قولى جەڭىل حيرۋرگ
جۇما, 13 قاڭتار 2012 7:31
«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» الماتىداعى بولىمشەسىنە سىزعانوۆ اتىنداعى حيرۋرگيالىق عىلىمي ورتالىقتىڭ جالپى حيرۋرگيا بولىمىندە جاتقان 64 جاستاعى قانشايىم شانشاربەكوۆا مەن 34 جاستاعى نازيرا قاستەەۆا تەلەفون شالىپ, ەكەۋىنىڭ دە باۋىرلارىنا كۇردەلى وپەراتسيا جاسالىپ, قازىر جاعدايلارى جاقسى ەكەنىن, مۇمكىندىك بولسا وزدەرىنە وتا جاساعان حيرۋرگكە العىستارىن ءسۇيىپ وقيتىن باسىلىمدارى ارقىلى جەتكىزگىلەرى كەلەتىنىن ايتقان ەدى. وقىرماندارىمىزدىڭ ءوتىنىشىن ەسكەرىپ, عىلىمي ورتالىققا بارىپ, بار ءمان-جايدى ءوز اۋىزدارىنان ەستۋدى ءجون كوردىك…
جۇما, 13 قاڭتار 2012 7:31
«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» الماتىداعى بولىمشەسىنە سىزعانوۆ اتىنداعى حيرۋرگيالىق عىلىمي ورتالىقتىڭ جالپى حيرۋرگيا بولىمىندە جاتقان 64 جاستاعى قانشايىم شانشاربەكوۆا مەن 34 جاستاعى نازيرا قاستەەۆا تەلەفون شالىپ, ەكەۋىنىڭ دە باۋىرلارىنا كۇردەلى وپەراتسيا جاسالىپ, قازىر جاعدايلارى جاقسى ەكەنىن, مۇمكىندىك بولسا وزدەرىنە وتا جاساعان حيرۋرگكە العىستارىن ءسۇيىپ وقيتىن باسىلىمدارى ارقىلى جەتكىزگىلەرى كەلەتىنىن ايتقان ەدى. وقىرماندارىمىزدىڭ ءوتىنىشىن ەسكەرىپ, عىلىمي ورتالىققا بارىپ, بار ءمان-جايدى ءوز اۋىزدارىنان ەستۋدى ءجون كوردىك…
– بۇعانعا دەيىن باۋىرىم اۋىرىپ, سونشالىقتى مازالاماعان ەدى. تەك قان قىسىمىم كوتەرىلىپ, ءتۇسپەي قويعان سوڭ, دارىگەرلەر تولىق تەكسەرىلۋىمدى تالاپ ەتتى. لابوراتوريالىق زەرتتەۋلەردە وزگەرىس بولماعانمەن, ۋدز-دەن وتكەندە باۋىرىڭىزدا ەكى ۇلكەن قۇرت, ءوتىڭىزدە ەداۋىر كولەمدە تاس بار. الدىرماساڭىز, جارىلىپ كەتۋى ءمۇمكىن دەدى. قۇرت دەگەن سوڭ شوشىپ كەتتىم, – دەپ قانشايىم اپاي بولعان جاعدايدى بايانداعان. – مىنا اۋرۋدىڭ جىمىسقىسىن كوردىڭىز بە, ءبىر رەت تە جانىما باتىپ اۋىرمادى. سودان وسى سىزعانوۆ اتىنداعى عىلىمي ورتالىققا كەلدىك. ءسويتىپ, وتانى نۇرلان بۇتاباەۆ دەگەن حيرۋرگ جاسايتىن بولدى.
وپەراتسيا ءۇش جارىم ساعاتقا سوزىلىپتى. العاشقى ەكى كۇن جان ساقتاۋ بولىمىندە جاتىپ, كەيىن پالاتاعا اۋىستىردى. «اپاي, ءبىر-ەكى كۇن كەشىككەنىمىزدە, جارىلىپ كەتپەك ەكەن. قۇرتىڭىزدىڭ ءبارىن الىپ, وتقا جاقتىم» دەدى. جانىم ولجا, جارىق دۇنيەنى كورگەن سوڭ ەڭ الدىمەن اللاتاعالاعا, سوسىن دارىگەرگە راحمەتىمدى ايتسام دەگەن نيەتپەن سىزدەرگە حابارلاسقان ەدىم, – دەدى ول.
قانشايىم اپاي ۇزاق جىلدار الماتى وبلىسى, تالعار اۋدانى, تۋعانباي اۋىلىندا باس ەسەپشى, باس ەكونوميست بولىپ قىزمەت جاساپتى. كەيدە توي دا باسقارىپ قوياتىنى بار ەكەن. زەينەتكەرلىككە شىققالى نەمەرەلەرىن باعىپ-قاعۋدا.
اپايمەن ءبىر پالاتادا جاتقان نازيرا قاستەەۆانى كورۋگە ءسال كەشىگىپپىز. ءبىز كەلگەنشە ول ۇيىنە كەتىپتى. جاركەنت قالاسىنان كەلگەن نازيرانىڭ اياعى اۋىر بولسا دا, باۋىر ەحينوكوككىنا وتا جاسالىپتى. بۇگىندە دەنساۋلىعى جاقسى بولعان سوڭ ۇيىنە شىعارعان ەكەن. نازيرا دا كەتەرىندە قانشايىم اپايعا ءوزىنىڭ ريزاشىلىعىن ءبىلدىرۋدى امانات ەتىپ كەتىپتى.
