ايتالىق بۇل باعىتتا اقتوبە وبلىستىق كنوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوبالاۋ باسقارماسىندا ازىرلەنگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەسەپتى كەزەڭ ارالىعىندا جاڭادان تۇرعىزىلاتىن نىسانداردىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن 1120 جسق جاساقتالعانىنا كوز جەتكىزەمىز. قازىرگى كەزدە ونىڭ 486-سى تولىقتاي جۇزەگە اسىرىلعان. بۇل ورىندالۋعا ءتيىستى جوبالار مولشەرىنىڭ 43/4 پايىزىن قۇرايدى. سونىمەن بىرگە بۇعان دەيىن جاسالعان تالداۋلار مەن مونيتورينگتىك زەرتتەۋلەر 12 جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ ارەكەت ەتۋ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەنىن ايعاقتايدى. مۇنداي جاعدايدا بيۋدجەت قاراجاتتارىن ءتيىمدى تۇردە جۇمساۋ جونىندەگى ماسەلەگە نۇقسان كەلمەي تۇرا المايدى.
جوعارىدا اتاۋى كورسەتىلگەن باسقارما ماماندارى مەن ساراپشىلارى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاردىڭ تيىمدىلىك كورسەتە الماۋىنىڭ بىرنەشە سەبەپتەرى مەن سالدارلارىن العا تارتادى. ياعني تالداۋلار مۇنداعى باستى گاپ جسق-نىڭ نەگىزگى, باستى باسىمدىقتاردى ەسكەرمەي ءارى نازارعا الماي جاسالعانىن كورسەتەدى. سونىمەن بىرگە وسىنداي جاۋاپتى كەزەڭدە ەلدى-مەكەندەردىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرى مەن بولاشاعى, بەلگىلى ءبىر قۇرىلىس نىسانىنىڭ سول جەرگە قاجەتتىلىگى نەمەسە قاجەتسىزدىگى جەتكىلىكتى تۇردە ويلاستىرىلماي جۇرگەنى دە بۇعان دەيىنگى تاجىريبەدەن انىق بايقالادى. ايتالىق ءدال وسى ماسەلەگە بايلانىستى كورسەتىلگەن دەرەكتەردە 2016 جىلى ايتەكە بي اۋدانىنىڭ سارىبۇلاق اۋىلىندا 60 وقۋشىعا ارنالعان مەكتەپ قۇرىلىسىنىڭ جسق-سى ازىرلەنگەنى ايتىلعان. ايتسە دە وسى كەزدە مۇندا ءدال وسىنداي سانداعى بالالارعا ارنالعان مەكتەپتىڭ بار ەكەنى ەسكەرىلمەي قالىپتى. قولدا بار مالىمەتتەر اتالعان ەلدى-مەكەندە بۇل ۋاقىتتا 29 بالا وقىپ جۇرگەنىنە دالەل بولا الادى.
ءارى سارىبۇلاق اۋىلىنداعى تۇرعىنداردىڭ جالپى سانى ەكى ءجۇزدىڭ و جاق, بۇ جاعىندا بولۋى دا جاڭا مەكتەپ قۇرىلىسىنىڭ جسق-سىن جاساۋعا نەگىز بولا المايتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى ەمەس پە؟ ءبىر سوزبەن ايتقاندا مۇندا سوڭعى 4-5 جىلدىڭ ىشىندە تۇرعىنداردىڭ سانى وسپەگەن. بۇعان ۇقساس بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگىنە ءجۇردىم-باردىم نەمكەتتى قاراۋ كورىنىستەرى قوبدا اۋدانىندا دا ورىن العان. ياعني 2017 جىلى وسى اۋدعا قاراستى قاراكەمەر اۋىلىندا مەكتەپ قۇرىلىسىنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارى جاسالعان. ايتسە دە ونى جوبالاۋشىلار سول ۋاقىتتا اتالعان اۋىلدا جۇمىس جاساپ تۇرعان 120 ورىندىق مەكتەپتىڭ بار ەكەنىنە ءمان بەرمەگەن. بۇل عيماراتتار تارلىق ەتسە ءبىر ءجون, جوق بۇلاي ەمەس, كەرىسىنشە مۇندا جوبا جاسالعان ۋاقىتتا نەبارى 22 وقۋشى وقىپ جۇرگەن. وقۋشىنىڭ تىم ازدىعىنان مەكتەپ عيماراتىنىڭ جالپى قۋاتىنىڭ 18 پايىزى عانا پايدالانىلۋدا بولعان ەكەن.
