27 ناۋرىز، 2012

قۇقىقتىق ستاتيستيكا قۋاتى

289 رەت كورسەتىلدى

قۇقىقتىق ستاتيستيكا قۋاتى

سەيسەنبى، 27 ناۋرىز 2012 7:35

ەل پرەزيدەنتى ن.نازار­باەۆ­تىڭ 1997 جىلدىڭ 22 ءساۋىرى كۇنى شىققان «قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى­نىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ودان ءارى رەفورمالاۋ جونىندەگى شا­را­لار تۋرالى» جارلىعىمەن سول كەز­دەگى مەملەكەتتىك تەرگەۋ كومي­تەتى­نىڭ قىلمىستىق اقپارات ورتالىعى جانە ىشكى ىستەر مي­نيستر­لىگى مەن ادىلەت مينيستر­لى­گىنىڭ ستاتيستي­كا­لىق قىزمەتتەرى نەگىزىندە باس پروكۋراتۋرا جانىنان قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ ورتالىعى ءدۇ­نيە­گە كەلگەن بولاتىن. ال 1999 جى­لى بۇل ورتا­لىق­قا باس پرو­كۋراتۋرانىڭ دەپار­تا­مەنتى ءمار­تە­بە­سى بەرىلىپ، اي­ماق­تار­دا­عى بارلىق وسىنداي ور­تا­لىقتار وعان تىكەلەي با­عىناتىن بولدى. بۇل قۇ­زى­رەت اتالعان جۇيەگە «پرو­كۋراتۋرا تۋرالى» جاڭا زاڭعا ساي باقىلاۋ-قادا­عا­لاۋ جۇمىستارىن ءوز بەتىنشە دەربەس ۇيىمداستىرۋ مۇمكىندىگىن بەردى.

 

سەيسەنبى، 27 ناۋرىز 2012 7:35

ەل پرەزيدەنتى ن.نازار­باەۆ­تىڭ 1997 جىلدىڭ 22 ءساۋىرى كۇنى شىققان «قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى­نىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ودان ءارى رەفورمالاۋ جونىندەگى شا­را­لار تۋرالى» جارلىعىمەن سول كەز­دەگى مەملەكەتتىك تەرگەۋ كومي­تەتى­نىڭ قىلمىستىق اقپارات ورتالىعى جانە ىشكى ىستەر مي­نيستر­لىگى مەن ادىلەت مينيستر­لى­گىنىڭ ستاتيستي­كا­لىق قىزمەتتەرى نەگىزىندە باس پروكۋراتۋرا جانىنان قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ ورتالىعى ءدۇ­نيە­گە كەلگەن بولاتىن. ال 1999 جى­لى بۇل ورتا­لىق­قا باس پرو­كۋراتۋرانىڭ دەپار­تا­مەنتى ءمار­تە­بە­سى بەرىلىپ، اي­ماق­تار­دا­عى بارلىق وسىنداي ور­تا­لىقتار وعان تىكەلەي با­عىناتىن بولدى. بۇل قۇ­زى­رەت اتالعان جۇيەگە «پرو­كۋراتۋرا تۋرالى» جاڭا زاڭعا ساي باقىلاۋ-قادا­عا­لاۋ جۇمىستارىن ءوز بەتىنشە دەربەس ۇيىمداستىرۋ مۇمكىندىگىن بەردى.

ءسويتىپ، 2003 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ەلباسى جارلىعىمەن باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ ءجو­نىندەگى كوميتەتى قۇرىلىپ، ول باس پروكۋراتۋرا شەگىندە قۇقىق­تىق ستاتيس­تيكانى قالىپتاستىرۋ جانە ارنايى ەسەپ جۇرگىزۋ ءجو­نىن­دەگى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قىز­مە­تى مەن وكىلەتتىگىن جۇزەگە اسىراتىن بولدى. سول جىلى جەل­توق­سان ايىندا «مەملەكەتتىك قۇ­قىق­تىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ تۋرالى» ارنايى زاڭ دا قابىلداندى.

بۇل ەكى قۇجات وكىلەتتى ور­گان­نىڭ مەملەكەتتىك قۇقىقتىق ستاتيستيكا شەڭبەرىندەگى مارتەبەسىن، مىندەتتەرى مەن قىزمەتىن زاڭ­دى­لىق تۇرعىسىنان انىقتاپ بەرۋمەن قاتار زاڭدارعا سايكەس قۇ­قىق­تىق ستاتيستيكانى جەتكىزىپ وتىراتىن سۋبەكتىلەر ءتىزىمىن ءتۇزىپ بەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇ­قىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ ورگانىن قۇرۋ جونىندەگى شە­شىمىنىڭ تەك ءتيىمدى جانە قاجەت ەكە­نىن عانا ەمەس، قۇ­قىقتىق ستا­تيس­تيكالىق ءمالى­مەت­تەردىڭ دەر ۋاقىتتىلىعىن، تو­لىق­تىعىن، شى­نايىلىعى مەن انىق­تىعىن قام­تا­ماسىز ەتۋ دە دۇرىس قادام بول­عان­دىعى بۇگىندە دالەلدەنىپ وتىر.

قۇقىقتىق ستاتيستيكا مەن ارنايى ەسەپكە الۋدىڭ ءبىرتۇتاس پرو­كۋراتۋرالىق مەملەكەتتىك ور­گان­نىڭ اياسىندا شو­عىرلانۋىنىڭ ارقاسىندا قىسقا مەرزىم ىشىندە جانە ۇيىمداستىرۋ جاعىنان كوپ قيىنشىلىقتار مەن بوگەسىندەرگە ۇرىنباي-اق مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار مەن جالپى جۇرتشىلىقتى قوعامداعى قىلمىستىلىقتىڭ شى­نايى احۋالى، قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى مەن سوتتاردىڭ ءىس ءجۇر­گىزۋ قىزمەتىنىڭ ساندىق-ساپالىق كورسەتكىشتەرى جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كاسىپكەرلەردى قور­عاۋى مەن قولداۋى جونىندەگى جۇ­مىستارى تۋرالى بارىنشا تولىق تا شىنايى اقپاراتپەن قامتا­ما­سىز ەتەتىن سەنىمدى جۇيە قالىپ­تاس­تىرۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.

قۇقىقتىق ستاتيستيكا قالىپ­تاس­تىراتىن اقپاراتتار پروكۋ­رور­لىق قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە، سونداي-اق بارلىق مەم­لەكەتتىك ورگاندار، ءتىپتى ەلىمىزدىڭ جوعارى باسشىلىعى شەشىم قا­بىل­داعان كەزدە دە نەگىزگى دەرەك­كوز بولىپ سانالاتىنىن جاسىرمايمىز. ياعني، ءبىزدىڭ كوميتەت مەم­لەكەتتى جانە جۇرتشىلىقتى جەدەل دە شىنايى قۇقىقتىق اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتەتىن وزىندىك ءبىر شتابقا اينالىپ وتىر. وعان كوميەت جۇمىسىنىڭ بۇگىنگى كولەمىن كەلتىرسەك تە جەتكىلىكتى. ەگەر 1998 جىلى بۇل جۇيە مەملەكەتتىك ور­گانداردىڭ، زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە ادامداردىڭ 33 مىڭ سۇ­راۋى­نا جاۋاپ بەرسە، وتكەن 2011 جىلى بۇل كورسەتكىش 20 ميل­ليون­نىڭ ءۇس­تىنە شىعىپ، ەلىمىزدىڭ تۇر­عىن­دارى­نىڭ سانىنان دا استى.

بۇل اۋقىمدى جۇمىستاردى ات­قاراتىن 5 اقپاراتتىق جۇيە ۋا­قىت تالابىنا ساي كومپيۋ­تەر­لەن­دىرۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالىق ءجا­نە باعدارلامالىق قۇرالدارى­نىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى ۇنەمى جەتىلدىرىلىپ وتىرىلدى. ولار ءبۇ­گىندە تەك اق­پا­رات الىپ قا­نا قوي­ماي­تىن، بار­لىق پايدالانۋشىلار ارىز-شا­عىم­­دا­رىن اكتى­لەرىن ءجى­بە­رەتىن، تىركەيتىن جانە ولار­دىڭ قارالۋ بارىسىن قادا­عا­لاپ وتى­را الاتىن امبە­باپ پور­تال­دارعا اي­­نالعان.

سونىڭ ارقا­سىن­دا سوڭعى جىلدارى ءجۇ­يە­مىزگە ءبىر­قاتار جاڭا جوبا­لاردىڭ ەنگى­زىل­گەنىنەن كوپ­شى­لىك حاباردار عوي دەپ ويلايمىن. ءما­سەلەن، قا­زىر ءىش­كى ىستەر ورگاندارىندا قول­دا­نى­لا­تىن ارىز­داردى ەسەپكە الۋ­دىڭ ەلەكتروندى تىركەۋ كىتاپ­شاسى تارتىبىنە تۇبە­گەيلى ءوز­گە­رىس­تەر ەنگىزىلدى. ءسوي­تىپ، ارىز-شا­عىم­دار الدىڭعى ورىنعا شى­عىپ، ولار­دىڭ قارالۋى اناعۇر­لىم جاق­سار­دى. ونىڭ ءنا­تي­جەسى انىق كورى­نىپ تۇر. قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ارىز تۇسكەن مەزەتتەن بەرگى ال­عاش­قى 3 كۇنگە ەرەكشە ءمان بە­رى­­لىپ، ول «جەدەلدىك مەر­زى­مى» دەپ اتالادى. ەلەكتروندى ءتىر­كەۋ جاپپاي ەنگىزىلگەن بىل­تىرعى 2011 جىلى جالپى كەلىپ تۇسكەن ارىز­دار­دىڭ 64 پايىزى وسى جەدەل مەر­زىم ىشىندە قارا­لىپتى. ال مۇنىڭ ال­دىنداعى جىل­دارى بۇل كورسەتكىش 50 پايىز عانا بولاتىن.

وسى جوبا ەنگىزىلىپ، ارىز-شا­عىمداردى قاراۋ ساتىلارى اشىق­تىققا يە بولعاننان بەرى قىل­مىس­تاردى تىركەۋ سانى دا ءوستى. سوعان سايكەس تىركەلگەن قىلمىستار سانى ەسەلەپ ارتتى. اسىرەسە، بۇرىن ءداس­تۇرلى تۇردە تىركەۋدەن جاسىرىلىپ كەلگەن قىلمىستىڭ ۇرلىق، توناۋ، بۇزاقىلىق سياقتى سانات­تارىنىڭ بۇگىنگى كۇنى ءوسىپ وتىر­عانى بۇل ارادا كوپشىلىككە ءتۇسى­نىك­تى شىعار دەپ ويلايمىن. بۇل ەلىمىزدە قىل­مىستىڭ وسكەنىن ەمەس، قۇقىق قور­عاۋ ورگاندارى­نىڭ جۇرت­شىلىق­تىڭ ارىز-شا­عىم­­دارىن ءتىر­كەۋ مەن تەكسەرۋگە جاۋاپتى قا­راۋى­نان بولىپ وتىر­عان ءجايت ەكەنى انىق. ءسويتىپ، جاڭا تەحنو­لو­گي­يالار­دىڭ ارقاسىن­دا قىلمىس­تاردى ءتىر­كەۋ ءتارتىبىن جاڭا سا­پا­لىق ساتىعا كوتەرۋدىڭ ءناتي­جە­سىندە ءبىز ەلىمىز­دەگى قىل­مىس­تى­لىقتىڭ شىنايى كورىنىسى­نە يە بولدىق.

اتالعان جوبانى ەنگىزۋدىڭ ءنا­تيجەسىندە «ەلەكتروندى تالون»، «ينتەرنەت ارقىلى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ارىز-شاعىمدار مەن حابارلامالاردى، سونداي-اق باسقا دا اقپاراتتاردى بەرۋدىڭ ەلەكتروندى پورتالى» سياقتى جوبالاردى جاساپ، ەنگىزۋ مۇمكىن بولدى.

«ەلەكتروندى تالون» جوباسى قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى قىزمەتىنە قوعامدىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرىپ، ارىز بەرۋشىگە ناقتى ۋاقىت كەستەسىندە وزدەرىنىڭ شاعىمدارىن ينتەرنەت، سمس-حا­بارلاما مەن كولل-ورتالىقتار ار­قىلى اقپارات الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىردىڭ وزىندە 7 مىڭعا جۋىق ارىز بەرۋشى وسى قىزمەتتى پايدالانعان. سونداي-اق، جەكە ءجا­نە زاڭدى تۇلعالار تالون ارقىلى ءوزىنىڭ ارىزىنىڭ ودان ارعى جاي-كۇيىن، ول جونىندە اكىمشىلىك ءون­دى­رىس قوزعالدى ما نەمەسە قوزعال­ما­دى ما دەگەن سياقتى قابىلدانعان شەشىمدەر تۋرالى ءبىلىپ، ونىمەن كەلىسپەگەن جاعدايدا ودان ءارى شاعىمدانا الادى.

«ينتەرنەت ارقىلى قۇقىق قور­عاۋ ورگاندارىنا ارىز-شا­عىم­دار مەن حابارلامالاردى، سونداي-اق باس­قا دا اقپاراتتاردى بەرۋدىڭ ەلەك­تروندى پورتالى» جوباسى ەلەكت­رون­دى ساندىق قولتاڭباسى بار ازا­ماتتارعا ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە ينتەرنەت ارقىلى قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارىنا قىل­مىس­تار مەن وقي­عالار تۋرالى ارىز-شاعىم بەرۋىنە مۇمكىندىك تۋعى­زا­دى. ازىرشە مۇن­داي جۇيە ىشكى ىستەر جانە قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنا ەنگىزىلدى.

وندا جەكە جانە زاڭدى تۇلعا­لار­دىڭ بەرگەن ارىز-شاعىمى اۆتوماتتى تۇردە قىلمىستار مەن وقيعالار تۋرالى ارىزداردى ەلەكتروندى تىركەۋ كىتابىنا كەلىپ تۇسەدى. بۇل ولاردى جاسىرىپ قالۋ مۇمكىن ەمەس دەگەن ءسوز. ونىڭ ەرەك­شەلىگى دە وسىندا. بۇدان ءارى قاراي ارىز بەرۋشىلەر جەكە ەلەكتروندى پوشتاسى نەمەسە سمس-حا­بارلاما ارقىلى وزدەرىنىڭ ارىز-شاعىمدارى بويىنشا قابىل­دان­عان شارا تۋرالى اۆتوماتتى تۇردە اقپارات الادى.

ەلباسىمىز شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ، ول ءۇشىن ولار­دىڭ جۇمىسىن جان جاقتى قورعاپ وتىرۋ قاجەتتىگىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. وسىعان وراي جوعارىدا اي­تىلعان ەلەكتروندى تالوننىڭ ىزىمەن «بيزنەس تىرەگى» دەپ اتالاتىن جوبانى جۇزەگە اسىردىق. كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە تەكسەرۋ جۇرگىزۋ راسىمدەرىنىڭ اشىق­تى­عىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان بۇل جوبا قازىر كاسىپكەرلەردىڭ شىن مانىندەگى تىرەگىنە اينالىپ، ولاردىڭ كەڭ قولداۋىنا يە بولدى. وعان وسى جوبا ەنگىزىلگەننەن بەرى 5 مىڭنان استام كاسىپكەردىڭ جۇگىنگەنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىن.

ءار جوبانى ەنگىزەر الدىندا ونى مۇقيات زەرتتەپ، بۇل جونىندە الەمدىك دەڭگەيدە نە جاسالىپ جاتىر دەگەن ماقساتپەن ونى دا زەردەلەپ الامىز. بۇگىنگى كۇنى ەلى­مىز­دىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكاسى جا­ڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ءجا­نە ەنگىزۋ جاعىنان الدىڭعى ورىن­داردىڭ بىرىندە تۇرعانىن نىق سە­نىم­مەن ايتا الامىن. وعان الەم­نىڭ 40-تان استام ەلىنىڭ پروكۋراتۋرا وكىلدەرى قاتىسقان وتكەن جىلعى حالىق­ارا­لىق پروكۋرورلار اسسوتسياتسياسى جي­نالىسىنا كەلگەن­دەر­دىڭ پىكىرى­نەن كوزىمىز جەتتى. ولار­دىڭ ءبىرازى قۇقىقتىق ستاتيستيكا قا­لىپ­تاس­تى­رۋداعى ءبىز­دىڭ ءتاجىري­بەمىزگە ءتانتى بولىپ، ايرىقشا قى­زى­عۋ­شى­لىق تانىتتى. ولاردىڭ ءىشىن­دە اقش، رەسەي، گەرمانيا سياقتى الەم­دىك كوش­باس­شى ەلدەر دە بار.

جۋىردا رەسەي فەدەراتسيا­سى­نىڭ باس پروكۋراتۋراسى قۇقىق­تىق ستاتيستيكا باسقارماسىنىڭ باستىعى ولەگ ينساروۆتان حات الدىق. وندا: «قازىر ءبىز رەسەي فەدەراتسياسى باس پروكۋراتۋ­را­سى­نىڭ جۇكتەگەن جاڭا مىندەت­تەردى ورىنداۋ ءۇشىن ۇيىمدىق-تەحني­كا­لىق جانە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق شارالار كەشەنىن ءجۇ­زەگە اسىرۋدى قول­عا الدىق. بۇل شارالاردىڭ نە­گىزىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرا­تۋ­راسىنىڭ وڭ ءتاجىري­بەلەرىن الىپ وتىرمىز. سون­دىق­تان دا ءسىز­دەر­دىڭ ەل پرەزيدەنتىنىڭ باس پروكۋراتۋرا جۇيەسى ىشىندە قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەت قۇرۋ ءجو­نىندەگى شەشىمى ۇلكەن كورە­گەندىك دەپ بىلەمىز. ول ءتۇپ­تەپ كەلگەندە، قىلمىس­تىلىق­پەن كۇ­رەس، زاڭ­دىلىق پەن قوعام­دىق قاۋىپسىز­دىكتى ساقتاۋ، ازامات­تار­دىڭ قۇ­قىق­تارى مەن بوستان­دىق­تارىن قورعاۋ سالاسىندا ءتيىم­­دى تەتىك جاساۋعا جول اشتى» – دەپ جازىپتى. دەمەك، «سىرت كوز سىنشى» دەگەندەي ماسكەۋلىك ءارىپ­تەسىمىز ءبىز­دىڭ جۇ­مى­­سى­مىز­دىڭ ءمان-ماز­مۇ­نىن ءدوپ باسقان دەپ وي­لايمىز.

ساۋلە ايتپاەۆا، باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەت توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى.

سوڭعى جاڭالىقتار

7 ءوڭىر «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • كەشە

كوبەلەكتەر كورمەسى

ايماقتار • كەشە

كوكشەدەگى ونەر سايىسى

ايماقتار • كەشە

"حات قورجىن"

قوعام • كەشە

قوڭىر اۋەن

ونەر • كەشە

بالقاشتان باستاۋ الدى

ايماقتار • كەشە

كوتەرمەاقى كولەمى ءوستى

ايماقتار • كەشە

جىرشىلىق ونەر – جان ازىعى

ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

جاڭارعان جولدار – تاۋەلسىزدىك تارتۋى

قازاقستان • 21 قىركۇيەك، 2021

داعدارىس پەن دارمەنسىزدىك

ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2021

ۇلتتى ۇلىقتايتىن سۋرەتكەر

تەاتر • 21 قىركۇيەك، 2021

قازاق شىعارماسى اقش-تا باعالاندى

ادەبيەت • 21 قىركۇيەك، 2021

تاشەنوۆتىڭ قالتا ساعاتى

تاريح • 21 قىركۇيەك، 2021

سيقىرلى ساز

ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

دۇنيەجۇزىلىك كورمە – دۋبايدا

وقيعا • 21 قىركۇيەك، 2021

العا باستايتىن باعىت-باعدار ايقىن

ەل جانە ەلباسى • 21 قىركۇيەك، 2021

تۇراقتى ازىق-ت ۇلىك جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ

ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2021

نورۆەگيانىڭ ۇلتتىق مىندەتى

الەم • 21 قىركۇيەك، 2021

اقمولا وبلىسىندا زاڭسىز تسەح انىقتالدى

ايماقتار • 21 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار