مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدىڭ باسىمدىقتارى
سارسەنبى, 29 تامىز 2012 7:41
مەملەكەت باسشىسى, ۇلت كوشباسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى ەكونوميكالىق تابىستار اراسىنداعى ءتيىمدى تەپە-تەڭدىكتى جانە قوعامدىق يگىلىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ ەكەندىگى اتاپ ءوتىلدى. وسىعان بايلانىستى جاڭا الەۋمەتتىك ساياسات ەڭ الدىمەن «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى مەن 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
سارسەنبى, 29 تامىز 2012 7:41
مەملەكەت باسشىسى, ۇلت كوشباسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى ەكونوميكالىق تابىستار اراسىنداعى ءتيىمدى تەپە-تەڭدىكتى جانە قوعامدىق يگىلىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ ەكەندىگى اتاپ ءوتىلدى. وسىعان بايلانىستى جاڭا الەۋمەتتىك ساياسات ەڭ الدىمەن «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى مەن 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇراقتىلىعى, ونىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋى كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋى مەن قازىرگى زامانعى دەموكراتيالىق قوعام دامۋىنىڭ اجىراماس ءبولىگى بولىپ تابىلادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستاندا مەملەكەت, بيزنەس جانە ازاماتتار اراسىنداعى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا جاۋاپكەرشىلىكتى ءبولۋدى قاراستىراتىن حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ كوپ دەڭگەيلى جۇيەسى قۇرىلدى.
2005 جىلدان باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جۇمىس ىستەيتىن حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ قوسىمشا ءتۇرى رەتىندە مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى.
«مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى» اق (بۇدان ءارى قور) ارقىلى مەملەكەت مىناداي الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەردى ساقتاندىرۋدى ءوز موينىنا الدى:
P ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايرىلۋ;
P اسىراۋشىسىنان ايرىلۋ;
P جۇمىسىنان ايرىلۋ;
P جۇكتىلىگى جانە بوسانۋى, جاڭا تۋعان بالانى (بالالاردى) اسىراپ الۋىنا بايلانىستى تابىسىنان ايرىلۋ;
P ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىنگى بالا كۇتىمىنە بايلانىستى تابىسىنان ايرىلۋى.
مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ ءجۇيەسىن (بۇدان ءارى ءماسج) ۇيىمداستىرۋدىڭ نەگىزىنە ءماسج قاتىسۋدىڭ ءمىندەتتىلىگى, قوردان تولەنەتىن الەۋمەتتىك ءتولەمدەردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىن, مەملەكەتتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن شارالارىن ساقتاۋ مەن ورىنداۋدىڭ, جالپىعا بىردەي قاعيداتتارى نەگىزگە الىنعان.
قوردىڭ ميسسياسى الەۋمەتتىك قاتەرلەر تۋعان جاعدايدا الەۋمەتتىك قامسىزداندىرىلۋعا ازاماتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ىنتالاندىرۋ, ماسق اكتيۆتەرىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن حالىقتىڭ قاناعاتتاندىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ونى تولىققاندى باسقارۋ بولىپ تابىلادى.
مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ ءجۇيەسىنىڭ باسىمدىعى سوندا, ەگەر ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىق ءوزىنىڭ ەڭبەك قىزمەتىن جۇمىس بەرۋشى مەن قىزمەتكەر اراسىنداعى ەڭبەك شارتتارى نەگىزىندە نەعۇرلىم كوبىرەك جۇزەگە اسىراتىن بولسا, سوعۇرلىم ولار مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىمەن كوبىرەك قامتىلاتىن بولادى. تولەم تولەۋشىنىڭ (جۇمىس بەرۋشى جانە (نەمەسە) ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان تۇلعا) ءوزىنىڭ جالدامالى قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن اي سايىنعى الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى قورعا ۋاقىتىندا جانە تولىق تولەۋ جونىندەگى جاۋاپكەرشىلىگى زاڭدا قاراستىرىلعان. ءماسج قاتىسۋدىڭ ىنتىماقتى قاعيداتى ەسكەرىلە وتىرىپ, تەك الەۋمەتتىك تاۋەكەل جاعدايى تۋعان قىزمەتكەرلەر عانا قوردان الەۋمەتتىك تولەم الۋشىلار بولىپ تابىلادى.
ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىق سانىنىڭ ءوسۋ ديناميكاسىنان 2011 جىلى بۇل كورسەتكىش 2005 جىلمەن سالىستىرعاندا 11,4%-عا ارتقانىن كورەمىز. وسى كەزەڭدە ءماسج قاتىسۋشىلار سانىنىڭ ءوسۋى 53 % قۇرادى (1-كەستە). وسىلايشا جالدامالى قىزمەتكەرلەر – 100% جانە جەكە كاسىپكەر رەتىندە سالىق ورگاندارىندا رەسمي تىركەلگەن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ 9%-ى مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋمەن قامتىلدى.
الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەلەرىنەن مىندەتتى ساقتاندىرۋ جارنالارى تولەنەتىن تابىستار مولشەرىنە ناقتى شەكتەۋلەر زاڭنامامەن بەلگىلەنەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل ساقتاندىرىلعان تابىستان جوعارى تابىستى حالىقتىڭ ءوزىنىڭ بولاشاقتاعى الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەرىن جەكە ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپانيالارىندا ەرىكتى ساقتاندىرۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ بولاتىندىعىمەن جانە ساقتاندىرۋ جاعدايى تۋعان قىزمەتكەردىڭ ساقتاندىرىلعان تابىس شەگىندەگى تولەممەن قامتاماسىز ەتىلەتىندىگىمەن بايلانىستى بەلگىلەنگەن.
سونىمەن بىرگە, قازاقستاندا ءتيىستى قارجى جىلىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى قر زاڭىمەن بەلگىلەنگەن ءتومەنگى جالاقىنىڭ (بۇدان ءارى – ەتج) ون ەسەلەنگەنمولشەرى دەڭگەيىندە اي سايىنعى الەۋمەتتىك اۋدارىمدار جۇرگىزىلەتىن تابىستىڭ ەڭ جوعارعى مولشەرى زاڭمەن ايقىندالعان. 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 10 ەتج = 174 390 تەڭگە.
رەسەي فەدەراتسياسىندا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنا مىندەتتى ساقتاندىرۋ جارنالارى تولەنەتىن جىلدىق تابىستىڭ مولشەرى جىل سايىن زاڭمەن بەلگىلەنىپ وتىرادى. 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بۇل كورسەتكىش جىلىنا 512 000 رۋبل دەڭگەيىندە نەمەسە ايىنا 42 664 رۋبل مولشەرىندە (199 652 تەڭگە ءمولشەرىندە) بەلگىلەنگەن (2-كەستە).
جۇمىسپەن قامتىلعان حالىقتىڭ قۇرىلىمىنان قازاقستانداعى جۇمىس ءىستەيتىن حالىقتىڭ 98,4 %-ى ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىلەر 10 ەتج شەگىندەگى تابىستان اي سايىنعى الەۋمەتتىك اۋدارىمدار ءتولەيتىنىن اتاپ وتكەن ءجون (1-دياگرامما).
2005 جىلدان باستاپ 2012 جىلدىڭ 30 ماۋسىمى ارالىعىندا قوردان تولەنگەن الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ جالپى سوماسى 240,5 ملرد.تەڭگەنى قۇرادى (2-دياگرامما). الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ جالپى كولەمىنىڭ ەڭ ۇلكەن ۇلەسى 93 %-ىن نەمەسە 222,7 ملرد.تەڭگەنى انا مەن بالانى قولداۋ قۇرايدى. قوردان جۇكتىلىگىنە جانە بوسانۋىنا, جاڭا تۋعان بالانى اسىراپ الۋىنا بايلانىستى تابىسىنان ايرىلۋى جاعدايىنا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر تەك جۇكتىلىگى جانە بوسانۋى بويىنشا ۋاقىتشا ەڭبەككە جارامسىزدىق پاراعى نەگىزىندە جۇمىس ورنىنان دەمالىس بەرىلگەن جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە تاعايىندالادى.
