بۇل كوڭىلدىڭ ۇشان-تەڭىز ادامزاتقا بەرەرى.
عاشىق بولۋ كەلسە كىمنىڭ قولىنان,
الەم سوعان سەنەدى.
قۇلاي ءسۇيۋ – ەرلىكپەن تەڭ سەبەبى!
عاشىقتىق تاقىرىبى م.شاحانوۆ ليريكاسىندا ۇلى ادامزاتتىق مۇراتتارمەن, گۋمانيستىك قاسيەتتەرمەن ۇلاسىپ جاتادى. تەك عاشىقتىق ەمەس, تاعى باسقا ادامي قاسيەتتەر, ونەر تاعدىرى, ونەرپاز ءومىرى دە اقىندى تولعاندىرماي قويماعان. قازاق پوەزياسىنا ءيىرىم-قالتارىسى مول سىرعا, شيرىققان تارتىسقا تۇنعان باللادالارىمەن ولجا سالعان قالامگەردىڭ «قاسىمدى قابىلداماعان ادام حاقىندا» دەپ اتالاتىن تۋىندىسى دا ەرەكشە مانەرىمەن تۇيسىككە اسەر ەتىپ, تولعاندىرادى.
كەز بولاتىن ناۋرىز ايى ءسان قۇرعان,
دالا جاتتى ءecى شىعىپ جاڭبىردان.
سول دالادا… جول ۇستىندە بۇرالاڭ
جاسى الپىستىڭ اۋىزىنە قۇلاعان
ماشينەگە قول كوتەردى ءبىp ادام.
قيال قۇسى قالىقتاپ,
شات سەزىمى شارىقتاپ وڭىندەگى
جۇرگىزۋشى ەرەكشە كوڭىلدى ەدى.
– كورشى اۋدانعا جەتكىزسەڭ, ۇلىم, مەنى,
شەكسىز العىس ايتار ەم كۇنى ىلگepى, –
دەپ جولاۋشى قۋلانا ك ۇلىمدەدى.
– جىراق ءاpى شەت ەكەن قونىسىڭىز,
سىزگە كىنا تاقپايىق ول ءۇشىن ءبىز.
جۇرگىزۋشى ك ۇلىمدەپ ecىك اشتى
قارتتى سىيلاۋ – قاشانعى بورىشىمىز.
بۇل ادام – كەزىندە قاسىم اقىندى پاتەر سۇراپ كەلگەندە قابىلداماعانىن ماقتان ەتىپ ايتقان ساتتەن وقيعا شيرىعادى. الگىندە عانا قارتتى جەتەر جەرىنە جەتكىزىپ تاستاماق بولىپ وتىرعان شوفەر اقىرى بەيتانىس جولاۋشىنى جول ۇستىندە ماشيناسىنان ءتۇسىرىپ كەتكەن. سەبەبى تۇسىنىكتى. «ەل ماقتاعان, ەل جاتتاعان اقىندى مۇقاتتىم دەپ ماقتانعان» جاننىڭ تايىز تۇسىنىگىنە قىنجىلماسقا امال جوق. اقىن وقيعا بارىسىن باقىلاي وتىرىپ, ءوز تۇجىرىمىن ۇسىنادى. ۇلتتىڭ ماقتانى بولعان, سۇيىكتىسىنە اينالعان ازاماتتارعا قۇرمەتپەن قاراي بىلۋگە ۇندەيدى:
توبەلەر كوپ ومىردە, ال بيىكتەر ساناۋلى,
ۇناتادى ەل سوندىقتان بيىككە كوپ قاراۋدى.
شىمشىقتار كوپ ومىردە, ال سۇڭقارلار ساناۋلى,
ساناۋلى ولار, سوندىقتان جالپى جۇرتقا قالاۋلى,
جىلدار تۇمەن زەينەتىن ارتقانىمەن قانشالىق,
قالاۋلىسىن قايدا دا قورعايدى جۇرت جان سالىپ.
تۋعان ولكە باعى ءۇشىن ءوccىن, جانسىن, گۇلدەسىن,
قارسى قويما ولارعا مانسابىڭنىڭ مىنبەسىن.
كەلەر البىرت ۇرپاقتىڭ شوفەرلارى سەنى دە
ورتا جولعا جەتكەندە تاستاپ كەتىپ جۇرمەسىن!
