ماسەلەن, كەزىندە جۇگەرى ەگۋمەن اتاعى شىققان ايدارلى اۋىلدىق وكرۋگىندە بۇگىندە 1857 گەكتار سۋارمالى جەر بولسا, ونىڭ 1290 گەكتارى عانا پايداعا اسۋدا. اتالعان جەردىڭ 770 گەكتارىنا جوڭىشقا ەگىلگەنىمەن, بار بولعانى ەكى رەت ورىلادى. ءتىپتى اۋىل شارۋالارىندا جەر جىرتىپ, ءدان سەبەتىن, وسكەن ءونىمدى جينايتىن تەحنيكا جوق. ال جالدامالى جەكە تەحنيكا يەلەرى ءبىراز قاراجات سۇرايتىنى انىق. بۇل ورايدا شارۋالار دا سۋارمالى جەر بولسا, پايدالانۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. «مەندە ءبىرشاما جىلقى, سيىر جانە ۇساق مالدارمەن قاتار, ءارتۇرلى تەحنيكالار بار. ەندى سۋارمالى جەر بولسا, پايدالانار ەدىم», دەيدى شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى كەڭەسباي مۇساباەۆ.
اۋداندا بۇگىندە سۋارمالى ەگىستىك جەرلەردى پايدالانۋ جۇمىستارى بىرتىندەپ جولعا قويىلا باستادى. اۋدان اكىمى مادەن مۇساەۆ اۋىلداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن سۋارمالى ەگىستىك جەردى تولىعىمەن پايدالانۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ەگەر شارۋالار مۇمكىندىگى بولماي, ءوز جەرلەرىن ءتيىمدى پايدالانا الماسا, ونى قايتا وتكىزۋ قاجەتتىگىن دە ەسكە سالدى. بوس جاتقان جەرلەردى جيدە, قامىس, جىڭعىل باسىپ كەتەتىنى, سوندىقتان دا پايدالانۋعا جارامسىز بولاتىنى بەلگىلى. «ەگىستىك جەردەن جوعارى ءونىم الۋ ءۇشىن ونى باپتاۋ جانە سۇدىگەر جىرتۋ كەرەك. سۇدىگەر جىرتىلعان جەردەن مول ءونىم الۋعا بولاتىندىعىن تاجىريبە كورسەتىپ وتىر», دەيدى اۋدان اكىمى. سونىمەن قاتار ول ديقاندار ءۇشىن ەكى رەت وراتىن جوڭىشقادان گورى جۇگەرى, ارپا ەگۋ اناعۇرلىم پايدالى ەكەنىن جەتكىزدى. ارپا, جۇگەرى وراتىن مەزگىلدە اۋداندا تەحنيكالاردى ۇيىمداستىراتىنىن دا ايتتى. بۇگىنگى باستى ماقسات − مىڭداعان گەكتار جەرگە جۇگەرى, ارپا ونىمدەرىن ەگۋ بولىپ وتىر. نەگىزىنەن ديقاندار جۇگەرى ەگۋگە ىنتالى. الايدا سۋدىڭ ۋاقتىلى كەلمەۋى, كەيبىر كانالداردىڭ كوپتەن بەرى تازالانباۋى, سۋ رەتتەگىش قۇرىلعىلاردىڭ ەسكىرگەنى, ساپالى تۇقىمنىڭ جوقتىعى سياقتى ماسەلەلەر شارۋالاردىڭ باستى ماسەلەسىنە اينالعان. قازان ايىندا تاراز قالاسىنان ارنايى مەحانيكالاندىرىلعان جاساق 1 ەكسكاۆاتورىن اكەلىپ, «سانۋي» كانالىن تازالاۋعا كىرىسىپ كەتىپتى. سونىمەن قاتار «اسا-تالاس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنەن تاعى دا 1 ەكسكاۆاتور, 1 ۇلكەن تراكتور كەلىپ, جۇمىسىن باستاعان.
