13 اقپان، 2019

ءبىلىم بەرۋ دەپوزيتىنىڭ بولاشاعى

347 رەتكورسەتىلدى

بۇگىنگى قازاقتىڭ ءبىر قاسيەتى – بار مالىن ساتسا دا بالاسىن وقىتادى. ويتكەنى بىلىمگە ءھام بالانىڭ بولاشاعىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا ءتۇبى ەسەلەپ قايتادى دەپ سەنەدى. قوعامنىڭ مۇنداي كوزقاراسىن مەملەكەت تە ەسكەرىپ، جەتكىنشەكتىڭ بولاشاعىنا قاجەت قاراجاتتى تيىنداپ-اق ميلليونعا جەتكىزۋدىڭ جولىن ۇسىندى. ول – ءبىلىم بەرۋ دەپوزيتى. الايدا، قالتاداعى قارجىنى سۋىرىپ شىعاراردا ءۇمىت پەن كۇدىك قاتار كەلەتىنى كامىل. سودان سانادا بىردەن «مۇنىڭ بولاشاعى بار ما؟» دەگەن سۇراق تۋادى. 

قازىرگى تاڭدا اقش، ۇلىبريتانيا، كانادا، سينگاپۋر، بەلگيا، مالايزيا، ني­دەر­لاند، يسپانيا، شۆەتسيا سياقتى دامى­عان ەلدەردى قوسقاندا، 9 ەلدە ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ شوتتارىنىڭ جۇيەسى ءساتتى جۇمىس ىستەپ تۇر. ال بىزدەگى ءبىلىم بەرۋ دەپوزيتى 2014 جىلعى 14 قاڭتاردا «مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» زاڭ نەگىزىندە قولعا الىندى. مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسى – قازاقستاننىڭ ءار ازاماتىنا ءوزىنىڭ نەمەسە بالاسىنىڭ اتىنا بولاشاقتا قازاقستاندا ءارى شەتەلدە كاسىپتىك-تەحنيكالىق جانە جوعارى ءبىلىم الۋ ءۇشىن وقۋ اقىسىن تولەۋگە پايدالانۋعا بولاتىن ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ سالىمىن اشۋ مۇمكىندىگى. 2018 جىلى وتكەن رەبرەندينگتەن كەيىن ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ سالىمدارى «AQYL» دەگەن جاڭا اتاۋعا يە بولعان. 

دەپوزيتكە دەگەن ادامداردىڭ سەنىمى قانشالىقتى ەكەنىن سالىمشىلار سانىنان بىلۋگە بولادى. «AQYL» دەپوزيتىنە وسى كۇندە 19 مىڭنان استام ادام اقشاسىن سالىپ­تى. بۇل نەبارى 5 جىلعى جەتىستىك. «قار­جى ورتالىعى» اق وكىلى ءىلياس تۇركىس­تان بۇل كورسەتكىشتىڭ كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كە­لە جاتقانىن جەتكىزدى. ال وسىعان دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ سالىمدارىنىڭ جال­پى سوماسى 16 ملرد تەڭگەدەن اسادى. سا­لىم­شىلاردىڭ جىلدان-جىلعا ارتۋىنا ونداعى تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار قاتارىنىڭ ازدىعى دا سەپتىگىن تيگىزەتىن كورىنەدى. اتالعان دەپو­زيتتى اشۋعا ەكى-اق قۇجات جەتكىلىكتى، ياعني جەكە كۋالىك پەن بالانىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگى. 

جارايدى، دەپوزيتتى اشۋ وڭاي، قار­جى­نى سالۋ جەڭىل دەيىك، الايدا ونىڭ پايىز­دىق وتەماقىسى دا ءتيىمدى بولۋى كەرەك قوي؟ زەردەلەدىك. قارجى ورتالىعىنىڭ www.fincenter.kz رەسمي سايتىنداعى اتالعان دەپو­زيتتىڭ بارلىق ايدارى ورىسشا بولىپ شىقتى. سوندىقتان سايتتا كورسەتىلگەن 
8 8000 802 828 نومىرىنە قوڭىراۋ سوعۋىمىزعا تۋرا كەلدى. «AQYL» دەپوزيتى بويىنشا جاۋاپ­تى مەنەدجەر الپامىس ساتىبالدينمەن قارا­پايىم كليەنت رەتىندە سويلەستىك. مامان­نىڭ مالىمەتىنشە، سەرىكتەس بانكتەر­دەگى ءبى­لىم بەرۋ دەپوزيتتەرى بويىنشا پايىز­دىق مول­شەرلەمە ءارتۇرلى: حالىق بانكى (جتسم 10،4 %)، نۇربانك (جتسم 10،5 %)، تسەسنابانك (جتسم 8،3 %)، ۆتب بانك (جتسم 6،17%)

بانكتەردىڭ پايىزدىق مولشەرى نا­رىق­تىق، سوندىقتان ۋاقىت وتە كوبەيۋى دە، تومەن­دەۋى دە مۇمكىن. بىراق بانكپەن كەلىسىم­شارت جاساسقاندا، پايىزدىق مولشەردى ءبىر قا­لىپ­تا ۇستاۋدى قالايتىنىڭىزدى كورسە­تۋگە بولادى. سوندا سول جىلدار ىشىندە ەش­بىر داعدارىس سىزدەگى پايىزدىق سىياقى مول­شەرىنە اسەر ەتپەيدى. 

دەگەنمەن، بانكتىڭ پايىزدىق مولشەرى نارىقتا وسسە، كوتەرىڭكى سىياقى­دان قالىس قالا­تىنىڭ­ىز­دى ەسكە­رى­ڭىز. 

بانكتىڭ سىياقىسىنان بولەك «AQYL» مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ دەپوزيتىنە جىل سايىن جيناقتالعان سومادان 5-7 پا­يىز ء(ار بانكتە تيىسىنشە ءارتۇرلى) مولشەرىنە تەڭ اقشالاي بالامادا مەملەكەت سىياقىسى قوسا ەسەپتەلەدى. مەملەكەت سىياقى مولشەرىن سالىم­شىنىڭ الەۋ­مەتتىك جاع­دايىنا قاراي ەسەپ­تەي­دى، ياعني ول كوپبالالى نەمەسە تۇرمىسى تومەن وتباسىنان بولسا، سىياقى پايىزى جوعارى بولادى. ال مۇنداي كريتەريلەرگە جاتپايتىن سالىمشىعا تيىسىنشە 5 پايىزدىق سىياقى تاعايىندالادى. «وسىلاي، مەملەكەتپەن بىرگە وقۋعا شىعىنداردى ايتارلىقتاي قىسقارتىپ، وتبا­سى­لىق بيۋدجەتكە تۇسەتىن جۇكتى ءبىرشاما جەڭىلدەتۋگە جانە بولا­شاق­تا كەپىلدى تۇردە بالانى وقىتۋعا بولادى»، دەيدى مەنەدجەر.

كىم كەپىلدىك بەرەدى؟

«قارجى ورتالىعى» اق وكىلى ءى.تۇركىستان: ء«بىلىم بەرۋ جيناقتاۋ دەپوزيتى – جەكە تۇلعا­لاردىڭ دەپوزيتتەرىن مىندەت­تى كەپىل­دەندىرۋدىڭ نىسانى (10 ملن تەڭگەگە دەيىن). بۇل ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ سالىمدارىن اشقان كەزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنا سەنىم­دىلىك بەرەتىندىگى ءسوزسىز»، دەيدى. ماماننىڭ مالىمەتىنشە، بۇل دەپوزيت ءارى مەملەكەت تاراپىنان، ءارى باسقاداي ءۇشىنشى تۇلعالار تاراپىنان قانداي دا ءبىر ءوندىرۋ شارالارىن جۇرگىزۋدەن تولىقتاي زاڭمەن قورعالعان. «ويتكەنى بۇل – مەملەكەتتىك باعدارلاما، سونىڭ ءوزى سالىمشىلارعا سەنىم سىيلايدى»، دەيدى ورتالىق وكىلى. وسى رەتتە اتالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ وپەراتورى – ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى «قارجى ورتالىعى» اق ەكەنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. 

قاشان جانە قالاي الامىن؟

«AQYL» دەپوزيتىنىڭ، ناقتىلاپ ايتقاندا، مەملەكەتتىك سىياقى تولەۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى – جوعارىدا اتاپ وتكەندەي، قازاقستاندا جانە شەتەلدە كا­سىپ­تىك-تەحنيكالىق جانە جوعارى ءبىلىم الۋ. الايدا، ءبىلىم بەرۋ دەپو­زيتىنىڭ سالىمشىلارى ءوز اقشا­سىن قالاعان ۋاقىتتا الا الادى. ايتسە دە، جيناقتالعان قاراجات مەرزىمىنەن بۇرىن ءوز ماقساتىنا ساي جۇمسالماعان جاعدايدا مەملەكەت سىياقىسى قايتارىلادى. سەبەبى بۇل بەل­گى­لى ءبىر باعىتى بار دەپوزيت، ياعني ءبىلىم الۋ ءۇشىن جينالعان قاراجات بىلىمگە جۇمسالماسا، وندا مەملەكەتتىك سىياقى بەرىلمەيدى، الايدا بانكتىڭ بەرەتىن سىياقىسى قالتاڭىزدا قالادى. ال اقشا ءوز ماقساتىنا جۇمسالسا جانە بالاڭىز گرانتقا ءتۇسىپ كەتسە دە قوس سىياقىنى قاتار يەمدەنە الاسىز.

