بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ باسىندا كاسىپكەرلەردى سىرتقى ورتانىڭ كەدەرگىسىنەن قورعاۋعا قاتىستى شەشىمدەر تۇر. اسىرەسە, بيزنەستىڭ دامۋنا كەدەرگى بولاتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋعا باعىتتالاعان جۇمىستار اۋقىمدى. بۇل مىندەتتى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى حالىققا ارناعان جولداۋىندا دا ناقتى ايتقان بولاتىن. پرەزيدەنت «بيزنەستى زاڭسىز اكىمشىلىك قىسىمنان جانە قىلمىستىق قۋدالاۋ قاۋپىنەن قورعاۋدى ارتتىرا ءتۇسۋ كەرەك...» دەي كەلە, بيىلدان باستاپ وتاندىق بيزنەس ءۇشىن سالىق راقىمشىلىعىن جاساۋدى ۇكىمەتكە تاپسىرعان ەدى. قازىر ايماقتاردا ءدال وسى تالاپپەن بىرقاتار شارالار قولعا الىنىپ, كاسىپكەرلەر ءۇشىن جاعىمدى جاڭالىق ايتىلىپ جاتىر.
ەلباسىنىڭ «بيزنەس ءوز جۇمىسىن جاڭادان باستاۋ ءۇشىن 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ سالىقتىڭ نەگىزگى سوماسى تولەنگەن جاعدايدا, ءوسىم مەن ايىپپۇلدى الىپ تاستاي وتىرىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن «سالىق امنيستياسىن» جۇرگىزۋگە كىرىسۋدى تاپسىرامىن...» دەگەن جۇكتەمەسىنە وراي الماتى وبلىسىندا دا ناقتى ءىس اتقارۋدا. دەرەك بويىنشا, بۇگىنگە دەيىن وبلىستاعى 9 مىڭنان استام كاسىپكەرگە سالىق راقىمشىلىعى جاسالعان. ياعني, بيزنەس وكىلدەرىنىڭ بەرەشەگى رەتىندە ەسەپتەلەن 1,6 ملرد تەڭگەدەن استام سوماداعى ءوسىمپۇل مەن ايىپپۇل ەسەپتەن شىعارىلۋدا.
- 2018 جىلدىڭ 1 قازانىنداعى نەگىزگى بورىشتى 2019 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن وتەگەن كاسىپكەرلەرگە وسىماقىلار مەن ايىپپۇلدار الىنىپ تاستالادى. بۇل رەتتە ايىپپۇل سوماسى بىلتىرعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا, ال ءوسىمپۇل سوماسى – نەگىزگى بورىشتى تولەۋ كۇنىنە دەيىن ەسەپتەلگەن سوماسى ەسەپتەن شىعارىلادى. جالپى وبلىس بويىنشا 9,6 مىڭنان استام كاسىپكەرگە سالىقتىق راقىمشىلىق جاساۋ جوسپارلانعان. الدىن الا مالىمەتتەر بويىنشا, 1,5 ملرد تەڭگە كولەمىندە ءوسىمپۇل مەن 102,8 ملن تەڭگە كولەمىندەگى ايىپپۇلدار الىنادى, - دەيدى بۇل تۋرالى الماتى وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىنىڭ ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى باسقارماسىنىڭ باس مامانى شۇعىلا قاليبەكوۆا.
بۇل بىردەن جانە وڭاي جۇزەگە اساتىن شارۋا ەمەس ەكەنى بەلگىلى. قازىر سالىق ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس قاۋىمداستىعىمەن جۇمىس ىستەپ جاتىر. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ اياسىندا «سالىق قىزمەتكەرى ساعاتى» جوباسى ىسكە قوسىلدى. بۇل جەردە بيزنەس وكىلدەرى جەكە كاسىپكەرلىكتى ۋاقىتشا توقتاتۋ مەن جابۋ, م ۇلىكتىك تابىس سالىعىن تولەۋ, ساۋدا سالاسىندا ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالاردى شىعارۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر بويىنشا اقىل-كەڭەس الادى. ناتيجەسى جامان ەمەس.