كەزىندە كەڭشارلار تاراعان سوڭ, مويىنقۇم اۋدانىنداعى 12 كانال ساتىلىپ كەتتى. يەلەرى ونى كۇتىپ ۇستاي المادى. سونىڭ كەسىرىنەن سۋارمالى جەرلەرگە سۋ ۋاقتىلى كەلمەدى. بىراق اكىمدىك 10 كانالدى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ العان ەكەن. تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق, جۋىردا عانا «بينازار» جانە «بىرلىك» كانالدارى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. ەندىگى جەردە ديقاندار جۇگەرى, ارپا ەگۋ كەزىندە سۋ تاپشىلىعىن كورمەيدى.
سونىمەن قاتار اۋداننىڭ بىرلىك, بينازار, كۇشامان اۋىلدارى ەگىن ەگۋگە قولايلى. بۇل ءۇشىن سۋارمالى جەرلەرمەن قاتار, بينازار, بىرلىك, بوگدان, سانۋي, وڭعارباي جانە كومينتەرن كانالدارىنىڭ سۋىن ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت. اۋداننىڭ بۇگىنگى تىرشىلىگى جاقسى كورسەتكىش كورسەتىپ وتىر. «بۇگىندە سۋارمالى جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, جولعا قويىلعان. وبلىستا ديقاندارعا قولۇشىن بەرۋدى ماقسات تۇتقان مەحانيكالاندىرىلعان جاساق قۇرىلدى. وسى مەكەمەنىڭ فيليالدارى جامبىل, شۋ اۋداندارىنا ورنالاستىرىلىپ, 1 ك-700, 2 متز-80 تراكتورى, تۇقىم سەپكىش, ۋ شاشاتىن تەحنيكا الىنىپ بەرىلدى», دەيدى اۋدان اكىمى. ەندى مويىنقۇمدىق ديقاندار ەگىن ەگۋ, ونى جيناۋ ناۋقانى كەزىندە اتالعان مەحانيكالىق جاساقتىڭ تەحنيكالارىن بەلگىلى ءبىر اقىعا جالداۋعا مۇمكىندىك الادى. اۋداندا «كازۆودحوز» مەكەمەسىنە قارايتىن وندىرىستىك ۋچاسكەسى اشىلعان. وندىرىستىك ۋچاسكە كانالدارعا گيدروجۇيە سالىپ, شارۋا قوجالىقتارىنا بەرىلگەن سۋدىڭ اقىسىن جيناۋمەن, سۋدى بولۋمەن اينالىسادى. ءار شارۋا قوجالىعى اتالعان ۋچاسكەمەن ەگىن سۋىن پايدالانۋعا كەلىسىمگە كەلە الادى.
بۇگىنگە دەيىن مويىنقۇم اۋدانىندا سۇدىگەر جىرتىلماپتى. جەرگىلىكتى اكىمدىك مەحانيكالاندىرىلعان جاساقتىڭ باسشىلىعىمەن گەكتارىنا 8,5 مىڭ تەڭگەدەن سۇدىگەر جىرتۋعا كەلىستى. بۇل الدەقايدا ارزان باعا. ەندى ديقاندار شىعىمى ناشار, قاراسورا باسىپ كەتكەن, ءونىمدى از بەرەتىن جەرلەرىن جىرتۋعا دايىندايتىن بولادى.
