بريتانيالىق فەميدا اتىشۋلى قىلمىسكەردىڭ ءىس-ارەكەتىن ايىپتادى
سەيسەنبى, 13 قاراشا 2012 8:07
انگليانىڭ اپەللياتسيالىق سوتى ءابىلازوۆتى تۇرمەگە قاماۋ تۋرالى شەشىمىن كۇشىندە قالدىردى. بۇل شەشىمدە سوت ءابىلازوۆتىڭ ءىس-ارەكەتىن قاتاڭ تۇردە ايىپتادى: «سوت قاۋلىسىنا ابىلازوۆتەي ءۇلكەن ارسىزدىقپەن جانە قاعيداتسىزدىقپەن ءىس-ارەكەت تانىتقان قاتىسۋشىنى كوز الدىڭا ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن».
وتكەن اپتادا لوندوندا بتا بانكتىڭ ابىلازوۆكە قاتىستى تالاپ-ارىزى بويىنشا نەگىزگى تىڭداۋلار باستالدى. وندا وعان شامامەن 7 ملرد. دوللاردى زاڭسىز يەلەندى دەگەن ايىپ تاعىلعان. وسىلايشا, بريتانيا سوتى كىممەن بەتپە-بەت كەلگەنىن تۇسىنگەن سىڭايلى. ال ەگەر بۇعان ءوزىنىڭ وتانداستارىنان ۇرلانعان اقشا قايدا جۇمسالعانى تۋرالى اقپاراتتى قوساتىن بولساق, بريتانيا اپەللياتسيالىق سوتىنىڭ شەشىمىندە ودان دا قاتاڭ تۇسىندىرۋلەر پايدا بولار ەدى.
سەيسەنبى, 13 قاراشا 2012 8:07
انگليانىڭ اپەللياتسيالىق سوتى ءابىلازوۆتى تۇرمەگە قاماۋ تۋرالى شەشىمىن كۇشىندە قالدىردى. بۇل شەشىمدە سوت ءابىلازوۆتىڭ ءىس-ارەكەتىن قاتاڭ تۇردە ايىپتادى: «سوت قاۋلىسىنا ابىلازوۆتەي ءۇلكەن ارسىزدىقپەن جانە قاعيداتسىزدىقپەن ءىس-ارەكەت تانىتقان قاتىسۋشىنى كوز الدىڭا ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن».
وتكەن اپتادا لوندوندا بتا بانكتىڭ ابىلازوۆكە قاتىستى تالاپ-ارىزى بويىنشا نەگىزگى تىڭداۋلار باستالدى. وندا وعان شامامەن 7 ملرد. دوللاردى زاڭسىز يەلەندى دەگەن ايىپ تاعىلعان. وسىلايشا, بريتانيا سوتى كىممەن بەتپە-بەت كەلگەنىن تۇسىنگەن سىڭايلى. ال ەگەر بۇعان ءوزىنىڭ وتانداستارىنان ۇرلانعان اقشا قايدا جۇمسالعانى تۋرالى اقپاراتتى قوساتىن بولساق, بريتانيا اپەللياتسيالىق سوتىنىڭ شەشىمىندە ودان دا قاتاڭ تۇسىندىرۋلەر پايدا بولار ەدى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك, 2009 جىلى بانك ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ تۇرعان كەزىندە ابىلازوۆتەن ميللياردتاعان اقش دوللارى كولەمىندەگى اكتيۆتەردى قايتارۋ ءۇشىن سوت ءىسى باستالعان بولاتىن. 7 ملرد. اقش دوللارى سوماسىنداعى تالاپ وسى سوت پروتسەسىنە الاياقتىقتىڭ بۇرىن-سوڭدى سوتتا تىڭدالماعان اسا ءىرى كولەمى بويىنشا ەستە قالدى.
