جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل
جۇما, 15 ماۋسىم 2012 6:55
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 18 مىڭداي ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم تىركەلگەن. ولاردىڭ باسىم بولىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ, جاستار ءىسى, ءبىلىم, الەۋمەتتىك سالادا تابىستى قىزمەت ەتۋدە. اتالعان باعىتتار بويىنشا مەملەكەت تاراپىنان دا وراسان زور جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانى بەلگىلى. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن 20 جىل ىشىندە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرەتىن قۇقىقتىق نەگىزدەر اناعۇرلىم جەتىلىپ, كوپتەگەن باعدارلامالار قابىلداندى. دەسەك تە, الەۋمەتتىك قولداۋعا ءزارۋ وتباسىلار ءالى دە بولسا كوپ. الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلاردا تاربيەلەنىپ جاتقان بالالار مەن جاستاردىڭ جان-جاقتى دامۋ ىسىنە «بوتا» قوعامدىق قورى ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى.
جۇما, 15 ماۋسىم 2012 6:55
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 18 مىڭداي ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم تىركەلگەن. ولاردىڭ باسىم بولىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ, جاستار ءىسى, ءبىلىم, الەۋمەتتىك سالادا تابىستى قىزمەت ەتۋدە. اتالعان باعىتتار بويىنشا مەملەكەت تاراپىنان دا وراسان زور جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانى بەلگىلى. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن 20 جىل ىشىندە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرەتىن قۇقىقتىق نەگىزدەر اناعۇرلىم جەتىلىپ, كوپتەگەن باعدارلامالار قابىلداندى. دەسەك تە, الەۋمەتتىك قولداۋعا ءزارۋ وتباسىلار ءالى دە بولسا كوپ. الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلاردا تاربيەلەنىپ جاتقان بالالار مەن جاستاردىڭ جان-جاقتى دامۋ ىسىنە «بوتا» قوعامدىق قورى ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى.
بۇگىندە قازاقستاندا 18 جاسقا دەيىنگى 5 ميلليونعا جۋىق بالا بار. ولاردىڭ 140 مىڭى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى مۇگەدەك بالالار بولسا, 40 مىڭعا جۋىعىن اتا-انانىڭ قاراۋىنسىز قالعان جەتىم بالالار قۇرايدى. ال كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىسىمەن اينالىساتىن ينسپەكتسيا قىزمەتكەرلەرى 20 مىڭعا جۋىق بالانى تىركەگەنىن جانە تاعى وسىنشاما بالا قيىن وتباسىندا تاربيەلەنىپ جاتقانىن العا تارتۋدا. وسى ورايدا «بوتا» قوعامدىق قورىنىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى قولداۋ باعدارلاماسى الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارداعى بالالار مەن جاستارعا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتەتىن كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ (كەۇ) جوبالارىن قولداپ, بالالار مەن جاستاردىڭ زامان تالابىنا ساي جەتىلۋىنە بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتىر. بۇگىندە قوعامدىق قور ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ۇسىنعان 320 جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 940 ملن. تەڭگە بولگەنىن اتاپ ايتۋىمىزعا بولادى. جوبالار مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالاردى, ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن بالالار مەن جاستاردى, جەتىمدەردى جانە قاڭعىباس بالالاردىڭ, باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان جاستاردىڭ ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋدە. وسى رەتتە قوردىڭ الەۋمەتتىك باعادارلامالارىن ىسكە اسىرۋداعى گرانت الۋشىلارى, ياعني ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار سان ءتۇرلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر ۇسىناتىنىن ماقتانىشپەن ايتۋعا بولادى. وسىنداي قىرۋار جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدەگى 25 مىڭنان استام بالا ءتۇرلى الەۋمەتتىك قولداۋلارعا يە بولىپ, دۇرىس جولدى تاڭداپ وتىرعان جايى بار. قوردىڭ مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالارعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك باعدارلامالارى ەلىمىزدەگى مىڭعا جۋىق بالانىڭ شاعىن ورتالىقتارعا بارىپ, ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساعانىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەۋى مۇمكىن. ەندى ناقتى مىسالمەن سويلەسەك, شىمكەنت قالاسىنىڭ تۇرعىنى داۋلەت سادىقوۆ «بوتا» گرانت الۋشىسى «بەرەكە» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان «بالبوبەك» كۋرسىنا قاتىسىپ, تەرەڭ ءبىلىم الۋعا كوشكەن. ول وسىعان دەيىن بالداققا سۇيەنىپ, ۇيگە كەلىپ وقىتاتىن پەداگوگتان ءتالىم العان-دى. ەندى داۋلەت ءوز قاتارلاستارىمەن وقۋ جانە ارالاسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولىپ وتىر.
«بوتا» قورى قيىن ومىرلىك جاعدايلاردى باستان كەشىپ جاتقان بالالاردى تاربيەلەۋ ىسىنە ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. جەتىمدەر مەن قاڭعىباس بالالارمەن جانە باس ەركىندىگىنەن ايىرىلعان جاستارمەن جۇمىس ىستەۋ وتە قيىن شارۋا. قازىر قور وسى ساناتتاعى جەتى مىڭ بالانى ءتۇرلى ترەنينگتەردەن وتكىزىپ, الەۋمەتتىك ورتاعا بەيىمدەپ جاتىر. قوعامدىق ۇيىمداردىڭ بىلىكتى ماماندارى ولاردى ءومىر سۇرۋگە ماشىقتاندىرۋدا. سونداي-اق, قارجىلىق ساۋاتتىلىق پەن سالاماتتى ءومىر ءسۇرۋ بويىنشا اقپاراتتى دا بويلارىنا ءسىڭىرىپ جاتقانىن اتاپ ايتۋىمىزعا بولادى. ماسەلەن, ستەپنوگور قالاسىنداعى «جەنسكي لۋچ» قوعامدىق بىرلەستىگى قالا مەكتەپتەرىنىڭ بىرىندە «ا جانە يا» الەۋمەتتىك-شىعارماشىلىق قوناقجايىن» اشتى. مەكتەپتە قوناقجاي اشىلعالى بەرى دەۆيانتتى جاستارمەن جۇمىس ىستەۋ بويىنشا جانە وتباسىنىڭ ناشار جاعدايىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا پراكتيكالىق ادىستەمەلەر پايدا بولدى. بالالاردىڭ بويىندا ورىن العان وزگەرىستەردى اتا-انالارى دا بايقادى. ماسەلەن, زەينەپ تەمىرعاليەۆا «وسى ترەنينگتەرگە بارعالى بەرى بالام قاتتى وزگەردى: رۋسلانمەن قارىم-قاتىناسىم جاقساردى, ءۇي جۇمىستارىنا قولعابىس كورسەتە باستادى, بۇزىق بالالارمەن ارالاسۋىن توقتاتتى. كەيدە بىزگە, اتا-انالارعا, ءوز بالالارىمىزدى ءتۇسىنۋ قيىن بولىپ جاتادى. وسىنداي كەزدە ۇيىم كورسەتىپ وتىرعان قولداۋدىڭ ورنى ەرەكشە», دەپ اعىنان جارىلسا, سۆەتلانا باۋەر: «پسيحولوگ مارينا ميحايلوۆنا بالام يۆانمەن ىشىمدىك پەن تەمەكىنىڭ زيانى تۋرالى اڭگىمە وتكىزدى. ونىڭ سوزدەرى بالاما اسەر ەتكەنى ونىڭ ءوزگەرە باستاعانىنان بايقاۋعا بولادى. مەنىڭشە, مەكتەپتەردە وسىنداي جوبالار مەن باعدارلامالار اۋاداي قاجەت», – دەيدى.
اققب كومەك الۋشىلارىنىڭ اقىرعى توبىنا 12 مىڭنان استام جاس ازاماتتار كىرەدى. قارجىلاندىرىلعان جوبالاردا ولار بيزنەستى اشۋ جانە جۇرگىزۋ تەورياسى مەن ءتاجىريبەسىن ۇيرەنىپ, كاسىبي باعىتتاۋ نەگىزدەرىنە وقىتىلادى. سونداي-اق, جاستاردىڭ كوشباسشىلىق قابىلەتىن شىڭداۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالىپ وتىرعان جوق. ايتالىق, قور قارجىلاندىرعان «قاراجات نەسيە» قوعامدىق قورى شىمكەنت قالاسى مەن سايرام اۋدانىندا ءۇش كۇندىك 17 ترەنينگ وتكىزىپ, 400-گە جۋىق جاس كاسىپكەرگە زاڭ نورمالارىن, قر سالىق كودەكسى, ماركەتينگ جانە بيزنەس-جوسپارلاۋ نەگىزدەرى بويىنشا ءدارىس وقىدى. سونداي-اق, ترەنينگ بارىسىندا العان بىلىمدەرىن شىڭداۋ ءۇشىن جاستار شارۋاشىلىقتار مەن تسەحتاردا وندىرىستىك ءتاجىريبەدەن ءوتتى. وسى وقىتۋدان وتكەن اسىلجان كەتەباەۆ قاراسۋ اۋىلىندا ازىق-ت ۇلىك دۇكەنىن اشتى. سونىمەن قاتار, پلاستيك تەرەزەلەرىن جاساۋ تسەحىندا تاجىريبەدەن وتكەن ول شاعىن نەسيە الىپ, پلاستيك تەرەزەلەرىن جاسايتىن جەكە تسەحىن قۇردى. ەندى ءوزى قاتارلى جاستاردى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر.
تاۋەلسىزدىك العان 20 جىل ىشىندە وتاندىق كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار ءبىرنەشە دامۋ كەزەڭىنەن ءوتتى. بۇگىندە سان-سالادا جۇمىس ىستەيتىن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ كورسەتەتىن قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسى ارتىپ وتىر. قوعامدىق ۇيىمدار الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋدە بيلىك پەن قوعام اراسىندا دانەكەر بولىپ وتىرعانىن ەرەكشە اتاپ ايتۋعا بولادى. وسى ۇردىستەردەن «بوتا» قورى دا قالىس قالماۋدا. قۋانتارلىعى, قوردىڭ يگى ىسىنە جەرگىلىكتى بيلىك ورىندارىنان باستاپ ۇكىمەتكە دەيىن قولداۋ كورسەتىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆتىڭ «ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن «بوتا» قوعامدىق قورىنىڭ 2012-2013 جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جۇمىسىن ماقۇلداۋ تۋرالى» وكىمىندە مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ قور باعدارلامالارىمەن ىنتىماقتاستىعى تولىققاندى اتاپ كورسەتىلگەن. قازاقستاندا الەۋمەتتىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا بيزنەس قۇرىلىمدار دا بەلسەنە قاتىسۋدا. قوردىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى قولداۋ باعدارلاماسى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى جاڭىل مۇقاشوۆا: «قازاقستاننىڭ بيزنەس قۇرىلىمدارى «بوتا» قورىنىڭ گرانت الۋشىلارىنا شامامەن 70 ميلليون تەڭگەگە قارجىلىق قولداۋ كورسەتتى. نەگىزىنەن بۇل قاراجات ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالار مەن جاستارعا ارنايى جابدىقتاردى الۋعا, جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە جانە كوڭىل كوتەرۋ شارالارىن ۇيىمداستىرۋعا جۇمسالدى. بۇل – بالالار مەن جاستاردىڭ بولاشاعى ءۇشىن جۇمىلا ارەكەتتەسۋدىڭ جانە الەۋمەتتىك جاۋاپتى بولۋدىڭ جاقسى ۇلگىسى ەكەنى داۋسىز», – دەيدى.
قوردىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى قولداۋ باعدارلاماسى بۇدان ارىدە ءوز گرانتتىق بايقاۋلارى اياسىندا قوعامدىق ۇيىمدارعا قولداۋ كورسەتۋ ءىسىن جالعاستىرا بەرەدى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن «بوتا» ەلىمىزدىڭ كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارىنىڭ جوبالارىن شامامەن 300 ملن. تەڭگەگە قارجىلاندىرۋدى كوزدەپ وتىر.
اينەل قاينازاروۆا.
