جاس ۇلاندار جاس قايراتى ەلىمنىڭ
سەنبى, 19 مامىر 2012 8:38
وسىدان 17 جىل بۇرىنعى وزەن فلوتى ۋچيليششەسىنىڭ باستىعى قۇرماش وقاسوۆتىڭ باستاماسىمەن سەمەيدە ينتەرناتتىق ۇلگىدەگى اسكەري ماماندىققا بەيىمدەلگەن شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى «جاس ۇلان» ەرلەر ليتسەيى اشىلدى. ال اتالعان ۋچيليششەگە بۇل ازامات 25 جاسىندا كومسومول ۇيىمىنىڭ حاتشىسى بولىپ كەلىپ, 14 جىل ەڭبەك ەتكەن. قىزمەتى بىرتىندەپ جوعارىلاپ, باستىققا دەيىن كوتەرىلگەن. ال وزەن فلوتىنىڭ مۇنداي ۋچيليششەسى مەن تەحنيكۋمى بۇكىل ەلىمىز بويىنشا سەمەيدە عانا بولاتىن. سوندىقتان توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتاسىنداعى وڭتايلاندىرۋ ساياساتى نەگىزىندە بۇل ۋچيليششە جابىلىپ تىنعان.
سەنبى, 19 مامىر 2012 8:38
وسىدان 17 جىل بۇرىنعى وزەن فلوتى ۋچيليششەسىنىڭ باستىعى قۇرماش وقاسوۆتىڭ باستاماسىمەن سەمەيدە ينتەرناتتىق ۇلگىدەگى اسكەري ماماندىققا بەيىمدەلگەن شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى «جاس ۇلان» ەرلەر ليتسەيى اشىلدى. ال اتالعان ۋچيليششەگە بۇل ازامات 25 جاسىندا كومسومول ۇيىمىنىڭ حاتشىسى بولىپ كەلىپ, 14 جىل ەڭبەك ەتكەن. قىزمەتى بىرتىندەپ جوعارىلاپ, باستىققا دەيىن كوتەرىلگەن. ال وزەن فلوتىنىڭ مۇنداي ۋچيليششەسى مەن تەحنيكۋمى بۇكىل ەلىمىز بويىنشا سەمەيدە عانا بولاتىن. سوندىقتان توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتاسىنداعى وڭتايلاندىرۋ ساياساتى نەگىزىندە بۇل ۋچيليششە جابىلىپ تىنعان.
ەندى ەلىمىزدەگى وسىنداي مازمۇنداعى العاشقى ليتسەيدى اشۋ تۋرالى يدەيا بۇعان قالاي كەلدى دەيسىز عوي؟ ايتايىق. تەگىندە وزەن فلوتىنا قاتىستى ارناۋلى وقۋ ورنىندا ساباق جارتىلاي اسكەري تارتىپپەن جۇرگىزىلەتىن. سوعان وراي, ۋچيليششە كۋرسانتتارى فورما كيەتىن. مۇنى ءبىر دەسەك, ەكىنشىدەن, بۇعان دەيىن رەسپۋبليكا ءبىلىم ءىسىنىڭ ۇزدىگى اتانىپ ۇلگەرگەن قۇرماش باباعۇمار ۇلى پەداگوگيكا سالاسىندا ءبىرشاما ءتاجىريبە جيناقتاپ قالعان بىلىكتى مامان ەدى. ەندەشە, وسى كەزگە دەيىنگى جيناقتاعان ءبىلىمى مەن بىلىگىن ەندى جاس ۇرپاقتى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋگە باعىتتاپ, ءوز مۇمكىندىگىن تىڭ سالادا ىسكە اسىرۋعا كىرىسكەن.
وسىنداي ويعا بەكىنگەن ول ەڭ الدىمەن وبلىستىق ءبىلىم دەپارتامەنتى مەن وبلىستىق اكىمدىكتىڭ يگىلىكتى شارۋاعا كوزىن جەتكىزگەن سوڭ, عيمارات ماسەلەسى دە وڭدى شەشىمىن تاپتى. ياعني, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, سەبەپتى جاعدايمەن جابىلىپ قالعان وزەن فلوتى ۋچيليششەسىنىڭ كورپۋسى جاڭا ليتسەيگە بەرىلدى. سولايشا بۇرىنعى عيمارات تا امان ساقتالىپ قالدى, بۇرىنعى ۇجىم مۇشەلەرىنىڭ ءبىرازى دا وسىندا قىزمەتىن جالعاستىرا بەردى. بىراق ءبارى تىڭنان باستالعان سوڭ وقۋ-تاربيە جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ دا كوپ ىزدەنىستى قاجەت ەتتى. سول ماقساتپەن جاڭا ليتسەي باسشىسى نوۆوسىبىردەگى كادەت كورپۋسىنىڭ تاجىريبەسىنە جۇگىنگەندى ءجون كورگەن. ولاردا كادەت كورپۋسىنا قابىلداۋ 1 سىنىپتان جۇرگىزىلسە, بۇلار جاس ۇلانداردى ون جاستان, ياعني 5 سىنىپتان عانا باستاپ قابىلدادى.
