قارتايعانداعى قىزعانىش
سارسەنبى, 8 اقپان 2012 7:54
ول ءومىردىڭ كۇتپەگەن جايلارعا تولى ەكەندىگىن ويلى جانارىن ءبىر نۇكتەگە قاداي وتىرىپ, توسىن اڭگىمەسىنە ارقاۋ ەتتى. كەيىپكەرىمىز – جەتپىستىڭ جۋان ورتاسىنداعى قاريا. اقساقال سالدىراپ قالعان قۋشيعان دەنەسىن تىكتەي الماي, سەلكىلدەگەن قولدارىن ارەڭ ىرقىنا كوندىرىپ, اراكىدىك ءوز ويىنان ءوزى شوشىنعان كۇيمەن ۇرەيلەنىپ, اۋىق-اۋىق وكسىك قىسقاندا جوتەلگە بۋلىعىپ ابىگەرلەندى. ماڭداي قىرتىسىنا مونشاق تەرى ىركىلىپ قالعاندا, ورامالىمەن سىدىرا ءسۇرتىپ قويادى.
سارسەنبى, 8 اقپان 2012 7:54
ول ءومىردىڭ كۇتپەگەن جايلارعا تولى ەكەندىگىن ويلى جانارىن ءبىر نۇكتەگە قاداي وتىرىپ, توسىن اڭگىمەسىنە ارقاۋ ەتتى. كەيىپكەرىمىز – جەتپىستىڭ جۋان ورتاسىنداعى قاريا. اقساقال سالدىراپ قالعان قۋشيعان دەنەسىن تىكتەي الماي, سەلكىلدەگەن قولدارىن ارەڭ ىرقىنا كوندىرىپ, اراكىدىك ءوز ويىنان ءوزى شوشىنعان كۇيمەن ۇرەيلەنىپ, اۋىق-اۋىق وكسىك قىسقاندا جوتەلگە بۋلىعىپ ابىگەرلەندى. ماڭداي قىرتىسىنا مونشاق تەرى ىركىلىپ قالعاندا, ورامالىمەن سىدىرا ءسۇرتىپ قويادى.
«مەن ومىرگە نەسىنە كەلدىم!– دەپ كەيدە بۋىنىپ كەتە جازدايمىن. ارىم الدىنداعى ەسەپتەن جالتارىپ, كۇيىپ-پىسەمىن»,– دەگەن ول وتكەن قاتەلىگىنە ولەردەي نالىعانىمەن, قولىمەن ەمەس, جۇرەگىمەن ىستەگەن ءىسىن عۇمىر بويى جان-دۇنيەسىمەن قالاي كوتەرىپ جۇرگەنىنە ءوزى تاڭ قالىپ, نە دە بولسا ايتۋعا بەكىنگەنىن مويىنداپ وتىر.
ايتپاي جاتىپ, ءبارىمىزدىڭ ۇنجىرعامىزدى ءتۇسىرىپ, ەڭسەمىزدى ەزىپ ءجىبەرگەن بۇل نە سۇمدىق وقيعا ەكەن دەپ, باستاپقىدا اسا شوشىنعانىمىزبەن, ىلە اۋەستىك بيلەپ, امالسىز قۇلاق توسقان بولدىق قوي.
سونداعى جان كۇيدىرگىسى مىناۋ ەكەن. قىزعانىش ءتۇبى – تۇڭعيىققا قالاي شىم-شىم باتقانىن, مىنە, اراعا ون جىل ءتۇسكەندە الاڭعاسارلىقپەن اڭعارىپ وتىرعان جايى بار. بۇعان شەكتى قىزعانىش ءيتتىڭ نە ەكەنىن مۇلدە سەزبەي كەلىپتى عوي. ادال جارى قاسىندا. اقىلدى. مىنەزگە باي. قىزعاناتىنداي ءبىر وعاش قىلىعى بولماپتى. ەكى جۇرەك العاشقى سەنىسكەن سەرتىنەن ەش اينىماعان. قايتا, جىلدار بەدەرىمەن ءبىر قامىتقا مىقتاپ مويىنسىنىپ, بەكەمدەنە تۇسكەن. اجىراتاتىن كۇش جوقتاي.
ءبارى بەكەر بولىپ شىقتى. جاس يىسپەن ماۋىعىپ, كارى ماحاببات جۇندەي ءتۇتىلدى. تۋىرلىقتا بايبىشەسىنىڭ جانى سابالانىپ, بەتى وسىلىپ قالا بەردى. بۇل اۋلەكى وزىنەن وتىز جاس كىشى كوڭىلدەسىنىڭ قولىنا كەلىپ كىردى. ءسويتىپ, ويناقتاعان كارى تۇيەنىڭ وت باسقانىنان بەرگى ون جىلدا ول سال اۋرۋداي ورنىنان قيرالاڭداپ كوتەرىلەتىن پۇشايمان حالگە جەتتى. داعاراداي ۇيدە جالعىز قالدى. سىلاڭداعان سۇلۋى كوز سۇزگەن باسقامەن سۇيكەنىسىپ جوعالدى. بالالارى اكەسىمەن قاتىناسىن شورت ءۇزدى. ەندىگى بار تاۋقىمەتى كۇتۋشى كەمپىردە قالدى. ونىڭ ءوزى ارەڭ ءسۇيرەتىلىپ ءجۇر.
