The Financial Times: «لوندوننىڭ جوعارى سوتى ابىلازوۆتەن 2 ملرد. دوللار وندىرۋگە قاۋلى شىعاردى»
سەيسەنبى, 27 قاراشا 2012 7:26
باتىستىڭ جەتەكشى باق, ونىڭ ىشىندە TheFinancial Times گازەتى مەن ۆۆس تەلەارناسى جاقىندا لوندوننىڭ جوعارى سوتى قىلمىسكەر مۇحتار ابىلازوۆتەن قازاقستاندىق بتا بانك پايداسىنا 2 ملرد. دوللار كولەمىندە تولەم وندىرۋگە قاۋلى شىعاردى, دەپ حابارلادى.
سەيسەنبى, 27 قاراشا 2012 7:26
باتىستىڭ جەتەكشى باق, ونىڭ ىشىندە TheFinancial Times گازەتى مەن ۆۆس تەلەارناسى جاقىندا لوندوننىڭ جوعارى سوتى قىلمىسكەر مۇحتار ابىلازوۆتەن قازاقستاندىق بتا بانك پايداسىنا 2 ملرد. دوللار كولەمىندە تولەم وندىرۋگە قاۋلى شىعاردى, دەپ حابارلادى.
اتالعان باسىلىمدا جازىلعانداي, ءابىلازوۆتىڭ زاڭسىز يەلەنگەن قارجى كولەمى التى ميلليارد دوللاردى قۇراپ وتىرعان كورىنەدى. ال ساراپشىلار پىكىرى بويىنشا, بانكتىڭ بۇرىنعى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ جەتەكشىسى قازاقستاننان بتا مەن وففشورلار ارقىلى 10 ميللياردقا جۋىق دوللار شىعارعان.
2010 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا بريتاندىق اپەللياتسيالىق سوت لوندوندىق جوعارى سوتتىڭ م.ءابىلازوۆتىڭ جالپى كولەمى 5 ملرد.-قا جۋىق اكتيۆتەرىنە ىشكى باسقارۋدى ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى شەشىمىن بەكىتتى. ويتكەنى اتىشۋلى قاشقىن بانكير اكتيۆتەردى توقتاتۋ تۋرالى 2009 جىلى بەرىلگەن وردەردى ورىنداعان جوق بولاتىن.
2009 جىلى مەملەكەتتىڭ «بتا بانك» اق كاپيتالىنا ەنۋىنەن كەيىن جانە ول «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى باقىلاۋىنا وتىسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسى ءابىلازوۆكە قاتىستى بانكتەن جالعان كومپانيالار ارقىلى قارجى شىعارىپ, ءىرى الاياقتىق جاساعان دەگەن كۇدىك بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعاعان ەدى. بۇدان كەيىن كوپ ۇزاماي بانكير قازاقستاننان قاشىپ شىعىپ, وزىنە تاعىلعان ايىپتى ساياسي ءۋاج دەپ ۇلىبريتانياعا بارىپ باس ساۋعالادى.
وسىنداي الاياقتىق جاعدايلاردى بايلانىستىرا قاراعان لوندوننىڭ جوعارى سوتى 2012 جىلدىڭ اقپان ايىندا بتا تالاپ ارىزى بويىنشا م.ءابىلازوۆتى جالعان مالىمەت بەرگەنى ءۇشىن سوتتى قۇرمەتتەمەگەندىك دەپ تانىپ, 22 ايعا قاماۋعا ۇكىم شىعاردى. الايدا, بۇل ۇكىم ءالى كۇنگە ورىندالعان جوق, ويتكەنى بيزنەسمەننىڭ ناقتى تۇراعى قايدا ەكەنى بەلگىسىز قالىپ تۇر. كەيبىر ءمالىمەتتەرگە قاراعاندا, سوتتالۋشى بۇرىن سوت تالاپ ەتكەن قۇجاتتاردى كەزىندە جاسىرۋ ارقىلى كەيىن سونى پايدالانىپ, قۇپيا تۇردە فرانتسياعا وتكەن ءتارىزدى. بۇعان قوسا لوندونداعى جوعارى سوتتا م.ءابىلازوۆتىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىن Addleshaw Goddard ادۆوكاتتىق كەڭسەسى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ مامىر ايىندا وزدەرىنىڭ كليەنتتەرىنىڭ تۇرعىلىقتى جەرىن كورسەتپەۋ قۇقىن سۇراعان كورىنەدى.
