ەكپە تۋرالى اقيقات پەن اڭىز

سوڭعى كەزدەرى وسىعان قاتىستى قوعام­­نىڭ پىكى­رى ەكىگە جارىلدى. عالام­تورداعى اقپا­رات پەن قاراپايىم ادام­­دار­دىڭ الىپ-قاشپا اڭگىمەسى ەكپە سالدىرتۋدان باس تارتاتىنداردىڭ سانىن ارت­تىرىپ جىبەردى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, 2014 جىلدان بەرى 14823 ادام ەكپە سالدىرۋدان باس تارتقان. اتاپ ايتساق, 2014 جىلى – 2971, 2015 جىلى – 5412, 2016 جىلى – 1302, 2017 جىلى – 3188, 2018 جىلى 1950 ادام ۆاكتسيناعا قارسىلىق ءبىلدىر­گەن. باس تارتۋ جاعدايى بويىنشا باسىم ۇلەستى الماتى وبلىسى الىپ وتىر. 
مينيسترلىكتىڭ بەرگەن مالىمەتىنە قاراعاندا, ەلىمىزدە جىل سايىن 5 ميلليونعا جۋىق ادام ەكپە سالدىرسا, ونىڭ 1,3 ميلليونى – بالالار. ال ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن «Nur Otan» پارتياسىنىڭ ءحVىىى سەزىنەن سوڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ۆاكتسينا جاساۋ كولەمىن 1,5 ەسەگە ارتتىرۋدى كوزدەيدى. ۆاكتسينا ەگىلگەندەگى ساتسىزدىك 2018 جىلى جالپى سانعا شاققاندا 0,05%-دى قۇراعان. بۇگىندە قازاقستانعا فرانتسيا, بەلگيا, ءۇندىستان, اقش, كورەيا, رەسەي ەلىنەن ددسۇ-نىڭ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە­تىن ۆاكتسينالار اكەلىنەدى. 

جەڭىل-جەلپى اۋرۋعا ءدارى-دارمەك ىزدەپ, ايىعۋعا اسىعاتىندار بارشى­لىق. ءتىپتى باس اۋىرىپ, بالتىر سىزداسا دا, دارىحاناعا جۇگىرەتىنىمىز راس. اۋىرىپ ەمحاناعا جول تۇسە قالعان جاعدايدا ءدارى-دارمەكتى قاجەتىنشە جازىپ بەرىپ جاتادى. دارىگەر قانداي ءدارى ءىشۋ كەرەكتىگىن ايتىپ بەرمەسە, كوڭىلىمىز كونشىمەي, ەمحانادان كۇپتى بولىپ شىعامىز. قازىر گەپاتيت, قىزىلشا سىندى جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى ەكپە سالدىرماسا دا, تۇماۋعا قارسى ۆاكتسينا ەككىزىپ جاتاتىندار بار. ال اق جەلەڭدىلەر, كەرىسىنشە, تۇماۋعا شالدىعىپ, باس اۋىرعان جاعدايدا اۋەلى اعزانىڭ ءوزى كۇرەسۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ كەرەگىن العا تارتادى. بۇل تۋرالى انا مەن بالا دەنساۋلىعى ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىنىڭ ءدارى­گەرى, پروفەسسور, يممۋنولوگ رافايل روزەنسون: «ەگەر تۇماۋعا شالدىق­ساڭىز, ءدارى-دارمەككە جۇگىنۋ­دىڭ قاجەتى جوق. ورگانيزمگە اۋرۋمەن كۇرە­سۋگە مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. ەگەر اعزا ءوزى كۇرەسسە, كەلەسىدە ول اۋرۋ ءتۇرى­نەن جەڭىل وتەدى», دەيدى. دارىگەر, سونداي-اق ورىندى-ورىنسىز انتيبيوتيك­كە جۇگىنۋ­دىڭ دە زيان ەكەنىن ايتادى. 
ر.روزەنسون ەكپەنىڭ ءجۇز پايىز پايدالى ەكەنىن ايتتى. «سوڭعى ۋاقىتتا ادامدار عالامتوردان وقىپ العان اقپارعا سەنىپ, ەكپەدەن باس تارتىپ جاتىر. ال شىن مانىندە, مۇنداعى ساتسىزدىك ميلليونعا شاققاندا ءبىر ادامنان كەلەدى. بىزگە كەلەتىن ۆاكتسي­نا­نىڭ ءبارى تەكسەرىستەن وتەدى», دەيدى ول. ال ەگىلگەن سوڭ دەمىكپە بولعان, ءارتۇرلى اۋرۋعا شالدىققان ادامدارعا قاتىستى نە ايتامىز؟ مۇنىڭ باستى سەبەبى – ەكپە سالۋ بارىسىنداعى سالعىرتتىق. ماماندار اۋىرىپ تۇرعان نە جاقىندا عانا ايىققان ادامعا ۆاكتسينا ەگۋگە بولمايتىنىن قاتاڭ ەسكەرتۋى كەرەك. 
ءدىن مەن ەكپەنىڭ 
قاتىسى قانشا؟
قوعامدا سونداي-اق «ءدىن ۇستا­نا­تىن مۇسىلماندار ەكپەگە قارسى» دەگەن كەرەعار پىكىر قالىپ­تاسقان. قمدب ءپاتۋا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سانسىزباي قۇربان ۇلى ءدىن ۇستان­­باي­تىن­­داردىڭ اراسىندا دا قارسى­لار­­دىڭ كوپتى­گىن, باس تارتقان­دار­دىڭ ءوز ارگۋ­مەن­تى بار ەكەنىن ايتا­دى. «ءبارىن دىنگە اپارىپ تەلۋ­دىڭ قاجەتى جوق. باس تارتىپ جاتسا, اركىم­نىڭ ءوز دالە­لى بار. ءدىن عىلىمعا قارسى ەمەس», دەي­دى ول. وسىعان قاتىستى مەشىت جاما­عا­تىنا ساۋالنا­ما جۇرگىز­گە­نى­مىز­دە, قولدا­عاندار دا, قارسى پىكىر بىلدىرگەن­دەر دە كەزدەسىپ جاتتى. ەكپەگە قارسىلاردىڭ نەگىزگى دالەلى – ەگىلگەن سوڭ اۋرۋعا شالدىق­­قان تانىس­تا­رى مەن عالامتور ارقى­لى العان نەگىزسىز مالىمەت بولىپ شىقتى.