وسى تۇستا «توتەنشە جاع­داي بولىپ قالسا، سالىمشى كەنەتتەن ومىردەن ءوتىپ كەتسە، قالاي بولماق؟» دەگەن زاڭدى ساۋال پايدا بولادى. بۇعان دا جاۋاپ بار. «مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» 2013 جىلعى 14 قاڭتارداعى № 67-V زاڭىنا سايكەس سالىمشى قازا بولعان، سوت ونى ارەكەتكە قابىلەتسىز، حابارسىز كەتكەن دەپ تانىعان، نە قايتىس بولدى دەپ جاريالاعان نەمەسە ول دەنساۋلىق جاعدايىنا بايلانىستى وقۋىن جالعاستىرۋعا قابىلەتى بولماعان جاعدايدا ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ سالىمىن تومەندەگىدەي تالاپتار بويىنشا وتەي الادى.

ياعني، سالىمشى قازاقستان رەسپۋب­لي­­كاسىنىڭ ازاماتتىق زاڭنا­ما­سىندا بەلگىلەنگەن تارتىپ­پەن جانە جاعداي­لاردا ونىڭ زاڭدى وكىلى نەمەسە ونىڭ مۇرا­گەر­لەرى كەز كەلگەن ءۇشىنشى تۇلعانىڭ پايداسىنا اشىلعان (اشىلاتىن) ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ سالىمىنا جىبەرەدى.

نەمەسە ول مەملەكەت سىياقى­­­سى ساقتالا وتىرىپ، سالىم­شىعا قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ازاماتتىق زاڭنا­ما­سىندا بەلگىلەنگەن ءتارتىپ پەن جاعدايلاردا ونىڭ زاڭدى وكىلىنە نەمەسە ونىڭ مۇراگەرلەرىنە سالىم شارتىن بۇزۋ تالاپتارى بو­يىنشا تولەنەدى.
تاعى ءبىر ەسكەرە كەتەتىن جايت، مەملەكەت سىياقىسىنىڭ ەسەپتەلۋى سالىمشى قازا بولعان، سوتتىڭ ونى ارەكەتكە قابىلەتسىز، حابارسىز كەتكەن دەپ تانۋ تۋرالى شەشىمى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن، نە ونى قايتىس بولدى دەپ جاريالاعان كۇننەن باستاپ توقتاتىلادى. 

10 مىڭ تەڭگەدەن 3 ميلليونداي جينايسىز

تۇتىنۋشى رەتىندە حابار­لاس­قا­نى­مىز­دا، اتالعان دەپوزيت بويىنشا جاۋاپتى مەنەدجەر ا.ساتىبالدين وسى جوبا قولعا الىنعالى بەرى، ياعني 6 جىل بويى سەنىمدىلىك تانىتىپ كەلە جاتقان سالىمشىلار كوپ ەكەنىن ايتادى. دەمەك، بولاشاققا سالىناتىن ينۆەستيتسيانىڭ ءتيىمدى تەتىگى وسى بولىپ تۇر عوي. بۇعان دەيىن كورسەتىلگەن سايتتا دەپوزيتتىڭ كالكۋلياتورىنا سالىپ، ءوز بەتىمىزشە ەسەپتەپ كوردىك. 10 مىڭ تەڭگە. بۇل اقشا بۇگىندە دۇكەنگە ءبىر كىرىپ-شىققاندا-اق ءبىتىپ قالادى. ال ونى اي سايىن دەپوزيتكە سالىپ تۇرساق، قانشا جينالماق؟ بالاڭىز ءبىرىنشى سىنىپتا وقيدى دەيىك، ول 11-سىنىپقا بارعاندا، ياعني 10 جىلدان كەيىن سىزدە 1 ملن 200 000 تەڭگە جينالادى، وعان 10،4 پايىزدىق بانكتىڭ جانە 5 پايىزدىق مەملەكەتتىڭ 1 ملن 706 980 تەڭگە سىياقىسىن قوسىڭىز، سوندا مەكتەپ بىتىرگەن بالاڭىزدىڭ قورىندا 2 ملن 906 980 تەڭگە دا­يىن تۇرادى. ەگەر بابى مەن باعى قاتار شاۋىپ، بالاڭىز گرانتقا ءتۇسىپ كەتسە، ءوز اقشاڭىزدى قوس سىياقىمەن قوسا ونىڭ بولاشاق وتباسىن قۇرۋعا دايىن ينۆەستيتسيا نەمەسە باسقا يگىلىككە جۇمساۋعا تاماشا مۇمكىندىك. باستىسى، ۇلكەندەر ايتپاقشى، «باردىڭ ەسەبى تابىلار-اۋ، جوقتى قايدان قازايىن؟» دەگەن سۇراق تۋمايدى. 

ايدانا شوتبايقىزى،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار