ەكىنشىدەن, شاعىن جانە ورتا بيزنەس – قوعامدىق جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتىڭ باستى كەپىلى. شاعىن جانە ورتا بيزنەسى دامىعان ەلدەردىڭ ىرگەسى شايقالا قويمايدى. مۇنداي ەلدەر داعدارىستارعا دا توتەپ بەرۋگە بەيىم. ويتكەنى ولاردىڭ كاسىبى مەن باعىتىن ءىرى كاسىپورىندارعا قاراعاندا, زامان ىڭعايىنا وراي جەدەل وزگەرتىپ وتىرۋعا بولادى.
ەلباسى العا قويعان ستراتەگيالىق ماقساتتارعا سايكەس ۇكىمەت پەن وڭىرلەر باسشىلارى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىن, ەكونوميكاداعى ونىڭ ۇلەسىنىڭ تۇراقتى ءوسۋىن ۇنەمى نازاردا ۇستاپ كەلەدى. الايدا تۇراقتى نازاردا ۇستاۋ بار دا, ونى ناقتى ءومىر شىندىعىنا اينالدىرۋ, ياعني ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ بار. مىنە, وسى تۇرعىدان العاندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعىتىندا وتكەن جىل قورىتىندىسىندا استانا قالاسىنىڭ العا شىعۋىن ەل كولەمىندەگى ۇلكەن جاڭالىق رەتىندە قابىلدادىق. جالپى, استانانىڭ ءومىردىڭ كوپتەگەن ماسەلەلەرى جونىندە وڭىرلەرگە ۇلگى ەكەنى بۇرىننان بەلگىلى. ەندى وسى ۇلگىنىڭ ەكونوميكانىڭ وزىندە, سونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلىك سالاسىندا كورىنىس بەرۋى, ارينە قۋانتادى. ال ەندى باس قالا بولسا دا جاس قالا بۇعان قالاي قول جەتكىزدى؟ ەڭ اۋەلى وسى جاڭالىقتىڭ ءوزى راس پا؟ ونى ايقىنداۋ ءۇشىن تسيفرلارعا ۇڭىلەيىك.
2017 جىلدىڭ توعىز ايىنىڭ قورىتىندىسىن قاراعان كەزدە استانا ەكونوميكاسىنداعى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ۇلەسى 41,5 پايىزدى قۇراعان بولاتىن. ال 2018 جىلدىڭ توعىز ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا استانا ەكونوميكاسىنداعى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ۇلەسى, وتكەن جىلعىدان بىردەن 19,5 پايىزعا كوتەرىلىپ, 61 پايىزدى قۇراعان. وسىلايشا استانا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونوميكاداعى, ياعني ىشكى جالپى ءونىمدى جاساۋداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس ۇلەسىن 2050 جىلعا دەيىن 50 پايىزعا جەتكىزۋ جونىندە العا قويعان مىندەتىن مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندادى. ازىرگە استانا – وسىنداي ءىرى جەتىستىككە قول جەتكىزگەن ەلىمىزدەگى جالعىز قالا. بۇل, ارينە ەلوردادا جەكە بيزنەس قۇرۋ ءۇشىن قولايلى دا, تارتىمدى احۋالدىڭ قالىپتاسقاندىعىن كورسەتەدى. ال ەندى وسىعان قالاي قول جەتتى؟
استانا قالاسىنىڭ ينۆەستيتسيالار جانە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى الىشەر ابدىقادىروۆ بۇل جايىندا بىلاي دەيدى:
«2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا استانادا جاڭادان 13 مىڭنان استام كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى تىركەلدى. ولاردىڭ جۇمىسى ءونىم ءوندىرۋدى 21,9 پايىزدان استام ءوسىرىپ, وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 2018 جىلعى قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىنىڭ وزىندە 3,5 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ال كاسىپكەرلەردىڭ كوبەيۋىنە بىلتىر باسقارمانىڭ حالىقارالىق Bitfury كومپانياسىمەن بىرلەسىپ ارنايى قاناتقاقتى جوبانى جۇزەگە اسىرۋىنىڭ سەپتىگى كوپ بولدى. وسى «كوشە ساۋداسىنا − 1000 ورىن» قالالىق باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ جونىندەگى اۋكتسيونداردى وتكىزۋگە جاڭا تەحنولوگيا ەنگىزىلدى. ەگەر بۇرىن اۋكتسيوندار «ادامدار قاتىسۋىمەن» ءوتىپ, كاسىپكەرلەرگە قولايسىزدىق تۋعىزاتىن بولسا, قازىر بارلىعى ونلاين رەجىمىندە وتەدى. تىركەلۋ, كەپىلدىكتى تولەۋ وسىلايشا جۇزەگە اسادى. ءتىپتى اۋكتسيونعا قاتىسۋدى قولىڭىزداعى سمارتفون ارقىلى جۇزەگە اسىرا الاسىز. ساۋدا-ساتتىقتىڭ ءوتۋىن بىلگىسى كەلگەن ادام ونى كەز كەلگەن ۋاقىتتا قاراي الادى. بلوكچەيندى ەنگىزۋ ۇدەرىسىن تولىعىمەن اشىق ەتىپ جاسادىق».