اقىندىق عۇمىرىن ەلى مەن جەرىنىڭ, ءتىلىنىڭ تاعدىرىنان ءبولىپ قاراماعان مۇحتار شاحانوۆ كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭنىڭ ايتۋلى وقيعاسىنا ارنالعان جەلتوقسان تراگەدياسىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن جان-جۇرەگىمەن سەزىنىپ, اياۋسىز سوققىعا جىعىلعان البىرت جاستارعا اراشا سۇراپ, بۇل وقيعانىڭ تاريحتان ءادىل باعاسىن الۋىنا ەڭبەگىن ءسىڭىردى. بۇل – اقىننىڭ ۇلتى ءۇشىن اتقارعان ازاماتتىق ءىسى ەدى. ۇلت تاريحىنان ەرەكشە ورىن العان جەلتوقسان وقيعاسىن اقىن بولىپ جىرلاپ, ازامات بولىپ قولدادى. تاۋەلسىزدىك جولىنداعى كۇرەستىڭ قاھارماندارىنا اينالعان ورىمدەي ۇلدار مەن قىزداردىڭ تاعدىرىنا كۇيزەلدى. ازاتتىق جولىنداعى ايقاستىڭ وڭاي بولمايتىنىن, ەگەمەندىكتىڭ جەڭىل كەلمەيتىنىن ءوز جىرلارىمەن وزگەنىڭ وزەگىنە سىڭىرە ءبىلدى:
مۇز جاستانىپ, ازاتتىقتىڭ جولىندا,
تاۋەلسىزدىك تۋى تۇردى قولىندا.
سويىل تاياق ويناسا دا جانىندا,
وتان ءۇشىن جانىن قيدى ۇلدارىڭ,
از بولعان جوق ازاپ شەككەن قىزدارىڭ.
جەلتوقسانىم, ۇمىتىلمايسىڭ جۇرەكتە,
جەلتوقسانىم, جەتكىزدىڭ اق تىلەككە.
قايراتكەرلىك بولمىسى اقىندىقپەن تۇتاسقان اقىننىڭ قالامىنان تۋعان شىعارمالار تاقىرىبى كەڭ ءورىس, دارا سيپات الىپ, ورىستەي ءتۇستى. وعان دالەل – داڭقتى جازۋشى شىڭعىس ايتماتوۆپەن بىرلەسىپ جازعان «قۇز باسىنداعى اڭشىنىڭ زارى», وقىرمانىنا كوپ وي سالعان «جازاگەر جادى كوسموفورمۋلاسى نەمەسە شىڭعىس حاننىڭ پەندەلىك قۇپياسى» تۋىندىلارى.
مۇحتار شاحانوۆ پوەزياسىنىڭ التىن ارقاۋى – قاسيەتتى انا ءتىلىنىڭ تاعدىرى. اقىننىڭ:
تاريحىڭ تۇر ساناڭا وتكەل تاستاپ,
ءوز تىلىندە ويلاۋ, سويلەۋ توقتالعان ساتتەن باستاپ,
بۇكىل بابا رۋحىمەن بايلانىسىڭ كەسىلەر.
تاعدىرىڭنان اتا عاسىر شامىن سولاي وشىرەر.
قاتەڭدى ءابجىل تۇزەتپەسەڭ, تولىققاندى جوق تىرلىك.
ءبىز بابالار سۇيەگىنە, سەنىمىنە باق قۇردىق,
باق قۇردىق تا ۇلتسىزدىق كەڭىستىككە ات بۇردىق.
ءوز ءتىلىڭدى جەرسىنبەۋدىڭ,
ءوز اناڭدى مەنسىنبەۋدىڭ,
ارسىزدىعى قاي داۋىردە بولىپ ەدى تاپقىرلىق؟
ول – رۋحاني مۇگەدەكتىك ءارى ۇلتتىق ساتقىندىق, –
دەگەن پەرزەنتتىك تەبىرەنىسى ۇلتتى, تاريحتى, ءتىلدى قاستەرلەۋگە ۇندەگەن اقىن جۇرەگىنىڭ داۋىسى.
اقىننىڭ ەلى مەن جەرىنىڭ, حالقىنىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىنە تولعانباعان ءساتى جوق شىعار. تۋعان ءتىل تاعدىرىنا الاڭداعان قالامگەردىڭ «تىلسىزدەندىرۋ اناتومياسى» كىتابىنا ەنگەن ءتىل, ۇلتتىق رۋح, كوسموپوليتتىك اعىم تاقىرىبىنداعى ەسسە-پوەمالارى ازاماتتىق ۇستانىمىن, اقىندىق بەت-باعدارىن ايقىن تانىتا تۇسكەن شىعارمالار.