جۇرەگىن كەمىرگەن دەرتى – قىزعانىش ەكەن! باسىبايلىم دەپ انتتاسقان «بايتالىن» سەكونت سايىن قىزعانعان ەكەن. قاسىندا وتىرىپ قىزعانعانى ءبىر ازاپ بولسا, كوزىنەن تاسا كەزدە دە ويىنا قىزعانىش تامىزىعىن تۇتاتىپ قويىپ, ارپالىسادى-اي كەلىپ. بولماعاندى بولعانداي ەتىپ, ويىندا ويناتىپ, ءوزگەمەن قابىستىرا قۇشتىرتىپ, ايمالاتا ايقاستىرىپ, ماحاببات وتىنا وڭدىرماي وماقاتا قۇلاتادى. وسىنداي كۇيگەلەكتىك ون جىلعا سوزىلعان سوڭ ار مەن ابىرويدى كۇيەدەي جالماپ تىنادى ەكەن. ەسىل-دەرتى كۇيىنىشتى كورىنىس. ساناسى ساندىراق ويدان سارتاپ بولعان. جۇرەگىندە ءبىر ءتۇيىر ادال ويعا ورىن بولماي قالىپتى-اۋ! بۇكىل بولمىسى ارامدىقپەن, ايلامەن, ايارلىقپەن, ءوزىمشىلدىكپەن, جالا جابۋمەن, رەتسىز كىنالاۋمەن, باس-كوزسىز ءتىلدەۋمەن ۋلانىپ بىتكەن ەكەن. وزگە ءومىر قىزىعى قالماعانداي. كوڭىلى كىرەۋكەلەنگەن مۇڭ. قىسقاسى, قىزعانىشتان قانىنا قارايىپ العان. ويى دا, بويى دا قىزعانىشقا قاقتالا-قاقتالا ورتەنىپ بىتكەن اعاشتاي قارا كۇيىك-كۇيەگە شالىنعان. ىندىنى, نيەتى, ىقىلاسى تۇگەلىمەن قاپ-قارا. وڭىنە كوز توقتاپ بولمايدى. قاتىپ, سەمگەن. قاتىگەزدىك تابى كوزدى كۇيدىرگىدەي قاريدى.
ياپىر-اۋ, مۇنداي كەسەلگە ۇشىرارمىن دەپ, ويلاپ پا ەكەن؟ جوق! قولىنان جاساپتى-اۋ! سول تۇنگى سۇلۋدىڭ قۇشاعى… مىنە, قاۋساتىپ بىتكەن ون جىل! قالاي لەزدە وتە شىققان. سويتسە, قىزعانشاقتىق سىرتقا شىقپاي قويمايتىن ىشكى بىلىق ەكەن. قۇرت اۋرۋى ەكەن. مىس قازانىنداي قاينايتىن ازاپ وتى ەكەن. اقىلدىڭ كوزىن بايلاپ, جۇرەك ءسوزىن بىتەپ تاستاپتى. سول سۇمپايى قايدا جۇرسە – ۇرىس سول جەردە ءوربيدى-مىس. وشپەندىلىك يلىكسە دە – قىزعانشاقتىققا داۋا جوق ەكەن. قىزعانشاقتىققا ۇرىنۋ – بەتسىزدىكتىڭ بەلگىسى دەسەيشى. شىبىن جانىن ۇيىرگەن جاس يىسىنە «اقىلدىسىڭ» دەپ, كوپتىرتىپ, كوپشىك قويىپ كەلىپتى. ەسەسىنە ءوزى ساياز اقىلدىڭ سازىنا ۇيەلەپ قالىپتى. ەندى ءوزىن بۇل ۇيىقتان نەندەي كۇش تارتىپ شىعارارىنا جەتەسى جەتپەيتىندەي! ءبىتتى. ءسوندى. ءوشتى…
قىزعانىشتىڭ ميدى كەۋلەپ, ۇڭگىپ, كەبەك قىپ تاستايتىنىن جانىمەن ءتۇسىنگەندەي. نە قايىر؟ كەش كۇيگەلەكتەنىپتى. قۇتى قاشقان وتباسىن بىلاي قويعاندا, بالالارى مەن نەمەرەلەرىنە «تاس جۇرەك» اتانعانىن ايتپاعاندا, ەل كوزىنە تىكتەپ قاراي المايتىن پۇشايمان حالگە جەتتى. ءوز-وزىنەن قۋىستانادى. ادام اتاۋلىعا مەيىرىمى جوعالعان. تۋىستىق, ىلىكتىك قاتىناستىڭ ءتىنى تۋرالىپ قالعان. باسى – بوس ۇرلەنگەن شار ىسپەتتى. ءبارىنىڭ تۇبىنە جەتكەن – قىزعانىش قيعىلىعى. ۇيات پەن ار-نامىستىڭ كۇرەتامىرىن قيىپ تاستاپتى. ادامدىقتىڭ كولەڭكەسى عانا قالعان. وبا دەرتى ەكەن – بۇل ومىراۋلاعان قىزعانىش! پالەسىمەن كەتسىن دەسەڭ دە, ءوزىن وماقاتا قۇلاتىپ, تىپىرلاتپاي قىلعىندىرىپ جاتىر. ەندى, ءبارى كەش, كەش!..
شالدىڭ ابدەن ولەۋسىرەگەن جۇزىنە تىكە قاراۋدان قايمىققان اڭگىمە تىڭداۋشىنىڭ ءبىرى ءىشىن قارىعان وكىنىشتەن شاراسىزدىق تانىتىپ: «قارتايعانداعى قىزعانىشتان ساقتاسىن» دەدى دە ءتىلى توبارسىپ, تۇكىرىگىنە شاشالىپ, سىرتقى ەسىككە جونەلە بەردى…
قايسار ءالىم.