سول كەزدەگى قارجى تاپشىلىعى كوپ نارسەدە قول بايلاي بەرگەنى دە راس. ايتەۋىر, دەمەۋشىلەردىڭ ارقاسىندا ونداي قيىنشىلىقتار دا ارتتا قالعان. وسى كەزدە باسقانى ايتپاعاندا سەمەيدە جاس ۇلاندارعا كۇندەلىكتى جانە پاراد فورمالارىن تىگەتىن شەبەرلەر تابىلماي, ولاردى بارناۋل مەن قوستانايعا اپارىپ تىككىزگەندەرى دە شىندىق. ال كورشىلەس ەكى وبلىس قوسىلعان كەزدە دالادا قالعانداي كۇي كەشكەن. سول كەزدەگى رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ قولباسشىسى, گەنەرال-لەيتەنانت ءسات توقپاقباەۆتىڭ قامقورلىعىمەن بۇل ماسەلە دە ساتىمەن شەشىلگەن. ودان كەيىنىرەكتە سول كەزدەگى قورعانىس ءمينيسترى, گەنەرال-پولكوۆنيك مۇحتار التىنباەۆتىڭ جاس ۇلاندار ليتسەيىنە ءۇش بىردەي اسكەري تەحنيكا بولگىزگەنىن ۇمىتۋعا بولماس.
سونىمەن, اتالعان وقۋ ورنى ارادا توعىز جىلدان سوڭ وبلىستىق اكىمدىكتىڭ شەشىمىمەن «شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى «جاس ۇلان» ارنايى ەرلەر مەكتەپ-ليتسەي ينتەرناتى» مەملەكەتتىك مەكەمەسى بولىپ قايتا قۇرىلعان. سوعان وراي ليتسەيدىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى بولاشاق وتان قورعاۋشىلارعا جوعارى دەڭگەيدە ءبىلىم مەن تاربيە الۋلارىنا قولايلى جاعداي جاساۋ, ۇلاندارعا اسكەري ءىس نەگىزدەرىن وقىتۋ, بەلسەندى دەنەشىنىقتىرۋ دايارلىعى جانە ماقساتتى وقىتۋ, ولاردى قارۋلى كۇشتەر ساپىنا دايارلاۋ, جوعارى ادامگەرشىلىك, رۋحاني جىگەرلىلىك پەن پسيحولوگيالىق ازىرلىكتى قالىپتاستىرۋ ارقىلى جاس ۇلانداردى حالقىمىزدىڭ ەجەلگى ەرلىك داستۇرلەرى مەن ونەگەسىن جالعاستىراتىن پاتريوتتار ەتىپ تاربيەلەۋ, سونىمەن بىرگە, بولاشاق وفيتسەرلەردىڭ ەتيكالىق, ەستەتيكالىق تالعامدارىن قالىپتاستىرۋ ەكەندىگى اتاپ كورسەتىلدى.
ليتسەي دارىندى بالالارعا ارنالعاندىقتان, وعان قابىلداۋ تالاپتارى دا كۇشەيە ءتۇستى. ياعني, وقۋعا دەنساۋلىعى جارامدى, ەمتيحاندار مەن پسيحولوگيالىق تەستەن جاقسى كورسەتكىشتەردى يەلەنگەن ۇلدار عانا قابىلدانۋدا. «جاس ۇلان» ەرلەر مەكتەپ-ليتسەي-ينتەرناتىنىڭ ءوز تۋى, ءانۇرانى مەن تاڭباسى بار. ليتسەيدە ىشكى قىزمەت جارعىسى, كيىم ۇلگىسى, ايىرما بەلگىلەرى جانە اۋماعىندا اتاق پەن دارەجە بەرۋ ەرەجەسى ەنگىزىلگەن.نەگىزگى ساباقتار تۇسكە دەيىن وتكىزىلسە, ۇلاندار تۇسكى اسىن ءىشىپ دەمالعان سوڭ قوسىمشا ساباقتار, ۇيىرمە جۇمىستارى, ءتۇرلى وليمپيادالارعا ۇمىتكەرلەردى دايىنداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ال ودان كەيىنگى جەردە سپورتپەن, ونەرمەن اينالىسامىن دەگەن ۇلاندارعا مەيلىنشە مۇمكىندىك جاسالعان.