پوەزيا دەگەنىمىزدىڭ ءوزى اقىننىڭ ءومىر سىرىن, كوڭىل مۇڭىن, سودان سوڭ قوعامداعى ءار الۋان قۇبىلىستاردى قاپىسىز سەزىنىپ, سول سەزىنگەنىن ساناسىندا قايتا قورىتىپ, بيىك ەستەتيكالىق تالعام, شامىرقانعان شابىتپەن قايتا تۋىنداتقان, ادامزاتقا الۋان ءتۇرلى الەمنىڭ سىرىن تۇسىندىرگىسى كەلگەن جۇرەك سىرى مەن جان مۇڭى ەكەنىن ەسكەرسەك, اقىننىڭ ءومىر شىندىعىن, تىنىمسىز تىرلىك مايدانىن ارقاۋ ەتكەن جىرلارىنىڭ ءمانىن ايقىن ۇعىنامىز.
«ايتىپ وتكەن اقىندا ارمان بار ما – جۇرەگىنىڭ تۇبىندە كىر جاسىرماي» دەپ, مۇقاعاليداي اقيىق اقىن تەككە تەبىرەنبەگەن بولار. قولىنا قالام ۇستاعان اقىننىڭ دارا تۇلعا رەتىندەگى قايتالانباس ەرەكشەلىگى – ءوزىنىڭ اقىندىق جولداعى كىسىلىك كەلبەتىن, قادىر-قاسيەتىن, ادامگەرشىلىك بەت-بەينەسىن بيىك ۇستاي ءبىلۋىندە. ءاربىر اقىننىڭ ەشكىمگە ۇقساماس سارا دا ايقىن جولى, وزىندىك تاجىريبەسى مەن تانىمى, وزگەلەردەن بولەك شىعارماشىلىق تاعدىرى مەن ىشكى قالتارىسى كوپ جان الەمى, كوزقاراسى مەن پىكىرى, تالانت دەڭگەيى, قالامگەرلىك بولمىسى – اقىننىڭ پوەتيكالىق وقشاۋ كەڭىستىگىن تۇزەتىن بەلگىلەر. اقىندىق تۇلعا مىنە, وسى سيپاتتاردىڭ توعىسۋىنان ايقىندالادى. ناعىز اقىننىڭ ءار تۋىندىسى ءومىردىڭ اششى شىندىعى مەن سۇلۋ سىرلارىنا, پەندە بالاسىنىڭ قۋانىشى مەن كوڭىلىندەگى كىربىڭىنە, حالىقتىڭ ارمان-مۇراتىنا تىكەلەي بايلانىستا تۋىندايدى. وقىرمان اقىننىڭ ولەڭىن وقي وتىرىپ, ساناسىنا ۇيالاعان سان ساۋالعا جاۋاپ, كوڭىلدەگى الاڭىنا جۇبانىش تاپقانداي بولادى. ءسويتىپ, اقىننىڭ ازاماتتىق بولمىسىن, دارا تۇلعاسىن تانيدى. مىنە, وقىرمان كوڭىلىنەن وسىلاي ورىن العان اقىن عانا تۇلعا دارەجەسىنە كوتەرىلمەك. ءوزىمىز ءسوز ەتىپ وتىرعان اقىن تۋرالى ايتار ويىمىز وسىعان سايادى.
ۇلت مۇددەسى – اقىن مۇددەسى. اقىندىقتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن, مىندەتى مەن ازابىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ءتۇيسىنگەن اقىن ءوزىنىڭ ۇستانىمىن بىلاي تانىتقان ەكەن:
باستى ماقسات – ءوز حالقىڭنىڭ
سان عاسىرلىق اعىسىن,
جەڭىسى مەن جەڭىلىسىن, ءتىلىن, رۋحىن, نامىسىن,
جۇرەگىڭنىڭ ساناسىنان, ەلەگىنەن وتكىزۋ,
جانە ونىڭ قاسىرەتىن,
ۇلتقا, تىلگە باس يەتىن,
قالىڭ ەلگە جىرمەن, ىسپەن, مىنەزىڭمەن جەتكىزۋ.
جەتكىزە الماي دىرىلدەسەڭ… ول – شوشىنۋ, توسىلۋ,
ۇركەكتەردىڭ, قورقاقتاردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ.
وندايلاردىڭ ماڭدايىنا ماڭگىلىككە سور قاتقان,
ەشقاشاندا شىنشىل اقىن شىققان ەمەس
قورقاقتان!
اقىندىق مۇراتىن ۇلت مۇددەسى, انا ءتىلى مۇددەسى ءۇشىن تىنىمسىز كۇرەسپەن تىعىز بايلانىستىرعان قالامگەردىڭ ءور ەكپىندى پوەزياسىن كۇرەسكەر رۋحتىڭ ومىرشەڭ جىرلارى دەپ باعالايمىز.
جانات اسكەربەكقىزى,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
