تۇرعىن ءۇي جيناق جۇيەسى جاڭا جاعدايدا دامىتىلماق

پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەشەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىن دامىتۋعا قاتىستى بىرقاتار ماسەلەلەر قارالدى. سونىڭ ءبىرى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىن دامىتۋعا ارنالدى. وسى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ەلىمىزدىڭ قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىق ىستەرى جونىندەگى اگەنت­تى­گىنىڭ توراعاسى سەرىك نوكين ەل­با­سى جولداۋىندا بەرىلگەن تاپ­سىر­مالارعا سايكەس اتالعان اگەنتتىكتىڭ “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” اق-پەن بىرلەسىپ تۇرعىن ۇيلەردى سالۋ مەن ساتۋ جونىندە ارنايى كەستە ازىرلەگەندىگىن ايتتى. وسى كەستە بويىنشا “تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىس جيناق بانكى” اق بەلگىلەنگەن باعا مەن جايلىلىق احۋالى بوي­ىن­شا تۇرعىن ءۇي ساتىپ العىسى كەلگەن سالىمشىلاردان پۋل قالىپتاس­تى­را­تىن بولادى. ال جەرگىلىكتى ات­قا­رۋ­شى ورگان رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت­تەن بولىنەتىن نەسيە ەسەبىنەن الدىن الا ءبولىنىپ قاجەتتى ينفرا­قۇ­رى­لىمدار جۇرگىزىلگەن جەر تەلىم­دە­رىنە تۇرعىن ءۇي سالۋدى ۇيىمداس­تىرادى. تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بە­رىلگەن سوڭ جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگانى بانكتىڭ سالىمشىلارىمەن تۇرعىن ءۇيدى نەمەسە پاتەردى ساتۋ جانە ساتىپ الۋ جونىندە كەلىسىم-شارت جاسايدى. بانك جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگانىنا سالىمشىلاردىڭ قارجىسىن اۋدارا­دى. جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگانى وسى قار­جىنى پايدالانىپ رەسپۋبليكا­لىق بيۋدجەتتەن الىنعان نەسيەنى وتەيدى. وسى ماسەلە بويىنشا ءوڭىر­لەر­مەن جۇرگىزىلگەن الدىن-الا تالقى­لاۋلاردىڭ بارىسىندا اكىمدىكتەردىڭ بارلىعى بۇل جۇيەنى قولداعان. سون­دىقتان اگەنتتىك بيىلعى جىلدىڭ 2 ناۋرىزىنان باستاپ وسى جۇيەنى استانا, الماتى قالالارى مەن اق­تو­بە وبلىسىندا قاناتقاقتى نەگىزدە قالىپتاستىرۋ ىسىنە كىرىستى. وسى قالالار مەن وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ءبىر شارشى مەتر­دىڭ باعاسى ورتا ەسەپپەن العان­دا الماتى قالاسىندا 142,5 مىڭ تەڭ­گەنى (950 دوللار), استانا قالا­سىندا 121 مىڭ تەڭگەنى (807 دول­لار), اقتوبە وبلىسىندا 90 مىڭ تەڭ­گەنى (600 دوللار) قۇرايتىن بو­لادى. ناقتى باعا جوبالىق-سمەت­ا­لىق قۇجاتتار ازىرلەنىپ, وعان مەم­لەكەتتىك ساراپتاما جۇرگىزىلگەننەن كەيىن بارىپ شىعارىلادى. وسى قاناتقاقتى جوبا بويىنشا بارلىعى 745 پاتەر 2011 جىلى پاي­دا­لانۋعا بەرىلۋگە ءتيىس. وسى ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قۇرى­لىس­تى جۇرگىزۋگە نەسيە ەسەبىندە 7,7 ملرد. تەڭگە ءبولىنۋى كەرەك. بۇل جولعى ۇكىمەت وتىرىسى وبلىس اكىمدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن سە­لەكتورلىق كەڭەس تۇرىندە وتكىزىلگەن بولاتىن. اتالعان جوباعا اكىم­دەر­دىڭ بارلىعى ىقىلاس تانىتتى. ونى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرى بويىنشا جۇرگىزۋدى ءوتىندى. وسىعان وراي “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” اق باسشىسى ءنۇربيبى ناۋرىزباەۆا ۇكىمەت وتىرىسىندا ءسوز الىپ, جو­بانى بۇكىل ەل بويىنشا ورىستەتۋگە اتالعان بانكتىڭ مۇمكىندىكتەرى بار ەكەندىگىن ايتتى. ءسويتىپ, بۇل جوبا ەندى نەعۇرلىم كەڭ اۋقىمدا تاعى پىسىقتالاتىن بولدى. ۇكىمەت وتىرىسىندا ۇلەستىك قۇرىلىستىڭ قازىرگى جاعدايى تۋرالى دا ماسەلە قارالدى. اتالعان ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان سەرىك نوكيننىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە 2007 جىلدىڭ سوڭعى كەزەڭىنەن بەرى 41 مىڭ ۇلەسكەردىڭ ماسەلەسى شەشىلگەن. ەندى بيىلعى