«تابيعات – تۋعان ۇيامىز!» – دەيدى پاۆلودارلىق «بولاشاق بۇگىننەن باستالادى» اكتسياسىنا قاتىسۋشى جاستار
سارسەنبى, 18 ءساۋىر 2012 8:17
جاقىندا وبلىس ورتالىعىنداعى ەرتىس وزەنى جاعالاۋى اۋدانىندا «قاز قوناق» اتالاتىن تابيعاتى ەرەكشە اۋماقتا «بولاشاق بۇگىننەن باستالادى» اتتى جالپى ەلىمىز بويىنشا ءوتىپ جاتقان اكتسيانىڭ اياسىندا جاستار سەنبىلىككە جينالدى. جالپى, جاستاردىڭ بۇل باستاماسى وتە دۇرىس. ءبىز بۇدان بۇرىن دا گازەتىمىزدە وبلىس ورتالىعىندا وسى اكتسيا باستاماسىمەن وتكىزىلگەن كىشكەنتاي بۇلدىرشىندەر جانە جاسوسپىرىمدەر قاتىسقان شارالار جايىندا جازعان بولاتىنبىز. ال ەندى بۇگىنگى ءوتىپ جاتقان بۇل شارا جاستار, ستۋدەنتتەردىڭ, ستۋدەنتتىك قۇرىلىس شتابتارى مەن وبلىستاعى «جاسىل ەل» جاستار وتريادىنىڭ جانە وبلىستىڭ ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلدى.
سارسەنبى, 18 ءساۋىر 2012 8:17
جاقىندا وبلىس ورتالىعىنداعى ەرتىس وزەنى جاعالاۋى اۋدانىندا «قاز قوناق» اتالاتىن تابيعاتى ەرەكشە اۋماقتا «بولاشاق بۇگىننەن باستالادى» اتتى جالپى ەلىمىز بويىنشا ءوتىپ جاتقان اكتسيانىڭ اياسىندا جاستار سەنبىلىككە جينالدى. جالپى, جاستاردىڭ بۇل باستاماسى وتە دۇرىس. ءبىز بۇدان بۇرىن دا گازەتىمىزدە وبلىس ورتالىعىندا وسى اكتسيا باستاماسىمەن وتكىزىلگەن كىشكەنتاي بۇلدىرشىندەر جانە جاسوسپىرىمدەر قاتىسقان شارالار جايىندا جازعان بولاتىنبىز. ال ەندى بۇگىنگى ءوتىپ جاتقان بۇل شارا جاستار, ستۋدەنتتەردىڭ, ستۋدەنتتىك قۇرىلىس شتابتارى مەن وبلىستاعى «جاسىل ەل» جاستار وتريادىنىڭ جانە وبلىستىڭ ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلدى.
سونىمەن, ەرتىس وزەنى جاعالاۋىندا وتكەن بۇل جولعى شارا جالپى جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق, تابيعات قورعاۋشىلار اراسىندا بۇرىننان بەرى «قاز قوناق» اتتى اتاۋعا يە بولعان تابيعاتتىڭ ءوزى قولدان جاساعانداي جاعالاۋداعى «تابيعي ەسكەرتكىش» اۋماعىن ارنايى سەنبىلىك جاساپ تازالايدى. ال نەگىزگى ماقساتى – جاستاردىڭ تۋعان جەرگە دەگەن پاتريوتتىق سەزىمدەرىن وياتىپ, قورشاعان ورتانىڭ تازالىعى مەن ەكولوگيالىق تاربيە تاقىرىبىنا ارنالدى. ءسويتىپ, وسىنداي ايقىن باعىتتى قولعا العان پايدالى ءىستى «نۇر وتان» حدپ «جاس وتان» جاستار قاناتى, «قازاقستان ستۋدەنتتەر اليانسى» رەسپۋبليكالىق ستۋدەنتتىك قوزعالىسى, تاعى باسقا وبلىس ورتالىعىنداعى جاستار قوعامدىق بىرلەستىكتەرى قولدادى.
ال ورىستار «گۋسينىي پەرەلەت», قازاقتار «قاز قوناق», «قۇس قوناق» اتاپ كەتكەن كۇن استىنداعى تابيعات ەسكەرتكىشى دەگەن نە؟ بۇرىندارى وزەن جاعالاۋىنا كوكتەم كەلىسىمەن-اق دالا قازدارى جايىلىپ ءجۇرىپتى. زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتىپ ءجۇرگەنىندەي, بۇل ورىندى سوناۋ 1928 جىلى پالەونتولوگ يۋ.ورلوۆ دەگەن ورىس ساياحاتشىسى اشقان كورىنەدى. بۇل جەردەن بىرنەشە مىڭداعان تاسباقا, كەسىرتكە, ماحايرود-مىسىق, جيراف جانە ءۇش تۇياقتى گيپپاريون جىلقىسى سياقتى ەرتەدەگى سۇتقورەكتىلەر سۇيەكتەرىنىڭ قالدىقتارى تابىلعان. بۇرىنعى جانۋارلاردىڭ سۇيەكتەرى جەرلەنگەن دەلىنەدى. قازىر بۇل جەر ەلىمىزدەگى ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار قاتارىنا الىندى.
وسى «قاز قوناقتىڭ» الەمدەگى 20 پالەونتولوگيالىق ەسكەرتكىشتەر تىزىمىنە ەنەتىنى كومىلگەن تاريحي جادىگەرلەردىڭ كونەلىگىندە. نەوگەن كەزەڭىندە مەكەن ەتكەن جانۋارلاردىڭ قالدىقتارى جەرلەنگەن جەر, ارشىلعان سۇيەك قالدىقتارىن ءۇش اشالى گيپپاريون (جىلقى), كەرىك, ماستودونت پىلدەرىنىڭ ارعى تەگى, قىلىش ءتىستى جولبارىستار, مۇيىزتۇمسىقتار, مورج سەكىلدى ەسكەك اياقتى جانۋارلاردىڭ دا سۇيەكتەرى تابىلعان كورىنەدى. سوناۋ جىلدارى ماسكەۋدەن ەكسپەديتسيا كەلىپ, قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, 16 توننادان استام سۇيەكتەردى سول جاققا الىپ كەتىپتى. ال عالىمدار 20 بۇعى, 40 كەرىك, 130 ءمۇيىزتۇمسىق, 200 گيپپاريون جىلقىسى جانە باسقا دا جانۋارلار قالدىقتارى تابىلعانىن ايتادى. قازىرگى ۋاقىتتا ماسكەۋدەگى پالەونتولوگيالىق مۋزەيدە «قاز قوناقتان» قازىپ الىنعان ءجادىگەرلەر تۇرعان كورىنەدى. كورىنگەن نارسەنى وزدەرىنە تاڭىپ الا قوياتىن ورىستار بۇل كونە سۇيەكتەردى ول جاققا بەكەر الىپ كەتكەن جوق. سول ۋاقىتتاردا تەمىرجول باسشىلارى كونە تاريحي جادىگەرلەردىڭ وزگە ەل جاققا ۆاگون-ۆاگون بولىپ كەتىپ بارا جاتقانىنا جانى اشىپ, ءارتۇرلى سىلتاۋ ايتىپ, ءوز جەرىمىزدە قالدىرعىلارى دا كەلگەن كورىنەدى. وكتەم ۋاقىت باسقا ەدى.
ال وزىمىزدە اتالمىش جادىگەرلەردىڭ تەك كوشىرمەلەرى عانا قالدى, جەرگىلىكتى ولكەتانۋ مۋزەيىندە بار. كەيىن قازاق عالىمدارى دا زەرتتەيدى. ەندىگى ماسەلە – اسپان استىنداعى «قاز قوناق» مۋزەيىن جادىگەرلەرىمەن قوسا ساقتاپ قالۋدا بولىپ تۇر. ويتكەنى, ءبىر جاعىنان ەرتىستىڭ تولقىنى شايىپ, تاريحي جادىگەرلەر سۋمەن بىرگە اعىپ كەتىپ جاتسا, ەكىنشى جاعىنان قالا تۇرعىندارى بۇل جەردى قوقىس توگەتىن, يت قىدىرتاتىن ورىنعا اينالدىرىپ العاندارى وكىنىشتى. ەجەلگى جانۋارلار سۇيەگى جاتقان بۇل جەردى قالاي دا ساقتاپ قالۋ كەرەك. بۇل ءبىزدىڭ ءتول تاريحىمىزبەن دە بايلانىستى, اشىلماعان ۇلكەن ءبىر سىر جاتقانداي. مىنە, سوندىقتان دا جىل سايىن «جاسىل ەل» جاستار وتريادى مەن ستۋدەنتتىك قۇرىلىس ۇيىمدارى «قاز قوناق» اۋماعىندا سەنبىلىك وتكىزىپ, تازالىق جۇمىستارىن جۇرگىزەتىندەرى دە تەگىن ەمەس.
بيىل دا سولاي. جاستار, ستۋدەنتتەر «قاز قوناق» اۋماعىن تازالادى. سەنبىلىككە 200-دەي ستۋدەنت جاستار قاتىستى. جاستار ەجەلگى جانۋارلار ەسكەرتكىشتەرىنىڭ قالپىنا كەلتىرۋىن جانە سول جانۋارلاردىڭ سۇيەكتەرىن ىزدەپ تاۋىپ, ودان ءارى زەرتتەۋدى دە قولعا الۋدا. وبلىستىق ستۋدەنتتىك قۇرىلىس شتابى مەن «جاسىل ەل» جاستار وتريادى سەنبىلىك كەزدەرىندە تابيعات ەسكەرتكىشتەرىن قالپىنا كەلتىرەتىن باعدارلامالاردى دا جۇزەگە اسىرماقشى. بۇل كۇنى جاستار «قاز قوناقتا» تازالىقتى قالپىنا كەلتىرۋدەن باسقا, ەلدىك رۋحتى كوتەرەتىن, جاستاردىڭ وي-ءورىسىن, بويلارىن شىنىقتىراتىن ءارتۇرلى ويىندار دا وتكىزدى.
فاريدا بىقاي,
پاۆلودار وبلىسى.