بۇگىندە وسى ۇرلانعان اقشاعا جاڭاوزەندەگى تارتىپسىزدىكتەرگە قاتىسقان «العا» توبى قارجىلاندىرىلعانى ءدالەلدەنىپ وتىر. قازاقستاندىقتاردان ۇرلانعان اقشا (بالالاردى قوسا ەسەپتەگەندە, قازاقستاننىڭ ءار تۇرعىنىنىڭ قالتاسىنان ءابىلازوۆ شامامەن 1 مىڭ دوللار ۇرلاعانى ەسەپتەلىپ شىعارىلىپ وتىر) ەلىمىزدى جامانداۋىن جالعاستىرىپ كەلە جاتقان ونىڭ بيلىگىندەگى باق-تارعا دا جۇمسالۋدا. ءوزىنىڭ اشىق قىلمىستىق ارەكەتتەرىن جاسىرۋ ءۇشىن ءابىلازوۆ ءوزىن «ساياسي ازاپ شەگۋشى» رەتىندە كورسەتۋدەن باسقا امال تاپپاعانداي. ونىڭ وسى تەزيستى شەتەلدىك قۇقىق قورعاۋشى ورگاندار مەن جەكەلەگەن قوعامدىق جانە ساياسي قايراتكەرلەر ساناسىنا ءسىڭىرۋ تۋرالى ارەكەتتەرى ادام شىعىنىنا ۇرىندىرعان تراگەدياعا اكەلىپ سوقتى.
قازىرگى زامانعى قىلمىستىلىق حيكاياتى تاعى ءبىر الاياقتىق جانە قىلمىس جاساۋشىلىق سىزباسىمەن تولىققانعا ۇقسايدى: ءوز ەلىن ميللياردتاعان دوللارعا ۇرلاعان قىلمىسكەرلەر ەندى سول اقشانى نارازىلىق اكتسيالارىن ۇيىمداستىرۋعا جۇمساپ, قاراپايىم ادامداردى اشتىق جاريالاۋعا جانە ميتينگتەرگە ارانداتىپ وتىر. مىنە, بيزنەستىڭ جاڭا سورتى وسىنداي. جانە ولاردىڭ تۇپكى ماقساتى – قارابايىر تۇردە بايۋعا قول جەتكىزۋ.
«قۇقىڭ ءۇشىن كۇرەس» دەپ اتالعان نارسە وتە پايدالى جانە كىرىستى بولىپ شىعىپ وتىر. جانە قازاقستاندا دا ءابىلازوۆ سياقتى بايىعىسى كەلەتىندەر بارشىلىق. ولاردىڭ اراسىندا الەۋمەتتىك ارازدىقتى قوزدىرعانى ءۇشىن سوتتالعان ۆ.كوزلوۆ بار. رەسمي تۇردە ول جۇمىسسىز بولىپ سانالادى جانە سوتتا تەك قانا ۆولونتەرلىق سەكىلدى قوعامدىق جۇمىسپەن اينالىسقانىن مالىمدەگەن بولاتىن. سوندا ول زاڭداستىرىپ العان 500 مىڭ اقش دوللارى مەن وتە قىمبات تۇراتىن «بمۆ ح5» ءاۆتوموبيلى مەن قازاقستاننىڭ ءار وبلىس ورتالىعىنداعى پاتەرلەر جانە باسقا دا جىلجىمايتىن م ۇلىكتەر قايدان كەلگەن؟ كوزلوۆتىڭ سول پاتەرلەردىڭ بارلىعىن «العاداعى» «ارىپتەستەرىنە» جالعا بەرىپ, ايتارلىقتاي اقشا تاپقانى دا قىزىق كورىنبەي مە. ايتپاقشى, ونىڭ زايىبى ا.تۇرىسبەكوۆانىڭ يەلىگىندە الەمدەگى اسا قىمبات ءاۆتوموبيلدىڭ ءبىرى – «پورش كايەن» بار. سوندا اسا قىمبات مەرسەدەستەر مەن تويوتا كامريلەردىڭ تۇتاس ءبىر اۆتوپاركىنەن تۇراتىن كولىكتەر «العا» ۆولونتەرىنا قايدان كەلگەن دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى.