ەلىمىزدە بالا تۋدىڭ وڭ ديناميكاسى بايقالادى. سونىمەن بىرگە 2008 جىلدان باستاپ بالا تۋ قارقىنى تومەندەۋدە, ال قوردان جۇكتىلىگىنە جانە بوسانۋىنا, جاڭا تۋعان بالانى اسىراپ الۋىنا بايلانىستى تابىسىنان ايرىلۋى جاعدايىنا الەۋمەتتىك تولەم الۋشىلار سانى كەرىسىنشە, ارتۋدا (3-دياگرامما).
الەمدىك قارجىلىق داعدارىس جاعدايىندا كوپتەگەن ەلدەردە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا شىعىندار قىسقارىپ جاتقاندا, قازاقستاندا زەينەتاقىلار مەن جاردەماقىلار جانە قوردان الەۋمەتتىك تولەمدەر ۋاقىتىندا تولەنىپ وتىردى.
سونىمەن قاتار ساتىپ الۋ قابىلەتتىلىگىن ساقتاۋ ءۇشىن قر ۇكىمەتىنىڭ شەشىمىمەن جىل سايىن ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايرىلۋ جانە اسىراۋشىسىنان ايرىلۋ جاعدايىنا بايلانىستى ۇزاق مەرزىمدى الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ مولشەرلەرى ارتتىرىلىپ وتىرادى. مىسالى, 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا ۇزاق مەرزىمدى الەۋمەتتىك تولەمدەر 7 %-عا ارتتىرىلدى.
وسىلايشا, مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە ءاربىر ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك قاتىناستار سۋبەكتىسى ءوز مۇددەلەرىن جۇزەگە اسىرادى:
1. قىزمەتكەرلەر (جانە ولاردىڭ وتباسى ءمۇشەلەرى) تابىستارىن جوعالتقان جاعدايدا ىنتىماقتى ساقتاندىرۋعا ءۇمىت ارتا الادى (اۋرۋ, جازاتايىم وقيعالار, جۇمىسسىزدىق, بوسانۋىنا جانە ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىنگى بالا كۇتىمىنە);
2. جۇمىس بەرۋشىلەر جالدامالى قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن اي سايىن الەۋمەتتىك اۋدارىمدار تولەي وتىرىپ, الەۋمەتتىك تەپە-تەڭدىكتى قالىپتاستىرۋعا جاۋاپتى بولادى جانە وسىنداي ءتاۋەكەلدەردى قايتارۋعا جۇمسالاتىن شىعىنداردى ازايتادى;
3. مەملەكەت سايكەسىنشە زاڭنامالىق اكتىلەردى قابىلداي وتىرىپ, مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدىڭ پارامەترلەرىن جەتىلدىرەدى جانە سول ارقىلى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتىڭ نىعايۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى.
قور قىزمەتىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدەگى مەملەكەتتىك ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن جانە الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ مەن الەۋمەتتىك ىنتىماقتاستىقتىڭ جالپىعا بەلگىلى الەمدىك بازالىق قاعيداتتارىن قولدانا وتىرىپ, تەڭدەستىرىلگەن شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان.
بۇگىندە, اسىرەسە الەمدەگى ەكونوميكالىق ءوسىم مەن ادامداردىڭ ماتەريالدىق ءال-اۋقاتىنا قاۋىپ توندىرەتىن جاھاندىق قارجىلىق داعدارىس كەزىندە, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ ادامزات دامۋىنداعى رولىنە ەشكىم دە كۇمان كەلتىرە المايدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى قازاقستان حالقىنا ارنايتىن جولداۋى اياسىندا قابىلداناتىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باعدارلامالار ەڭ الدىمەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا, ماسىلدىقتى بولدىرمايتىن, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا, حالىقتى اتاۋلى جانە تيىمدىلىككە نەگىزدەلگەن ەلدەگى الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان.
الماس قۇرمانوۆ,
«مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى»
اق پرەزيدەنتى.