ەلىمىزدە جۇزەگە اسىپ جاتقان بيۋدجەتتىك جوبالاردىڭ الدىن-الا بەكىتىلەتىن ءوز تارتىپتەرى مەن نورماتيۆتەرى بار ەكەنى بەلگىلى. ياعني بۇلار باسى ارتىق, نەگىزسىز شىعىنداردى كوتەرە المايدى. ايتسە دە وبلىستا جاسالعان تالداۋلار بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامالار جاساۋ كەزىندە وعان نەگىزسىز شىعىنداردىڭ قوسىلعانىن كورسەتەدى. مۇنداي كورىنىس بىرقاتار جاعدايلاردا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ قىمباتتاۋىنا اكەلىپ سوقتىرعان.
ەگەر وسى ارادا بۇعان دا ناقتى مىسالدار كەلتىرسەك, بۇىنگى ۋاقىتتا وبلىستاعى اۋدان ورتالىقتارىندا 6 دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرىنىڭ تۇرعىزىلىپ جاتقانىن ايتۋعا بولادى. اتالعان قۇرىلىستاردىڭ جوبالىق قۋاتتارى بىردەي, ياعني ءبارى دە 160 ورىنعا ارنالعان. الايدا سوعان قاراماستان قۇرىلىس قۇنى 250 مەن 430 ميلليوننىڭ ارالىعىندا سىناپتاي سىرعىپ قۇبىلىپ تۇرعانىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟
ماسەلەنىڭ مانىسىنە ۇڭىلە كەلگەندە مۇنداي باعا الشاقتىعىنىڭ استى سىرى عيمارات جانىنداعى الاڭداردىڭ ايىرماسىندا, ونى جابدىقتاۋ مەن اباتتاندىرۋعا جۇمسالاتىن شىعىندار مەن قازاندىقتار قۇرىلىسى باعالارىنىڭ ارقيلىلىعىندا بولىپ شىقتى.
قاي كەزدە دە, قانداي جاعدايدا دا وتكەن ءىستىڭ اششى تاجىريبەسىنەن ءتيىستى ساباق الا ءبىلۋدىڭ پايداسى مول بولماق. سوندىقتان دا قازىرگى كۇنى وڭىردە جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاردى ازىرلەۋدىڭ تيىمدىلىگىن كوتەرۋ جونىندە ناقتى شارالار بەلگىلەنگەن. سوعان سايكەس جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاردى ازىرلەۋگە ءوتىنىش بەرۋ ۇدەرىستەرىنە قاتاڭ باقىلاۋ قويۋدى ۇيعارىپ وتىر. وسى ارقىلى ءبىرىنشى كەزەكتە بەلگىلى ءبىر جوبانىڭ بەلگىلى ءبىر ەلدى-مەكەنگە قاجەتتى-قاجەتسىزدىگىن ەسكەرۋ باسىمدىققا يە بولا باستاعانى دا ۇلكەن سەنىم تۋعىزادى. سونداي-اق وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسى جانىنان جوبالاۋ ءونىمىن اشۋ كوزدەلگەنى دە بيۋدجەتتىك قاراجاتتاردىڭ ءتيىمدى ءارى ۇنەمدى جۇمسالۋنا ءوز سەپتىگىن تيگىزبەك. ويتكەنى وڭىردە وسى ارقىلى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتاردى ازىرلەۋ ءىسىن وڭتايلاندىرۋ ويلاسىرىلعان.
سوعان سايكەس الداعى ۋاقىتتا ايماقتا سالالىق باسقارمالاردىڭ كەلىسىمىن الماعان جانە بيۋدجەت كوميسسياسىنىڭ سۇزگىسىنەن وتپەگەن جوبالاردى قابىلداماۋ تارتىپتەرى قاراستىرىلعان. بۇعان قوسا جاڭا ءبولىمنىڭ قۇزىرەتىنە جوبانىڭ باستى باسىمدىقتارى مەن ەلدى-مەكەندەردىڭ الەۋەتىن جانە بيۋدجەت مۇمكىندىكتەرىن انىقتاۋ جۇمىستارى دا ەنگىزىلمەك.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