- بۇل سالىق راقىمشىلىعى كاسىپكەرلىك قىزمەتىنە وڭ اسەر بەرەتىنى ءسوزسىز. ەلباسى تاپسىرماسى مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن تاعى ءبىر ناتيجەلى قولداۋ. ءوز كەزەگىندە ول ايماقتارداعى كوپتەگەن جوبانىڭ دامۋىنا, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ پايدا بولۋىنا ىقپالىن تيگىزەدى, - دەيدى الماتى وبلىسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ساراپشىسى سانات ءتۇسىپوۆ.
جالپى, الماتى وبلىسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا ءوڭىر كاسىپكەرلەرىنەن ءتۇرلى تاقىرىپتاعى ءوتىنىش ءجيى تۇسەدى ەكەن. ونىڭ ىشىندە وتكەن جىل ىشىندە وسى سالىق سالاسىنا قاتىستى 110 ءوتىنىش تىركەلىپتى. كوپ جاعدايدا, مۇنداي شاعىمدانۋعا كاسىپكەر مەن مەملەكەتتىك كىرىستەر دپەارتامەنتى اراسىنداعى تۇسىنبەۋشىلىك نەگىز بولاتىن كورىنەدى. سالىق ساياساتىنا قاتىستى داۋدىڭ ءبىرى ايماقتاعى «يا لان گان سۋ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنە قاتىستى بولىپتى. قازىر ءىس وڭتايلى شەشىلگەن. وقيعا بىلاي ءوربيدى: مەملەكەتتىك كىرىستەر باسقارماسى كومپانياعا 2017 جىلعا دەيىن 151,2 ملن تەڭگە سوماسىندا كىرىستەردى ۇلعايتۋ تۋرالى حابارلاندىرۋ جاساپ, بۇل تابىستى جاسىرىن كىرىستەر دەپ تانۋعا شەشىم شىعارادى. مۇنىمەن كەلىسپەگەن كومپانيا الماتى وبلىسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا ءوتىنىش بىلدىرگەن ەكەن. پالاتا ساراپشىلارى ەكى تاراپتى كەزدەستىرىپ, ورتاق شەشىمگە كەلۋدى ۇسىنعان. كەزدەسۋ بارىسىندا داۋعا اينالعان 151,2 ملن تەڭگە – ءونىم ءوندىرىسىن تومەندەتۋ سالدارىنان پايدا بولعان 2016 جىل جانە 2017 جىلدىڭ اراسىنداعى سالىستىرمالى جىلدىق كىرىس ايىرماشىلىعى ەكەنى انىقتالدى. مەملەكەتتىك كىرىستەر باسقارماسى كومپانيا بەرگەن قۇجاتتارعا جانە كەلتىرىلگەن دايەكتەرگە تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, ناتيجەسىندە حابارلامانى الىپ تاستاۋ تۋرالى قورىتىندىعا كەلگەن. بۇل كاسىپكەرلەر قۇقىن قورعاۋعا قاتىستى جۇزدەگەن مىسالدىڭ ءبىرى عانا.
ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتىك قىزمەتشى تاراپىنان بيزنەستىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋ دە ازايماي وتىر. وكىنىشكە قاراي, شەنەۋنىكتەردىڭ ءوز مىندەتىنە سالعىرت قاراۋىنىڭ سالدارىنان شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ زارداپ شەگەتىنى جايلى باسپاسوزدە ءجيى جازىلادى. دەمەك, بۇل تاراپتا ءالى دە ماسەلە بار ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ماسەلەن, تالدىقورعان قالاسىنىڭ ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى مەن قاتارداعى قىزمەتكەرلەرى جەكە كاسىپكەردىڭ وتىنىشىنە بىرنەشە اي بويى قۇلاق اسپاي, زاڭمەن بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا جاۋاپ بەرمەي كەلىپتى. جەكە كاسىپكەر جانار يمانعاليەۆا وتكەن جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قالالىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى بولىمىنە يەلىگىندەگى پاتەرىن تۇرعىن ءۇي قورىنان شىعارىپ, كوممەرتسيالىق نىسانعا اۋىستىرۋ بويىنشا ءوتىنىش بەرگەن. جەكە كاسىپكەر جەكە پاتەرىن ءدارىحانا ەتىپ قايتا جابدىقتاپ, ساۋدا نىسانىنا اينالدىرۋدى ماقسات تۇتادى. وتىنىشكە ساي ءتيىستى قۇجاتتارىن تولىق وتكىزگەن. الايدا مەملەكەتتىك ورگان مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتىن بۇزىپ, حاتقا بىرنەشە اي وتكەن سوڭ عانا ءوتىنىشتى قاناعاتتاندىرماۋ جونىندە شەشىم شىعارادى. امالى تاۋسىلعان كاسىپكەر قۇقىقتىق كومەك الۋ ماقساتىندا كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولعان ەكەن. ءوز كەزەگىندە «اتامەكەندىكتەر» قالالىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىس ءبولىمى قىزمەتىنىڭ زاڭدىلىعىن انىقتاۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ الماتى وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنە حات جولدايدى. ال, دەپارتامەنت وكىلدەرى بولىمگە جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى.
- ءبولىم باسشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى تۋرالى» زاڭىنىڭ 60-بابى 1-تارماعىنا سايكەس, ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوباسىنا سۇيەنىپ تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ فۋنكتسيونالدىق ماقساتىن, كوممەرتسيالىق نىسانعا وزگەرتۋگە, ياعني دارىحانعا اۋىستىرۋعا رۇقسات بەرۋدەن باس تارتقان. بىراق, ءبولىم باسشىسى شىعارعان شەشىمدى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتى نەگىزسىز دەپ تاپتى. زاڭ تالاپتارىن ورىنداماعانى ءۇشىن ءبولىم باسشىسى انارقۇلوۆ مۇرات «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسىنىڭ 465-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سايكەس اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى, - دەيدى وقيعاعا قۇقىقتىق باعا بەرگەن كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ساراپشىسى اقبوتا ابىشەۆا.
ياعني, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىس ءبولىمى سىلتەمە جاساعان زاڭ نورماسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي قورىنىنىڭ فۋنكتسيونالدىق ماقساتىن, كوممەرتسيالىق نىسانعا وزگەرۋگە تىيىم سالۋ كورسەتىلمەگەنى انىقتالدى. سونىمەن بىرگە كاسىپكەرگە ءبولىم وكىلدەرىنىڭ 115 كۇنگە كەشىكتىرىپ جاۋاپ بەرگەنى بەلگىلى بولدى. وسى جەردە قالالىق ءبولىمنىڭ جەتەكشى مامانىنا دا «ەسكەرتۋ» تۇرىندە تارتىپتىك جازا قولدانىلدى. ال «مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ» ستاندارتىنا سايكەس, ءوتىنىشى بىلدىرگەن ازاماتتاردىڭ حاتىنا جاۋاپ بەرۋ مەرزىمى 15 جۇمىس كۇننەن اسپاۋى كەرەك بولاتىن.
جالپى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز جولداۋىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا بارلىق جاعداي جاسالاتىنىنا كەپىلدىك بەرگەن بولاتىن. «بيزنەستى زاڭسىز اكىمشىلىك قىسىمنان جانە قىلمىستىق قۋدالاۋ قاۋپىنەن قورعاۋدى ارتتىرا ءتۇسۋ كەرەك...» دەگەن پرەزيدەنتتىڭ وسى ءسوزىن نەگىزگە العان الماتى وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلەر پالاتاسى ارىز-شاعىمىن ارقالاپ كەلگەن ءاربىر بيزنەس يەسىنە مەيلىنشە قامقورلىق تانىتىپ وتىر.
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى
