وتكەن جىلدىڭ سوڭعى ايلارىندا قۇزىرلى ورىندار جەرگىلىكتى اقپارات قۇرالدارى ارقىلى بۇعان دەيىن ەلەكتر ەنەرگياسىن تاراتۋمەن اينالىسىپ كەلگەن «اۋەس» كومپانياسى ءوز قىزمەتىن توقتاتىپ, ورنىنا التى جىلدىق ءىس-تاجىريبەسى بار جاڭا كومپانيانىڭ كەلەتىندىگىن مالىمدەگەن بولاتىن.
بەلگىلەنگەن مەرزىمدە تۇرعىنداردان ۇيدە تىركەلگەن ادامدار تۋرالى تولىق اقپاراتتى بەرۋدى سۇراعان جاڭا كومپانيا تاراپىنان اۋىر سوققان تۇس - ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋشى مەكەمە «ماەك-كازاتومپروم» جشس-نىڭ ءوزى 11 تەڭگە 64 تيىن دەپ بەلگىلەپ, ەندى جەتى جىل بويى وزگەرمەيدى دەگەن ءتاريفتى قىمباتتاتىپ 16 تەڭگەدەن بەلگىلەۋى بولدى. تۇرعىندار تىلىمەن ايتساق, كومپانيا كەلە-سالا اقتاۋلىقتارعا «ەرىكتى-ءماجبۇرلى» تۇردە كەلىسىم-شارتقا وتىرۋدى ۇسىنعان.
«ماەك-كازاتومپروم» جشس-نىڭ ءتاريفتى تىزگىندەۋىنىڭ نەگىزى مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ ءتاريفتى رەتتەۋ تۋرالى تاپسىرماسى نەگىزىندە جۇزەگە اسقان بولاتىن, سەبەبى ماڭعىستاۋ وبلىسى ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسى جەرگىلىكتى گازەتتەرگە بەرگەن اقپاراتىندا 2019 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ماەك مەكەمەسىنە بەرىلەتىن گازدىڭ ءتاريفى 12 پايىزعا تومەندەگەنىن, ياعني بۇرىن 19 تەڭگە 121 تيىن بولىپ كەلگەن تەكشە مەتر گاز باعاسى جاڭا جىلدان باستاپ 16 تەڭگە 126 تيىن بولاتىندىعىن ايتقان. «الاعان قولىم – بەرەگەن» دەگەندەي, «ماەك-كازاتومپروم» جشس ءوز كەزەگىندە گازدىڭ تەكشە مەترىنىڭ باعاسى تومەندەۋىنە بايلانىستى بۇرىن 1 كۆ/ساعاتى 13 تەڭگە 12 تيىن بولىپ كەلگەن ءتاريفىن 11 تەڭگە 64 تيىنعا ءتۇسىرىپ, ەندى وسى كورسەتكىشتىڭ جەتى جىل بويى ساقتالاتىندىعىن ايتىپ قالعان بولاتىن.
الايدا, ءوز جۇمىسىن زاڭدى, ياعني ەلىمىزدىڭ «ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ 18-بابىنىڭ 1-تارماعىنا ساي, ەنەرگيا سالاسىنداعى ءوزارا ەسەپتەسۋدىڭ ۇلگىسىنىڭ وزگەرگەندىگىن, وسى زاڭعا سايكەس ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتۋ جانە ساتىپ الۋ نەگىزىندە ەنەرگيا ءوندىرۋشى كومپانيادان, ناقتىراق ايتساق «ماەك-كازاتومپروم» جشس-نان العان ءونىمدى تۇرعىندارعا جەتكىزۋدى بولشەك ساۋدا نارىعىندا ەنەرگيامەن قامتۋ ۇيىمدارى ىسكە اسىرۋى كەرەك دەپ تۇسىندىرەتىن, ءسويتىپ, دايىن ءونىمدى تاراتۋدى جابدىقتاۋدى قولىنا العان «اليانسەنەرگوسناب-اكتاۋ» جشس قىزمەتىن تاريف باعاسىن قىمباتتاتۋمەن باستادى.
بۇل تۇرعىنداردىڭ جاڭا كومپانيانىڭ ءتاريفتى كوتەرۋىنە قارسىلىعىنا, ءتىپتى «اليانسەنەرگوسناب-اكتاۋ» جشس-نىڭ زاڭدى تىركەلىمىنە كۇدىكتەنۋىنە اكەلىپ سوقتىردى.
كومپانيا مەن تاريفكە بايلانىستى داۋ تۋىنداماي تۇرىپ, ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىلىعى جەرگىلىكتى باسىلىم بەتتەرىندە مەملەكەت باسشىسى تاپسىرماسىنا ساي ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى تاريفتەر ساياساتىندا كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە ارنالعان جاڭا تاريفتەردى بەكىتكەندىگىن, مۇندا قۋاتتىلىعى ءۇشىن دەگەن ارنايى تولەم ەنگىزىلگەندىگىن, ونىڭ ولشەمى قۋاتتىلىق نارىعىنداعى ساۋدا-ساتتىقتىڭ ناتيجەسىنە بايلانىستى انىقتالاتىندىعىن ايتىپ, قۋاتتىلىعى ءۇشىن بارلىق تۇتىنۋشىلار اقى تولەۋگە مىندەتتى ەكەندىگىن جەتكىزگەن بولاتىن. سونداي-اق, بولشەك ساۋدا نارىعى سىندى ەنەرگيامەن قامتۋ ۇيىمدارى تىزىمدە كورسەتىلۋى سەبەپتى ءوز الدىنا دەربەس ارەكەت ەتەتىندىگىن جانە قۋاتتىلىق نارىعىنان الىنعان قارجى ينۆەستيتسيانى تولىقتىرۋعا, تارتۋعا باعىتتالاتىندىعىن ايتتى. قۋاتتىلىق ءۇشىن الىناتىن تولەم ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتۋدى جاڭعىرتۋعا, ەلەكتر ەنەرگياسى جۇيەلەرىن جوندەۋگە جۇمسالادى ەكەن. ال, تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ جانە باسەكەلەستىكتى قورعاۋ دەپارتامەنتى ەنەرگيامەن قامتۋ نارىعى باسەكەلى ورتا بولىپ تابىلاتىندىقتان, كوميتەتتىڭ ەنەرگيامەن قامتۋ كومپانياسىنىڭ تاريفتەرىن رەتتەۋگە قۇقى جوقتىعىن, كومپانيا ءوز ەسەپتەۋ ادىستەرىنە ساي ءتاريفتى دەربەس تاعايىنداپ, بەكىتەتىندىگىن مالىمدەگەن.
ماڭعىستاۋدا «ماەك-كازاتومپروم» جشس وندىرگەن ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتۋ ءۇشىن 7 ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتۋ كومپانياسىمەن كەلىسىمشارتقا وتىرعان. ولاردىڭ ىشىندە «اليانسەنەرگوسناب-اكتاۋ», «ماڭعىستاۋجارىق» جانە «ەلەكتر جۇيەلەرى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى جەكە تۇلعالارعا قىزمەت كورسەتۋمەن اينالىسسا, قالعاندارى زاڭدى تۇلعالارى قىزمەت ەتەدى. بۇلار تاراپىنان جاسالعان زاڭبۇزۋشىلىقتار باسەكەلەستىك نارىعى سۋبەكتىسىنىڭ زاڭبۇزۋشىلىعى رەتىندە قاراستىرىلسا, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتۋ سالاسىندا تەك «اۋەس» مقك-ى عانا تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتىنە قاراستى.
اقتاۋدا ءاپ دەگەننەن تۇرعىنداردىڭ تاريفكە قاتىستى تەگەۋرىندى قارسىلىعىنا ۇشىراعان «اليانسەنەرگوسناب-اكتاۋ» جشس ديففەرەنتسيالدى تاريفتەر جولىن ۇسىندى. بۇل ۇسىنىستا كومپانيا تاريف تولەۋدىڭ ءۇش ساتىلى مولشەرىن كورسەتەدى. ءبىرىنشى دەڭگەي بويىنشا, ادام باسىنا ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋدا 70 كۆ/ساعات قالىپتى, جەتكىلىكتى دەپ ەسەپتەيدى, كورسەتىلگەن وسى مولشەرگە دەيىن تۇرعىندار 17 تەڭگە 62 تيىننىڭ ورنىنا 16 تەڭگە 58 تيىن تولەيدى دەلىنگەن. ال, ەكىنشى ساتى بويىنشا بۇل دەڭگەيدەن, ياعني ادام باسىنا تۇتىنۋ 70 كۆ/ساعاتتان اسسا قوسىمشا قۇن سالىعىمەن بىرگە 21,14 تەڭگە دەپ كورسەتىلەدى. ءۇشىنشى ساتى بويىنشا, بۇل مولشەر 150 كۆ/ساعاتقا دەيىن جەتسە 26,43 تەڭگە دەيىن كوتەرىلمەك. بۇل تۇرعىنداردى ودان ءارى شوشىتىپ, داۋ-دامايدى ۇلعايتا ءتۇستى. اقتاۋ تۇرعىندارى «ماەك-كازاتومپرومنىڭ» ءونىمىن تاراتۋدى جابدىقتاۋمەن اينالىسامىن دەپ بىلەك سىبانا كىرىسكەن «اليانسەنەرگوسناب-اكتاۋ» جشس-ىن «جەر استىنان جىك شىقتى, ەكى قۇلاعى تىك شىقتى» دەگەندەي, ويدا جوقتا «دايىن اسقا تىك قاسىق» بولا كەتۋ دەپ باعالاپ وتىر. ايتپەسە, ءوز ەشقانداي ءونىم وندىرمەيتىن, جوندەمەيتىن, تەك دايىن ءونىمدى جابدىقتاۋمەن, ياعني جەتكىزۋگە جاعداي جاساۋمەن اينالىساتىن, ناقتىراعى بۇرىنعى «اۋەس» كومپانياسىنىڭ جۇمىسىن جالعاستىرۋمەن عانا اينالىساتىن مەكەمەنىڭ كەلە سالا ءتاريفتى كوتەرۋىنە نە سەبەپ, ول قانشالىقتى دۇرىس؟ سونداي-اق, جەكە كومپانيا رەتىندە ليتسەنزياسىنىڭ بارىنا كوز جەتكىزە الماعان تۇرعىندار ءوندىرۋشى مەن اتالمىش كومپانيا اراسىندا قانداي بايلانىس بار, تەندەر قالاي ءوتتى, نەگە حالىق ءۇنى تىڭدالىپ, ماسەلە حالىق تاڭداۋىنا سالىنباعان, «اليانسەنەرگوسناب-اكتاۋ» جشس تاريفتەرگە قويىپ وتىرعان باعانى قايدان الدى, قانداي زاڭدى نەگىزگە سۇيەندى جانە بۇل سەرىكتەستىك بۇرىن جەكە تۇلعالارعا قىزمەت ەتتى مە دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ تابا الماي ءجۇر. ءتاريفتىڭ شارىقتاي كوتەرىلگەنىن تۇسىنبەگەن تۇرعىندار ساۋالدارعا جاۋاپ بەرۋگە, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن اشىپ تۇسىندىرۋگە بيلىك وكىلدەرى مەن زاڭدىلىقتى قاداعالاۋشى ورىندار وكىلدەرىنىڭ اسىقپاعانىنا اڭ-تاڭ. اقتاۋ قالاسىندا وتكىزىلگەن, قۇزىرلى ورىنداردان ەشكىم قاتىسپاعان قوعامدىق تىڭداۋدا اتالمىش كومپانيانىڭ باسشىسى ا.تولەمىسوۆتىڭ بەرگەن جاۋاپتارىنا قاناعاتتانباعان كوپشىلىكتى بۇل ءىستىڭ استارىندا نە بار دەگەن وي ەرىكسىز كۇمانعا قالدىردى. ويتكەنى, ەلباسىنىڭ ءوزى تاپسىرما بەرگەن ءتاريفتى تالكەككە سالۋعا كىمنىڭ قانداي قۇقى بار؟ بۇل – تۇرعىندار ءۋاجى.
ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن انىقتاۋ ءۇشىن ماڭعىستاۋ وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسىنا حابارلاسىپ, بىرنەشە ساۋال بەرگەن بولاتىنبىز.