لوندون سوتى بتا بانكتەن 1 ميلليارد دوللاردى ۇرلاۋعا قاتىسى بار جانە سوتتىڭ قاۋلىسىن ورىنداماعانى ءۇشىن بۇرىن قورعانۋ قۇقىعىنان ايىرىلعان سەيشەل جانە بريتاندىق ۆيرگين ارالدارىندا تىركەلگەن بىرقاتار وففشورلىق كومپانيالارعا قاتىستى ۇكىمدەردى كۇشىندە قالدىردى. ال سوتتى قۇرمەتتەمەگەنىنە بايلانىستى م.ءابىلازوۆتىڭ اپەللياتسيالىق شاعىمى بويىنشا ءالى كۇنگە رەسمي جاريالاۋ بولماعاندىقتان, قازان ايىندا قاشقىننىڭ بريتاندىق زاڭگەرلەرى سوت تىڭداۋىن كەيىنگە قالدىرۋدى سۇراپ, «بتا بانك م.ابىلازوۆكە قارسى» پروتسەستە سۋديا نايدجەل تيرعا قارسىلىق ءبىلدىرىپ, ءوتىنىش ءتۇسىردى. سونداي-اق, تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, م.ءابىلازوۆكە قاتىستى رەسەيدە دە توقتام سالىنىپ, قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. ءسويتىپ, بيزنەسمەنگە قارسى بارلىعى 9 تالاپ-ارىز بەرىلگەن.
جالپى, بۇرىن لوندوننىڭ جوعارى سوتى ءابىلازوۆ بىرقاتار ايىپتاۋلار بويىنشا سوتتى قۇرمەتتەمەگەنى ءۇشىن كىنالى دەگەن شەشىم شىعارعاندىعىن ەسكە ءتۇسىرگەن ءجون. قاشقىن قارجى اكتيۆتەرى مەن قۇندى قاعازدار ەلدەن شىعارىلعان «بۋبريس» كومپانياسىنىڭ قوجايىنى بولىپ تابىلاتىنىن جاسىرعان. سول سياقتى ول لوندوننىڭ جوعارى سوتىنان انگلياداعى جىلجىمايتىن ءمۇلىكتىڭ قوجايىنى بولىپ تابىلاتىنىن دا بۇگىپ قالعان. وسىنداي ايىپتاۋلارعا بايلانىستى سوت ءابىلازوۆتى ۇستاپ, 22 اي مەرزىمگە قاماۋعا الۋ جونىندە شەشىم شىعاردى.
ال جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ابىلازوۆكە قاتىستى قىلمىستىق ءىستىڭ 2009 جىلدىڭ باسىندا مەملەكەتتىڭ بتا بانك كاپيتالىنا ەنۋىنەن جانە اتالعان بانكتىڭ «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ باقىلاۋىنا ءوتۋىنەن كەيىن قوزعالعانىن ەسكە ءتۇسىرسەك, وسى قىلمىستىق ءىس قوزعالعان سوڭ ءابىلازوۆتىڭ ەلدەن قاشىپ كەتكەنى بەلگىلى. بۇدان كەيىن وعان قارسى رەسەيدە دە قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, سىرتتاي قاماۋعا الۋ شاراسى قولدانىلدى. ال قازاقستان بۇگىندە اسا ۇلكەن كولەمدە الاياقتىق جاسادى جانە بانك قارجىلارىن جالعان كومپانيالار ارقىلى ەل اۋماعىنان سىرتقا شىعاردى دەگەن ايىپپەن بتا بانكتىڭ بۇرىنعى باسشىسىن ەكستراديتسيالاۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. ويتكەنى, ءابىلازوۆتىڭ بتا بانكتىڭ باسشىسى بولىپ تۇرعان كەزدە زاڭسىز جىمقىرعان قارجىسىنىڭ جالپى كولەمى شامامەن 5 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى دەپ باعالانۋدا.
سونداي-اق, 2011 جىلدىڭ قاراشا-جەلتوقسان ايلارىندا لوندون سوتىندا ءابىلازوۆتى سوتتى قۇرمەتتەمەگەنى ءۇشىن قاماۋعا الۋ جونىندە بتا بانكتىڭ تالاپ-ارىزى تىڭدالعان بولاتىن. وندا تالاپ-ارىز بەرۋشى تاراپ وزدەرىنىڭ كوزقاراسىن جاۋاپكەر اكتسيونەرلىك اكتيۆتەرى تۋرالى سوتقا جالعان ايعاقتار بەردى, جىلجىمايتىن مۇلكى جونىندە سوتتى شاتاستىرارلىق مالىمەتتەر كەلتىردى, سونىمەن بىرگە, سوتتىڭ تىيىم سالعانىنا قاراماستان ءالى كۇنگە دەيىن ءوز باقىلاۋىنداعى اكتيۆتەردى باسقارۋدى ودان ءارى جالعاستىرىپ كەلەدى دەگەن دايەكتەر بەردى.