ادامداردىڭ كوبى كوك ءتۇتىن بۋداق­تاعان قالاعا اعىلعان, ۇزاق كۇن كەڭسەدە وتىراتىن قازىرگى زاماندا جۇق­پالى اۋرۋمەن ۆاكتسيناسىز كۇرەسۋ قيىن. ءبىر ەكپە 20 كۇندىك فيزيكالىق جاتتىعۋدىڭ اسەرىندەي ەكەنىن ايتادى. وكىنىشتىسى سول جەڭىل­دىڭ استىمەن, اۋىردىڭ ۇستىمەن ءجۇرىپ, كۇندەلىكتى جاتتىعۋمەن اينالىسۋدان گورى, دەرتتەن ءدارى ارقىلى ەمدەلگىمىز كەلىپ تۇراتىنى راس. ءتىپتى بۇگىندە ارىقتاۋ ءۇشىن ءتۇرلى پرەپارات پايدالاناتىنداردى كورىپ ءجۇرمىز. تازا سۋ مەن تابيعي ءونىم – اۋرۋعا شال­دىقپاۋدىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى. بۇعان قاتىستى «جاس-اي» مەديتسي­نا­­­لىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى جاسان زەكەي ۇلى: «دۇنيەجۇزىلىك دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ارنايى ەكولو­گيا­­لىق زەرتتەۋ دەپارتامەنتىنىڭ مامان­­­دارى الەمنىڭ بارلىق ەلىندە ينفەك­تسيالىق اۋرۋلاردى زەرتتەۋدەن وتكىزگەن. قورىتىندى بويىنشا, بالالاردى ءتۇرلى ينفەكتسيادان قور­عاۋ ءۇشىن ۆاكتسينانىڭ كومەگىنە جۇگىنبەي-اق, تازا سۋ, ساپالى اس-اۋقاتپەن تاماقتاندىرۋ ارقىلى ءتۇرلى جۇقپالى اۋرۋمەن كۇرەسۋگە بولاتىنىن دالەلدەدى. ءارى بۇل عالىمداردىڭ ايتۋلارىنشا, ۆاكتسيناعا قاراعاندا الدەقايدا ارزان, سونداي-اق وتە ءتيىم­دى», دەيدى. دەمەك, ىشەر اس پەن دەنە جاتتىعۋ­لارىنا جەتكىلىكتى مولشەردە كوڭىل ءبولۋ – ەمحانا ەسىگىن قاقپاۋدىڭ نەگىزگى جولى. وسى ورايدا «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەگەن بابالارىمىزدىڭ وسيەتىن قاپەردە ۇستاساق, ۇتىلماسپىز.
         سالتانات شىءنادىل,
        ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ستۋدەنتى