باي كوزلوۆ پەن ونىڭ «العا» كومپانياسىن جاڭاوزەندە نە قىزىقتىردى ەكەن؟ سوت كورسەتكەنىندەي, بۇل جايت بايلىعىنا بايلىق ۇستەۋگە مۇمكىندىك بەرسە كەرەك. ونىڭ دەمەۋشىسى ءابىلازوۆ ءوزىنىڭ ۇرلاعان ميللياردتارىنان «العانىڭ» ەڭبەك تالاسىنا ساياسي رەڭك بەرۋ ءۇشىن جومارتتىقپەن اقشا شاشقان. ول ادامداردىڭ ساناسىنا قىسىم كورسەتۋ سياقتى ەسكى ادىستەردى ۇتىمدى پايدالانادى. سەندەر ءبىزدىڭ ايتقانىمىزدى ىستەڭدەر, ال ءبىز سول ءۇشىن جاقسىلاپ تولەيمىز. كوزلوۆ ۇيالماستان ءوزىنىڭ باستى دەمەۋشىسى – ءابىلازوۆتىڭ اتىن ايتادى. تەرگەۋ كورسەتكەنىندەي, جاڭاوزەننىڭ قاراپايىم تۇرعىندارى, مۇنايشىلار ماقساتى حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن ەمەس, بايۋعا عانا مۇمكىندىك بەرەتىن لاس الاياقتار مەن قىلمىسكەرلەردىڭ قولىنداعى قۇرال عانا بولعان.
«مەن ۆلاديمير كوزلوۆ. مەن ابىلازوۆپەن بىرگە جۇمىس ىستەيمىن».
«ءبىز, جينالىسقا قاتىسۋشىلار, قايتىپ ورالعان سوڭ, ماسەلەن, ەگەر ءبىزدىڭ بىرەۋىمىز ۇلەسكەرلەر ايتاتىنداي قانداي دا ءبىر نارازىلىق اكتسيالارىنا باستاماشىلىق تانىتساق, ءوزارا كەلىسەمىز: «مىنە, بىزدەردىڭ ميتينگكە شىققىمىز كەلەدى». ياعني, وسى اۋماقتا تۇراتىن جينالىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى بىزبەن بىرگە جانە وزدەرىنىڭ ادامدارىمەن قوسا تولىقتاي وسى ميتينگكە شىعادى».
(قىلمىستىق ءىس ماتەريالدارىنان, جاڭاوزەن قالاسىنداعى ءتۇسىرىلىم).
تەرگەۋ مالىمەتتەرىنشە, ءتورت جارىم جىل ىشىندە ءابىلازوۆ «العا» توبىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن 1 ميلليارد تەڭگەدەن استام اقشا جۇمساعان. اقشانى قولما-قول اقشا تۇرىندە ءار ادامعا توعىز مىڭ توعىز ءجۇز دوللار سوماسىندا ارنايى شابارماندار جەتكىزىپ تۇرعان. بىراق توپتىڭ رەسمي سالىق ەسەپتەۋلەرى تۇراقتى تۇردە ءنولدى كورسەتكەن.
«العانىڭ» ەكس-فۋنكتسيونەرى رۋسلان سەمبينوۆ تە «العانىڭ» قۇرۋشىسى, دەمەۋشىسى جانە «يدەيالىق رۋح بەرۋشىسى» ءابىلازوۆ بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ كورسەتەدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, دەمەۋشىلىك ءابىلازوۆتىڭ سەنىمدى ادامدارى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلعان. سولاردىڭ ءبىرى, مىنە, وسى كوزلوۆ بولىپ تابىلادى. بۇل مالىمەتتى كوزلوۆتىڭ ءىسى بويىنشا كۋاگەر بولعان ايجانگۇل ءامىروۆا دا قۋاتتايدى. ول كوزلوۆتىڭ مەملەكەتكە قارسى باعىتتالعان جەكە دەسترۋكتيۆتى تاپسىرمالارىن ورىنداپ وتىرعان. اتاپ ايتقاندا, ءامىروۆا كوزلوۆتىڭ باسپا ءونىمدەرىن تاراتۋ ءۇشىن ادامدار جالداۋدى جانە پاتەرلەر جالداۋدى بۇيىرعانىن حابارلادى. ەشكىمنىڭ دە ءۇيىن جالعا تەگىن بەرمەيتىنى جانە گازەتتەردى دە تەگىن تاراتپايتىنى تۇسىنىكتى. بۇلار مەملەكەتكە قارسى جوسپارلانىپ قارجىلاندىرىلعان اكتسيالاردىڭ تەك كىشكەنتاي بولىگى عانا.