جىلى 21 مىڭ, ال كەلەسى جىلى 5 مىڭ ۇلەسكەردىڭ پروبلەماسى شەشىمىن تاپپاق. وتىرىستا قارالعان ءۇشىنشى ءما­سەلە قۇرىلىس سالاسىن تەحنيكالىق تۇرعىدان رەتتەۋ ماسەلەسىنە ار­نال­دى. ۇكىمەتتىڭ تاپسىرماسى بوي­ىن­شا قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى ءجو­نىندەگى اگەنتتىك وتكەن جىلدىڭ سو­ڭىنان باستاپ وسى ماسەلەنى رەت­تەۋ­گە قاتىستى رەفورمالىق شارالار­دى جۇزەگە اسىرا باستادى. بۇل رەت­تە اۆستراليا, ۇلىبريتانيا, ەۋ­رو­پا وداعى, كانادا, جاڭا زەلانديا, اقش, جاپونيا سەكىلدى ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىنە زەرتتەۋلەر جاسا­لىن­دى. وسىلارعا سۇيەنە وتىرىپ قۇرىلىس سالاسىن تەحنيكالىق رەت­تەۋدىڭ قازاقستاندىق جوباسى ءازىر­لەندى. اتالعان ماسەلە جونىندە بايان­داما جاساعان اگەنتتىك باسشى­سى سەرىك نوكين وسى جوبانىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ايتىپ بەردى. مۇنان كەيىن ۇكىمەت وتىرىسى ەلىمىزدىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاما­سىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قۇرىلعان رەسپۋبليكالىق باسقارۋشى ورتا­لىق­تىڭ وتىرىسىنا ۇلاستى. وندا ەلىمىز بويىنشا جۇزەگە اسىرىلۋ ۇستىندەگى ءاربىر يندۋستريالىق جو­بانىڭ ورىندالۋ بارىسى ساراپقا سالىندى. وسى ماسەلە بويىنشا ءاربىر جوبا ءۇشىن جاۋاپ بەرەتىن مەم­لەكەتتىك ورگاننىڭ باسشى­لارى­نىڭ جانە وبلىس اكىمدەرىنىڭ ەسەبى تىڭدالدى. ولاردىڭ سوزىنە قاراپ اتالعان جوبالاردىڭ تىڭعى­لىق­تى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋ ءۇس­تىندە ەكەندىگىن بايقادىق. ويتكەنى, پروبلەمالاردىڭ كوپشىلىگى ءىس با­رىسىندا ءوز شەشىمىن تابا باستاعان. وسى جولدا قانداي پروبلەما­لار­دىڭ بارلىعى تاعى ءبىر انىقتالدى. ءاربىر پروبلەماعا سايكەس جەكە تاپسىرمالار بەرىلدى. ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكى­مەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ ءۇش ماسەلەنى ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. سو­نىڭ ءبىرىنشىسى — ۇدەمەلى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق باعدار­لا­ما­نى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءىرى جو­با­لاردىڭ دەر كەزىندە ورىندالۋىنا قول جەت­كىزۋ. وسى ءۇشىن ءار جوبا بويىنشا جاۋاپتى تۇلعا بەلگىلەنىپ وتىر. ولار وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتكە بارىنشا سەرگەك قاراۋى كەرەك. ەكىنشى — “بيزنەستىڭ جول كار­تاسى-2020” جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ. بۇل جوبا نەعۇرلىم كۇردەلى بولىپ تا­­بى­لادى. ويتكەنى, بۇل ءىس كاسىپ­كەر­لەردىڭ ىنتاسىن وياتۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى پرە­مەر-مينيستر وبلىس اكىم­دەرىنە بارىنشا تياناقتاپ تاپسىر­دى. جو­بانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بانكتەرمەن جۇمىستار جۇرگىزىلۋى قاجەت. بانكتەر ءوز ستاۆكا­لارىن 12 پايىزعا دەيىن ءتو­مەن­دەتپەك. وسى پايىزدىق ستاۆكانىڭ ءبىراز بولىگىن مەملەكەت ءوز موينىنا الىپ وتىر­عان­دىقتان, كاسىپكەرلەر ىسكە ىن­تا­لى بولۋى ءتيىس. ول ءۇشىن ءوڭىر­لەردە قاجەتتى جۇمىستار جۇرگىزىلۋى كەرەك. ۇكىمەت باسشىسى, سونىمەن قاتار, ادىلەت مينيسترلىگىنە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, بالا اسىراپ الۋ تۋرالى زاڭناما­لار­دى قايتا ءبىر قاراستىرۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. بۇل ماسەلە ايەل­دەر مەرەكەسىنىڭ قارساڭىندا ەلبا­سىنىڭ قابىلداۋىندا كوتەرىلگەن بولاتىن. وسى كەزدەسۋدە بالا اسى­راپ الۋعا ىنتا تانىتىپ وتىرعان قازاقستاندىقتاردىڭ كوپ ەكەندىگى بايقالدى. ەندەشە, زاڭنامادا وسى ىسكە قولايلى جاعداي تۋعىزۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلۋى قاجەت. ۇكىمەت باسشىسى, مىنە, وسىن­داي تاپسىرمالار بەردى. دەرەك كوزى: سۇڭعات ءالىپباي.