وبلىس كولەمىندە سۋارمالى جەرلەرمەن جۇمىس قىزۋ جۇرگىزىلۋدە. الايدا وعان مويىنقۇم اۋدانىنان بىردە-ءبىر جەر, نە بىردە-ءبىر گەكتار كانال قوسىلماعان. «اۋدانداعى 6040 گەكتار سۋارمالى جەر يگەرىلمەي وتىر. ال يگەرىلىپ وتىر دەگەن جەرلەردىڭ ءوزى كۇمان تۋعىزادى. مۇنداي تالپىنىسقا ءبىزدىڭ مەكەمە بارىنشا كومەك بەرەتىن بولادى. ەكىنشى, ءاربىر شارۋا ءوز جەرىن دايىنداپ, كۇزگى سۇدىگەر جىرتۋدى كەشىكتىرمەۋ كەرەك. ال كانالداردى تازالاپ, سۋ رەتتەگىش قۇرىلعىلاردى جوندەپ, ءوز ۋاقىتىندا جەتكىلىكتى مولشەردە سۋ بەرىپ وتىرۋدى موينىمىزعا الامىز. بۇل ءۇشىن مەكەمەمىزدىڭ جانىنان اشىلعان وندىرىستىك ۋچاسكەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى سۋدىڭ دۇرىس بەرىلۋىن قاداعالاپ وتىراتىن بولادى», دەيدى «كازسۋشار» رمك جامبىل فيليالىنىڭ ديرەكتورى قالىبەك قۇدايبەرگەن.
جۋىردا عانا «كازسۋشار» رمك جامبىل فيليالىمەن بىرگە جەرگىلىكتى اكىمدىك تاراپىنان اۋدانداعى 230 شاقىرىمنان استام
12 كانال تۇگەلىمەن تەكسەرىلگەن. سونىمەن قاتار ول كانالداردى پايدالانىپ وتىرعان ەگىستىك كولەمىن, سۋ ۋاقتىلى بەرىلگەن جاعدايدا تاعى قانشا گەكتار جەردى قوسۋعا بولاتىنى انىقتالىپتى. ەندى اۋداندا ەگىستىك جۇمىسىنىڭ بەتى بەرى قاراعالى تۇر. ءالى دە بولسا ءبىراز كانالداردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى قاجەت. ماسەلەن, جامبىل اۋىلىندا تۇراتىن ەڭبەك ارداگەرى قويايدار بەردىعۇلوۆ اۋىل ەگىستىگىنە سۋ كەلەتىن «الايعىر» كانالىنىڭ ساعاسى توزعانىن, سوندىقتان سۋ ۋاقتىلى كەلمەيتىنىن, سول ءۇشىن ەل ەگىستىكپەن اينالىسا الماي وتىرعانىن ايتا كەلىپ, اۋدانداعى كانال تازالاۋ جۇمىستارىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. «بۇگىنگى جۇمىستارعا قاراپ, الداعى جىلى سۋ كەلەتىنىنە سەنىپ وتىرمىن. جالپى, كانالدى ەكى جىلدا ءبىر رەت تازالاپ تۇرسا دۇرىس بولار ەدى», دەيدى بىرلىك اۋىلىنداعى «بايتاس» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى دۇيسەن اقىلبەكوۆ.
اۋداندا سۇدىگەر جىرتۋدا جاسالىپ وتىرعان كومەك از ەمەس. ماسەلەن, تاراز يننوۆاتسيالىق-گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەربولات ساۋرىقوۆ اۋداننان يگەرىلمەي جاتقان 120 گەكتار جەردى الىپ, سۇدىگەر جىرتۋدى باستاپتى. بۇل جەرگە وقۋ ورنى جانىنداعى اگروبيولوگيالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ماماندارىمەن كەلىسە وتىرىپ, جۇگەرىنىڭ «ارمان-689» سورتىن ەگۋدى جوسپارلاپ وتىر. كانالدار تازالانىپ, سۋ ماسەلەسى شەشىلگەن جاعدايدا مول ءونىم الۋعا مۇمكىندىك بار.
سۋارمالى جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ, كانالداردى تازالاۋ, تەحنيكا تارتۋ ماسەلەسى اسا وزەكتى. بۇل رەتتە اۋداننىڭ ايى وڭىنان تۋىپ, ەگىستىك القابىمەن ەرەكشەلەنەتىن كۇنى الىس ەمەس...
حاميت ەسامان,
«Egemen Qazaqstan»
جامبىل وبلىسى,
مويىنقۇم اۋدانى