ال قاشقىن بانكيردىڭ ارقاسىندا اتى ءدۇيىم ەلگە بەلگىلى بولعان بتا بانك ءابىلازوۆتىڭ قولىنا بيۋدجەتتىڭ بىرنەشە ميلليوندارعا كەم بولىپ شىعۋىنا اپارىپ سوقتىرعان الاياقتىق پەن ساتقىندىق ايلاكەرلىك امالدارمەن تيگەن. سول كەزدەگى جاڭادان قۇرىلعان «استانا حولدينگتىڭ» جاس قوجايىنى 1998 جىلى بۇرىنعى «كازپرومسترويبانك» پەن «كازۆنەشەكونومبانكتىڭ» قوسىلۋىنان پايدا بولعان «ءونىمدى» ساتىپ الۋ ءۇشىن مەملەكەتتەن جۇزدەگەن ميلليون دوللار نەسيە الادى. بۇل ۋاقىتتا بۇرىنعى كەڭەستىك قارجى مەكەمەلەرى «تۇران بانك» جانە «الەم بانك» دەگەن جاڭا اتاۋ الىپ ۇلگەرگەن بولاتىن. ءسويتىپ, ءوزارا قوسىلعان قۇرىلىمدار «بانك تۇران الەم» دەگەن اتاۋ الادى دا, مەملەكەت ونى تەندەرگە شىعارادى. ءابىلازوۆتىڭ ول ۋاقىتتاردا اقشانى قولما-قول تولەۋگە شاماسى جەتە قويماي, زايم الۋعا ءماجبۇر بولادى. تۇپتەپ كەلگەندە, ءابىلازوۆ 100 ميلليوندىق وسى قارجىنى مەملەكەتكە ءىشىنارا عانا قايتارعان.
دەمەك, بتا بانككە قاتىستى ءىستىڭ تەك قازاقستاندى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, تمد-نىڭ وزگە دە بىرقاتار ەلدەرىن دۇرلىكتىرگەنى, دالىرەك ايتقاندا, اۋرە-سارساڭعا سالعانى جۇرتشىلىققا ەندى جاقسى ءمالىم. ماسەلەن, ماسكەۋ قالاسىنىڭ تۆەر اۋداندىق سوتى قازاقستاندىق بتا بانكتەن ءىرى كولەمدە قارجى ۇرلانۋىنا قاتىسى بار دەگەن ايىپپەن اتالمىش بانكتىڭ بۇرىنعى باسقارما ءتوراعاسى رومان سولودچەنكونى قاماۋعا العان. رەسەي فەدەراتسياسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ تەرگەۋ دەپارتامەنتى اتاپ كورسەتكەندەي, سولودچەنكو «بتا بانك» اق-تىڭ بۇرىنعى توراعاسى مۇحتار ءابىلازوۆ جەتەكشىلىك جاساعان ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ ءمۇشەسى بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, ول ماسكەۋدە ورنالاسقان «بتا بانك» جشۇ-نىڭ دا توراعاسى بولعان كورىنەدى.
سونىمەن, جوعارىدا اتالعان رەسەيلىك ۆەدومستۆونىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, 2006-2008 جىلدار ىشىندە «بتا بانك» اق (قازاقستان رەسپۋبليكاسى) پەن «بتا بانك» جشۇ-نىڭ (ماسكەۋ) بۇرىنعى باسشىسى مۇحتار ءابىلازوۆ وزىنە باعىنىشتى «ەۆرازيا» جانە «ەۆرازيا لوگيستيك» جشۇ-لار ارقىلى وزگە كومپانيالاردىڭ «بتا بانك» اق-تان 776,4 ميلليوننان استام رۋبل, 19 ميلليونداي ەۋرو جانە 1,4 ميللياردتان استام دوللار سوماسىندا نەسيە العان. بۇگىندە شەتەلدە جاسىرىنىپ جۇرگەن ءابىلازوۆتىڭ وزىنە تاعىلعان ايىپتارعا ساياسي استار بەرۋگە تىرىساتىنى وسىنداي قيتۇرقى ىستەرىنە بايلانىستى دەيمىز. ول وسى تۇرعىدا بىرنەشە مالىمدەمەلەر دە جاسادى. دەگەنمەن, بريتان سوتى قازاقستاندىق بتا بانكتىڭ ونىڭ بۇرىنعى باسشىسى مۇحتار ءابىلازوۆتىڭ اتىنا جازعان تالاپ ارىزىنىڭ ساياسي استارى بار دەپ مويىنداۋدان باس تارتتى جانە بۇرىنعى باسشىعا تاققان كىنالارىنىڭ زاڭدىلىعىن راستادى. وسىنداي دالەلدى سەبەپتەرگە بايلانىستى دا ءابىلازوۆتىڭ ءوزىن جازىقسىز زارداپ شەگۋشى ەتىپ كورسەتۋگە ۇمتىلۋى بريتان سوتىن يلاندىرا الماعان سىڭايلى. سوندىقتان دا بۇرىنعى بانكيردىڭ مۇنداي سان قىرلى قۋلىعى لوندوندا وتكەن سوت پروتسەسىندە اشكەرەلەنىپ, اتالعان ەلدىڭ جوعارى سوتى «بتا بانك» اق ەكس-باسشىسى مۇحتار ابىلازوۆكە بانككە زالال كەلتىرگەنى ءۇشىن ودان 2 ملرد. دوللار وندىرۋگە قاۋلى شىعاردى. مىنە, قۋلىقتىڭ قۇيرىعى ءبىر تۇتام دەگەن وسى.