ءابىلازوۆ تە «سكايپ» ارقىلى ءاڭگىمەلەرىندە سونشالىقتى قىسىلىپ-قىمتىرىلماستان, ءوزىنىڭ جالدامالىلارىنا ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ وتىرعان. باس پروكۋراتۋرانىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, 2005 جىلى ءابىلازوۆ «بتا بانككە» باسشىلىق جاساي وتىرىپ, بانككە جانە ونىڭ ەنشىلەس قۇرىلىمدارىنا تيەسىلى جالپى سوماسى 7 ملرد. اقش دوللارىنان استام اقشانى ۇرلاعان. جانە ءابىلازوۆ قازاقستاندىقتارعا تيەسىلى سول ميللياردتاردى ەش نارسەگە نەگىزدەلمەگەن شامشىل ارەكەتتەرىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ جالدامالىلارىنا تولەۋگە دايىن ەكەنىن دە ەش جاسىرمايدى.
«…مەنىڭ ۇستانىمىم تومەندەگىدەي: بىزگە ناقتى ءبىر يدەيا بويىنشا, ناقتى ءبىر باعدارلاما نەگىزىندە ادامداردى كوشەگە شىعارۋعا ۇيرەنۋ كەرەك… بۇگىن ءبىز 500 ادام شىعارساق, ەرتەڭ 1000-عا جەتەدى».
«ەگەر ءبىز ەشتەڭەدەن قورىقپايتىن بولساق, ءبىز ىلگەرى جىلجيتىن بولامىز جانە ءبارى دە كوڭىلدەگىدەي بولادى». سوندىقتان وسى مەملەكەتتىڭ ءالسىز جەرلەرىن تابۋ كەرەك دەپ ويلايمىن: ولار – مۇنايشىلار, شوفەرلار, ۇلەسكەرلەر (قىلمىستىق ءىس ماتەريالدارىنان, «سكايپ-كونفەرەنتسيا» فراگمەنتتەرىنەن).
تەرگەۋ بارىسىندا بەلگىلى بولعانىنداي, كوزلوۆ ارانداتۋشى-بەلسەندىلەر دەپ اتالاتىنداردى ماقساتتى تۇردە ىزدەپ ىرىكتەۋدى جەكە ءوزى ۇيىمداستىرىپ, ولاردى ەڭبەك داۋلارىن ساياسي ارناعا ءتۇسىرۋگە, اشىق دۇشپاندىق پەن جانجالدارعا, قاقتىعىستارعا, زورلىق-زومبىلىققا, ءمۇلىكتەردى ءبۇلدىرىپ قيراتۋعا الىپ كەلەتىن جاعدايلار قالىپتاستىرۋعا تاربيەلەۋگە ۇيرەتكەن.
جاڭاوزەنگە ءابىلازوۆ پەن كوزلوۆتىڭ جالدامالىلارى مۇرات تۇڭعىشباەۆ پەن عالىم اعەلەۋوۆ بىرنەشە مارتە بارعان. ولار ويلارىندا ەشتەڭە جوق مۇنايشىلاردى زاڭسىز ارەكەتتەردى جالعاستىرۋعا, جۇمىس بەرۋشىلەرمەن ەشقانداي كەلىسسوزدەرگە بارماۋعا ۇندەگەن. ادامداردى ماتەريالدىق تۇرعىدان نارلەندىرىپ تۇرماسا, جەتى اي بويى الاڭدا وتىرۋ سياقتى اكتسيا مۇمكىن بولمايتىنى تۇسىنىكتى.
سەمبينوۆتىڭ مويىنداعانىنداي, «العا» ءتۇرلى جانجالدى جاعدايلار تۋىنداتىپ, وزىنە نازار اۋدارتۋ ءۇشىن ميتينگتەر, پيكەتتەر جانە باسقا دا شۋلى ۇجىمدىق شارالار ۇيىمداستىرۋعا ءتيىس بولدى.
«ءبىز ءوزىمىزدىڭ ىقپالىمىزدى ۇلەسكەرلەردىڭ, يپوتەكا الۋشىلاردىڭ جانە ءبىرىنشى كەزەكتە, مۇناي ءوندىرىسى جۇمىسشىلارىنىڭ نەگىزىندە بەلسەندى تۇردە كەڭەيتۋگە ءتيىس بولعانىمىز تۇسىنىكتى»… «كەتەباەۆ, «ازاماتتىق بەلسەندىلىك» قوعامدىق قورىنىڭ جەتەكشىسى بولا وتىرىپ, ءىس جۇزىندە ءبىز جاساعان ىستەردى ورىنداپ وتىردى. ايىرماشىلىعى سول, ول بۇل ىستەرىن تەك ماسكەۋ قالاسىندا, رەسەيدە جۇزەگە اسىردى» (قىلمىستىق ءىس ماتەريالدارىنان).
م.كەتەباەۆ – ءابىلازوۆتىڭ سىبايلاسى. ونىڭ ارتىنان كوپتەگەن قىلمىستار, ونىڭ ىشىندە قارجىلىق قىلمىستار دا تىزبەكتەلىپ كەتە بەرەدى. جازادان قاۋىپتەنگەن ول شەتەل استى. بۇگىندە يرينا پەترۋشەۆاعا ۇيلەنگەن. ونىڭ ءىنىسى ب.كەتەباەۆ – بىرقاتار تەلەۆيزيا ارنالارىنىڭ ەكس-باس ديرەكتورى. 2008 جىلى ول دا قازاقستاننان تابانىن جالتىراتقان. قازىر ب.كەتەباەۆ ەلىمىزدەگى وقيعالاردى ابىلازوۆكە پايدالى نەگىزدە كورسەتەتىن «ك+» جەكە تەلەارناسىنا جەتەكشىلىك ەتەدى. يرينا پەترۋشەۆا دا 2002 جىلى زاڭسىز كاسىپكەرلىك ارەكەتتەرى جانە سالىق تولەۋدەن جالتارعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشقان.
بۇل وتباسى وزىندىك ءبىر داستۇرلەرىمەن ەرەكشەلەنەدى – پەترۋشەۆا اۋەلى ب.كەتەباەۆپەن تۇرمىس قۇرسا, كەيىن ونىمەن اجىراسىپ… ونىڭ اعاسى م.كەتەباەۆقا تۇرمىسقا شىققان.
تەرگەۋ بارىسىندا بەلگىلى بولعانىنداي, بۇلاردىڭ دا جاڭاوزەندەگى ءتارتىپسىزدىكتەرگە قاتىستىلىعى انىقتالىپ وتىر. ايعاقتاردىڭ تىزبەسى تاعى دا قازاقستاننان تىسقارى جەرلەرگە ارنا تارتادى. «العانىڭ» باس دەمەۋشىسى ءابىلازوۆكە الەۋمەتتىك الاۋىزدىق تۋىنداتتى, سونداي-اق ءبىر نەمەسە بىرنەشە قىلمىستار جاساۋ ماقساتىندا, ولارعا ءوزى دە «تەڭدەي قاتىسا وتىرىپ, توپ قۇردى جانە وعان باسشىلىق ەتتى» دەگەن باپ بويىنشا ايىپ تاعىلعان.
اتالعان باپقا سايكەس, 5 جىلدان 10 جىلعا دەيىن جەكە مۇلكىن تاركىلەي وتىرىپ باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۋرالى جازا قاراستىرىلعان. ىستەگى تاعى ءبىر فيگۋرانت – ۆ.كوزلوۆ ميتينگتەر جيناۋ, اكتسيالار ۇيىمداستىرۋ, ءسويتىپ, حالىقتى ارانداتۋ ارقىلى كۇن وتكەن سايىن باي تۇسكەن. وسىنداي ءار شارا ءۇشىن ول ابىلازوۆتەن ايتارلىقتاي كولەمدە اقشا الىپ تۇرعان. مىنە, ونىڭ تابىس كوزى وسىنداي بولعان.
8 قازاندا سوت «العا» توبىنىڭ جەتەكشىسى كوزلوۆتى بىرنەشە باپ بويىنشا: الەۋمەتتىك الاۋىزدىق تۋىنداتتى, كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىستى زورلىقپەن قۇلاتۋعا نەمەسە وزگەرتۋگە ۇمتىلدى, سونداي-اق ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇردى دەگەن باپتار بويىنشا كىنالى دەپ تاپتى. كوزلوۆ مۇلكى تاركىلەنە وتىرىپ, جەتى جىل التى ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.
بريتانيا سوتى ءابىلازوۆتىڭ ۇرلانعان ميللياردتاردى قايدا جۇمساعانىن ءبىلىپ, بىلاي دەپ جازعان بولار ەدى: «ءابىلازوۆ سەكىلدى ءوزىنىڭ ەلى مەن ءوزىنىڭ وتانداستارىنا قاتىستى ۇلكەن ارسىزدىقپەن جانە قاعيداتسىزدىقپەن ءىس-ارەكەت جاساعان سوت پروتسەسىنە قاتىسۋشىنى كوز الدىعا ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن»…