بارلىق ستاۆكالار مەن اۋكتسيوننىڭ ناتيجەلەرى قۇقىقتىق ستاتيستيكا جəنە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتى تاراپىنان تەكسەرىلەدى ەكەن, ياعني بۇرمالاۋعا جول بەرىلمەيدى.
الىشەر ابدىقادىروۆتىڭ ايتۋىنشا, قالاداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وندىرگەن جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ سالالىق قۇرىلىمىندا نەگىزگى ۇلەسى كوتەرمە جانە بولشەك ساۋدا سالاسىنا (30,2%) ءتيىپ وتىر. مۇنان كەيىنگى ورىندار جىلجىمايتىن م ۇلىك وپەراتسيالارى (15,6%), كاسىبي, عىلىمي جانە تەحنيكالىق قىزمەت (13,4%), كولىك جانە قويما (9,9%), باسقا دا قىزمەتتەر كورسەتۋ (6,8%), اقپارات جانە بايلانىس (6,3%), ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى سالالار ەنشىسىندە. «استانادا جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر سانى 2019 جىلعى 1 قاڭتاردا 125 مىڭنان استى. ءسويتىپ ءبىر جىلدىڭ وزىندە 28,2 پايىزعا ءوستى. جالپى, قالا بويىنشا 342 مىڭ ادام (2018 جىلعى 1 قازانداعى دەرەكتەر بويىنشا) شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سالاسىندا ەڭبەك ەتۋدە. مۇنىڭ ءوزى قالادا جۇمىس ىستەپ جاتقان ءاربىر بەس ادامنىڭ ۇشەۋى شاعىن جانە ورتا بيزنەسپەن شۇعىلداناتىنىن كورسەتەدى», دەيدى ول.
استاناداعى «دامۋ» قورىنىڭ ايماقتىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى نۇرسۇلتان ابدوللانىڭ ايتۋىنشا, 2010 جىلدان باستاپ «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» بيزنەستى قولداۋ مەن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ, اتالعان باعدارلاما شەڭبەرىندە كاسىپكەرلەرگە 765 جوبا بويىنشا 20,5 ملرد تەڭگە كولەمىندە سۋبسيديا تولەنىپ, 348 جوبا بويىنشا 7,3 ملرد تەڭگەنىڭ كەپىلدەمەسى بەرىلگەن.
ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا شاعىن كاسىپكەرلىكپەن اينالىساتىن سۋبەكتىلەرگە 71 جوبا بويىنشا 862,9 ملن تەڭگەنىڭ شاعىن نەسيەلەرى بەرىلدى. «نەسيەگە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگىندە «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» اق-پەن بىرگە 2015 جىلدان باستاپ 5 جەرگىلىكتى باعدارلاما ىسكە اسىرىلۋدا. ونى جۇزەگە اسىرۋ باستالعاننان بەرى 7,5 ملرد تەڭگەنىڭ 167 جوباسى قولداۋعا يە بولدى», دەيدى ن.ابدوللا.
سونداي-اق استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى اتالعان قورمەن بىرلەسىپ بيىل «استانا بيزنەس 2» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسكەن. باعدارلامادا قاراستىرىلعان 1,5 ملرد تەڭگەنىڭ 500 ملن تەڭگەسىن استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى, 1 ملرد تەڭگەسىن «دامۋ» قورى قوسىپ وتىر. بۇل باعدارلامانىڭ سالالىق شەكتەۋلەرى جوق. ءىسىن جاڭا باستاعان كاسىپكەرلەر 50 ملن تەڭگەگە دەيىن, ال جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپكەرلەر 100 ملن تەڭگەگە دەيىن نەسيە الا الادى. نەسيەنىڭ قارجىلاندىرۋ مەرزىمى – 7 جىلعا دەيىن, سىياقى مولشەرلەمەسى – 8,5 پايىز.
سونىمەن قاتار استانا قالاسىنىڭ وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلدانۋشىلارعا جانە ءوز ءىسىن باستايمىن دەگەن ازاماتتارعا قارجىلىق ەمەس قولداۋ كورسەتۋدە. ونداي قولداۋلار كاسىپكەرلەردى قاجەتتى اقپاراتتارمەن قامتۋ, بىلىكتىلىگىن, جۇمىس ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە بيزنەستى كەڭەيتۋ ءۇشىن كەڭەستەر بەرۋ مەن وقىتۋ تۇرىندە جاسالادى. 2018 جىلى سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ اياسىندا بۋحگالتەرلىك ەسەپ, قۇقىقتىق, ماركەتينگتىك زەرتتەۋلەر سەكىلدى 8 باعىت بويىنشا 4 287 كونسالتينگتىك قىزمەت كورسەتىلىپتى.
بيزنەس مەكتەبىنىڭ اياسىندا كاسىپكەرلىك نەگىزدەر بويىنشا 1 898 تىڭداۋشى, سونىڭ ىشىندە 1119 ايەل وقىتىلعان.
مىنە, وسىنداي جانە باسقا دا شارالار ناتيجەسىندە جەدەل دامۋ جولىنا تۇسكەن استانانىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەسىنىڭ بولاشاعى جارقىن دەپ ايتۋعا بولادى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«Egemen Qazaqstan»