بۇگىندە ليتسەيدە ساباق نەگىزىنەن ەكى تىلدە – قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جۇرگىزىلۋدە. مۇنىڭ سىرتىندا اعىلشىن ءتىلى دە وقىتىلادى. قازىردە مۇندا 350 ۇلان وقىپ جاتسا, سونىڭ باسىم بولىگى, ناقتىلاپ ايتساق, 90 پايىزى ءوزىمىزدىڭ قاراكوز جەتكىنشەكتەر. ولاردىڭ اراسىندا اۋىلدان, باسقا وبلىستان كەلگەندەر دە, جەتىم بالالار دا بارشىلىق. وقۋ ءۇلگەرىمى مەن ءتارتىبى دۇرىس ۇلاندار سەنبى كۇنى تۇستەن جەكسەنبى كۇنى كەشكە دەيىن قالاداعى تۋىس-تۋعاندارىنىڭ ۇيلەرىنە جىبەرىلەدى.
وسى ۋاقىتقا دەيىن ليتسەيدى 600-دەن استام ۇلان بىتىرسە, سونىڭ التاۋى «التىن بەلگى» يەگەرى اتانىپ, ون ەكىسى ۇزدىك دەپ تانىلىپتى. ليتسەي باستىعى بىزبەن اڭگىمەسىندە 300-گە جۋىق ۇلاننىڭ وسىنداعى وقۋدى بىتىرگەن سوڭ رەسپۋبليكا قورعانىس, ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى مەن قارجى پوليتسياسىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىكتەرىنىڭ ءتۇرلى وقۋ ورىندارىنا كۋرسانت بولىپ قابىلدانعانىن تىلگە تيەك ەتكەن. ونىڭ سىرتىندا 150-دەن استام ۇلان الماتىداعى كيمەپ, قازاقستان-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, استاناداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, امەريكاداعى گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانە باسقا بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتى اتانعان. سونىڭ ءبىرى ەرنازار تۇرعازىتەگى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىندە, ەكىنشىسى اندرەي فيليپپوۆ رەسەيدىڭ تۆەر قالاسىنداعى عارىشتىق بايلانىس اكادەمياسىندا وقيدى. جۋىردا اتالعان وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى اتىنان وزدەرىنە وسىنداي ۇزدىك ستۋدەنتتەردى دايىنداپ بەرگەنىمىز ءۇشىن العىس حات الدىق دەيدى ليتسەي باسشىسى زور ماقتانىشپەن.
ودان ءارى دە قۇرماش باباعۇمار ۇلى بۇگىندە جوعارى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ, ەگەمەن ەلگە قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ جاتقان تۇلەكتەر تۋرالى دا بىزگە اقپارات بەرۋدى ۇمىتپاعان. ليتسەيدىڭ العاشقى تۇلەكتەرى بولىپ سانالاتىن دانيار سارسەكوۆ – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ شەمونايحا اۋدانى بويىنشا ءبولىمىنىڭ باستىعى, ءادىلحان ورازعۇلوۆ – دەسانتشى, ال داۋلەت بايقۇلاقوۆ تانك بريگادالارى كومانديرلەرىنىڭ ورىنباسارى بولىپ وتانعا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدە. سول ءۇش ازاماتتىڭ ۇشەۋى دە مايور شەنىندەگى وفيتسەر. مۇنىڭ ۇشەۋى دە پودپولكوۆنيك اتاعىن جۋىق ارادا الىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن, دەيدى قۇرەكەڭ. بالاسى اتقا شاپسا, اناسى ۇيدە وتىرىپ تاقىمىن قىسادى دەگەن وسى. راسىندا, قۇرماش – ولارعا سوناۋ جىلدارى اكە ورنىنا اكە, شەشە ورنىنا شەشە بولا بىلگەن ازامات. كۇنى بۇگىنگە دەيىن كەشەگى شاكىرتتەرىمەن ۇيالى تەلەفون ارقىلى بايلانىسىن ۇزبەي كەلە جاتقانى سونىڭ ايقىن ايعاعى بولسا كەرەك.
– ارقالى اقىندارىمىزدىڭ ءبىرىنىڭ مەكتەپكە تارىداي بولىپ كىرەسىڭ, تاۋداي بولىپ شىعاسىڭ دەگەن قاناتتى ءسوزى بار ەمەس پە,– دەيدى قۇرماش باباعۇمار ۇلى. – مەن سول ءسوزدى وزىمشە تۇرلەندىرىپ, ءبىزدىڭ ليتسەيگە ۇلان بولىپ قابىلدانىپ, قىران بولىپ قاناتتانىپ شىعاسىڭ دەيمىن. سونىڭ ءبارى وسى جىلدار ىشىندە ءابدەن قالىپتاسىپ ۇلگەرگەن ۇجىمنىڭ ارقاسى. تاعى دا ماقتانعانداي بولمايىق, بىزدە وقۋ, تاربيە جۇمىسىندا كەمشىن جوق. وقۋ كورپۋسى, جاتاقحانامىز, اسحانا, شەبەرحانامىز, سپورت الاڭدارى بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنا ساي.