نۇرلان جايلى اڭگىمەگە قانىق بولعان سوڭ, وزىنە جولىعۋدى ءجون كورىپ, ءدارىگەرلەر بولىمىنە باردىق. سالماقتى, اشاڭ ءجۇزدى جاس جىگىت كوزىمىزگە بىردەن جىلىۇشىرادى. كوڭىلىمىز الداماعان ەكەن, اڭگىمەمىز بىردەن جاراسىپ كەتتى. نۇرلانمەن الدىمەن باۋىر ەحينوكوككى اۋرۋىنىڭ قالاي, قايدان پايدا بولاتىنىن سۇرادىق.
– سوڭعى جىلدارى ەحينوكوكك اۋرۋى ادامدار مەن جانۋارلار اراسىندا ءوسىپ وتىر, – دەدى مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى نۇرلان بۇتاباەۆ. – ەحينوكوككوز اۋرۋىن ەحينوكوكك قۇرتى تۋدىرادى, اۋرۋدىڭ نەگىزگى كوزى بولىپ يت, مىسىق تەكتەس جانۋارلار تابىلادى. سەبەبى, ولاردىڭ ىشەگىندە باۋىر (ەحينوكوكك) قۇرتى ءوسىپ جەتىلەدى جانە ناجىسىمەن قورشاعان ورتاعا ءتۇسىپ, لاستايدى. قۇرتپەن لاستانعان ءشوپتى جەپ, سۋدى ىشكەن ءۇي جانۋارى اۋىرادى. مالدى سويعان كەزدە جارامسىز باۋىر, وكپەسىن يتكە تاستايمىز, وسىلاي قۇرت جولى شەڭبەرمەن اينالىپ جۇرەدى.
سونداي-اق دارىگەردىڭ ايتۋىنشا, بۇل اۋرۋ باۋ-باقشادا جۇمىس ىستەپ, مالعا قاراعاننان سوڭ, جەكە باس تازالىعىن ساقتاماعان جاعدايدا ادامعا دا جۇعۋى مۇمكىن. ادامنىڭ ىشىنە تۇسكەن قۇرت قان ارقىلى وكپە, باۋىر تاعى باسقا ورگانداردى زاقىمدايدى. قۇرت تۇسكەن جەرىندەگى ورگاندى جەگىدەي جەپ وسە بەرەدى دە, اۋرۋدىڭ بەلگىلەرىن بىلدىرەدى. ەگەر قۇرت باۋىردا وسسە, وڭ جاق ءبۇيىرى اۋىرىپ, وكپەگە تۇسسە ادام جوتەلىپ, قان قۇسىپ, اۋا جەتىسپەي اۋرۋى مۇمكىن. قۇرت ۋاقىت وتكەن سايىن ورگاندى زاقىمداپ, ادام ومىرىنە قاۋىپ توندىرەدى. ەحينوكوككوز اۋرۋىن تەك حيرۋرگيالىق جولمەن ەمدەيدى, ال دالەلدى دياگنوز كەشەندى تەكسەرۋلەردەن سوڭ قويىلادى.
ەحينوكوككتىڭ قاۋىپتىلىگى – قۇرت جاتقان قابىق جارىلىپ كەتسە, ونىڭ ۋى ىشكى اعزالارعا تاراپ, اسقىنۋلار بولماق. ءاسىرەسە, ىشەككە, جامباس قۋىسىنا, قۋىققا تاراپ كەتۋى مۇمكىن. ال ەگەر ەحينوكوكك جارىلىپ كەتسە, وندا ۇلكەن وپەراتسيا بولادى.
– قانشايىم اپاي ءدال ۋاقىتىندا كەلگەن. باۋىرىنان ون ەكى كيستا, ياعني ون ەكى قۇرت الدىق. اسىرەسە, باۋىردىڭ وڭ جاق بولىگىندە كوبىرەك ەكەن. وعان قوسا وتتە تاس بولعاندىقتان, ەكى وپەراتسيانى قاتار جاسادىق. ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن باۋىر ءوز قالپىنا كەلەدى. بىراق, باقىلاۋدا بولىپ, ءار التى اي سايىن ۋدز-دەن ءوتىپ تۇرادى.
«مۇنداي اۋرۋلار ءجيى كەزدەسە مە؟» دەگەن ساۋالىمىزعا: «وتە ءجيى, اسىرەسە الماتى, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا كوبىرەك كەزدەسەدى. ماسەلەن, بىزدە كۇنىنە ءبىر-ەكى وپەراتسيا جاسالادى», – دەدى دارىگەر.
نۇرلان 1997 جىلى سەمەيدىڭ مەملەكەتتىك مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ ەمدەۋ فاكۋلتەتىن بىتىرگەن. اتالمىش عىلىمي ورتالىقتا قىزمەت ىستەگەنىنە سەگىز جىل بولسا, بۇعان دەيىنگى التى جىل ەڭبەك ءوتىلى سەمەيدەگى جەدەل جاردەم اۋرۋحاناسىنداعى حيرۋرگيا بولىمىندە ءوتىپتى. مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بولاتبەك بايماحانوۆتىڭ شاكىرتىنە ءبىزدىڭ دە العىستان باسقا ايتارىمىز جوق.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.