«وڭىردە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە ءتاريفتى تومەندەتۋ بويىنشا بىرقاتار ءىس-شارا جۇرگىزىلدى. ءبىرىنشى - ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ, «ماەك-قازاتومونەركاسىپ» جشس ەلەكترستانسالارىنا تاريف 1000 م3 ءۇشىن 21 415,5 تەڭگەدەن 18 845,7 تەڭگەگە نەمەسە 12 % تومەندەدى, تۇرعىندارعا 1 م3 ءۇشىن 10,3 تەڭگەدەن 9,9 تەڭگەگە نەمەسە 4 % تومەندەدى, ەكىنشىدەن وسىنىڭ ناتيجەسىندە «ماەك-قازاتومونەركاسىپ» جشس ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ تاريفىن 11,3% ( 1 كۆت/ساع ءۇشىن 14,69 تەڭگەدەن 13,04 تەڭگەگە دەيىن). تومەندەتتى. ۇشىنشىدەن, «مرەك» ەلەكتر قۋاتىن جەتكىزۋ تاريفى 8 % تومەندەدى (1 كۆت/ساع ءۇشىن 2.79 تەڭگەدەن 2.56 تەڭگەگە دەيىن). جالپى وبلىس كولەمىندە ورتاشا ەسەپپەن تاريف: ەلەكترەنەرگياسىنا 14,14 %-عا, سۋمەن قامتۋعا – 6 %-عا, جىلۋمەن قامتۋعا – 6 %-عا, ىستىق سۋعا – 2,82 %-عا تومەندەدى» دەلىنگەن اتالمىش باسقارما جاۋابىندا داۋعا نەگىز بولعان كومپانيا تۋرالى
«اليانسەنەرگوسناباقتاۋ» جشس ەنەرگيا تاراتۋشى ەمەس, ەنەرگيا جابدىقتاۋشى ۇيىم بولىپ تابىلادى. ۇيىمنىڭ ەنەرگيامەن جابدىقتاۋعا 14.08.2009ج. №000576 ليتسەنزياسى بار جانە اقتاۋ قالاسىن قىزمەتىمەن تولىق قامتۋعا مۇمكىندىگى بار قاجەتتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ۇيىم ءوزىنىڭ قىزمەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭانامالارىنا سايكەس جۇزەگە اسىراتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا, اقتاۋ قالاسى بويىنشا تاريف جەكە تۇتىنۋشىلارعا 1 كۆت/ساعات ءۇشىن قوسىلعان قۇن سالىعىمەن 17,29 تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەندى, 2018 جىلعى قولدانىستا بولعان تاريفپەن سالىستىرعاندا 2,13 تەڭگەگە نەمەسە 11 % تومەندەپ وتىر» دەلىنگەن.
P.S. ماقالا جازىلىپ بىتكەن ساتتە ماڭعىستاۋدا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسى ارزانداعانى تۋرالى مالىمەت كەلىپ جەتتى. بۇل جونىندە وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا وتكەن بريفينگتە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى وركەن بيساقاەۆ مالىمدەگەن.
اقتاۋ قالاسى بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسى بىلتىر 19 تەڭگە 42 تيىندى قۇراسا, 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 17 تەڭگە 29 تيىن بولىپ بەكىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 11 پايىزعا تومەندەدى. قالا تۇرعىندارىنا ەلەكتر ەنەرگياسىن تاسىمالداۋدا «AllianceEnergoSnab» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى قىزمەت كورسەتەتىن بولادى. اقتاۋ قالاسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن ىرگەلەس جاتقان ەلدىمەكەندەر ءۇشىن دە باعا ءدال وسىنداي. ال, ماڭعىستاۋ, بەينەۋ, تۇپقاراعان, قاراقيا اۋداندارى ءۇشىن ءبىر تاريف بەلگىلەندى. بۇرىن بۇل اۋداندار ەلەكتر ەنەرگياسىنا 20 تەڭگە, 02 تيىن تولەپ وتىرعان بولسا, قاڭتار ايىنىڭ بىرىنەن باستاپ باعا 16 تەڭگە 89 تيىن بولىپ بەلگىلەندى. مۇنايلى اۋدانىنداعى تاريف 17 تەڭگە 45 تيىننان 15 تەڭگە 62 تيىنعا تومەندەدى. بۇل باعالاردىڭ بارلىعىن بۇگىن ەرتەڭ ۇيلەرىڭىزگە كەلەتىن تۇبىرتەكتەردەن كورە الاسىز. ءۇش دەڭگەيلى تاريف جۇيەسى ەنگىزىلمەيدى, دەگەن ءوز سوزىندە ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى. سونىمەن, كىمدىكى دۇرىس؟ ماسەلەنى شەشۋ ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن وزگە دە قۇزىرلى ورىندار ۇلەسىندە تۇرعانداي...
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«Egemen Qazagstan»
ماڭعىستاۋ وبلىسى