اسكەري دايىندىق, تاربيە جۇمىسى دەمەكشى, «شىعىس» ءوڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ سەمەيگە ورنىعۋى دا بۇلارعا ءۇلكەن سەپ بولعانى بايقالادى. سونىڭ ءبىر دالەلىندەي, جاس ۇلاندار اسكەري پارادتار مەن باسقا دا مەرەكەلىك شارالاردان تىس قالعان ەمەس. سونداي-اق, وڭىرلىك قولباسشىلىققا كەلگەن ءىرى شەندى وفيتسەرلەردىڭ ليتسەيگە سوقپاي, نەمەسە جاس ۇلاندارمەن كەزدەسپەي كەتەتىندەرى جوققا ءتان. ايتالىق, سەمەيگە كەلگەن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, رەسپۋبليكامىزدىڭ العاشقى قورعانىس ءمينيسترى, تۇڭعىش حالىق قاھارمانى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ جاسۇلاندىقتاردىڭ ءبىر توبىن وزىنە شاقىرىپ الىپ كەزدەسسە, ال كىسىنىڭ ابىرويلى جولىن جالعاستىرعان ەكىنشى مينيستر, ەكىنشى حالىق قاھارمانى, ەكىنشى ارميا گەنەرالى مۇحتار التىنباەۆتىڭ ليتسەيگە اتباسىن تىرەپ, وزدەرىمەن كەزدەسۋگە ۋاقىت تابا بىلگەندەرىن بۇلار قالاي ۇمىتسىن! كەيىندە حالىق قاھارمانى اتانعان گەنەرال-لەيتەنانت باقىتجان ەرتاەۆ تا «شىعىس» وڭىرلىك اسكەري قولباسشىلىعىنىڭ قولباسشىسى بولىپ تۇرعاندا ليتسەيگە قامقورلىق تانىتۋدان تانباعان. كسرو حالىق ءارتىسى ەرمەك سەركەباەۆتىڭ ليتسەيدە بولۋى دا ۇلاندار ءۇشىن ەستە قالارلىق وقيعاعا اينالعان.
ليتسەيدە, سونىمەن بىرگە, ۇكىمەت باسشىسى دا, باسقا سالا مينيسترلەرى دە بولعانىن بىلەمىز. رەسپۋبليكالىق «بوبەك» قورىنىڭ پرەزيدەنتى سارا نازارباەۆا دا سەمەيگە كەلگەن ساپارىندا جاسۇلاندىقتار ومىرىمەن تانىسىپ, ولارعا سالتاناتتى جاعدايدا ەلباسى اتىنان اسەم بەزەندىرىلگەن قىلىش سىيلاپ كەتكەنىن دە كورگەنبىز. قازىردە سول باعالى سىي جەرگىلىكتى ولكەتانۋ مۇراجايىندا تۇر.
دارىندى بالالارعا ارنالعان «جاس ۇلان» ليتسەيى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ, ەلدىگىمىزدىڭ, ەلباسىمىزدىڭ دانا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا اشىلعان وقۋ ورىندارىنىڭ بىرەۋى عانا ەمەس, بىرەگەيى بولىپ تابىلادى. ليتسەيمەن بىرگە ونىڭ باسشىسىنىڭ ابىرويى دا ۋاقىت وتكەن سايىن كوتەرىلە ءتۇسىپ كەلە جاتقانى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. سونىڭ ايعاعىنداي, ول بۇگىندە پولكوۆنيك شەنىن يەلەنگەن ءبىرىنشى قاتارداعى وفيتسەر, سالالىق مينيسترلىك بويىنشا «ەڭ ۇزدىك ۇستاز», «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى» اتانعان بىلىكتى مامان. ونىڭ ەل كونستيتۋتسياسىنىڭ – 10, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىقتارىنا وراي العان مەرەكەلىك مەدالدەرى مۇنىڭ سىرتىندا. جيىرما جىل دەمەكشى, ەندى ءۇش جىلدان سوڭ بۇل ليتسەي دە ءوزىنىڭ جيىرما جىلدىعىن اتاپ وتپەك. جانە جاسۇلاندىقتاردىڭ ءوز مەرەكەسىن لايىقتى اتاپ وتەتىندىگىنە ەش كۇمان جوق. ەركىن ەلدىڭ ەرتەڭىنە اينالار ۇلانداردى تاربيەلەپ جاتقان ءبىر وقۋ ورنىنىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى, مىنە, وسىنداي!
داۋلەت سەيسەن ۇلى,
جۋرناليست.
سەمەي.
سۋرەتتە: دارىندى بالالارعا ارنالعان ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى «جاس ۇلان» ليتسەيىنىڭ باستىعى, پولكوۆنيك ق.وقاسوۆ ۇلاندارمەن بىرگە.
