مىنە, وسىنداي سەبەپتىڭ ءبىر قۇربانى – شىمكەنت قالاسىنىڭ تۇرعىنى نۇركەن اينابەكوۆ بولىپ وتىر. قولىمىزعا بەرىلگەن كوپتەگەن رەسمي قۇجاتتارعا كوز سالساق, ن.اينابەكوۆ 2016 جىلعى 22 جەلتوقساندا شىمكەنت قالاسىنداعى وقو پروكۋراتۋراسىنىڭ كولىك تۇراعىندا ۇستىنە تەز جاناتىن سۇيىق قۇيىپ, ءوزىن ورتەگەن. ءيا, كەز كەلگەن ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى ورتەپ, قاسىرەت تارتۋعا ءداتى بارا قويماس. بىراق نۇركەن اينابەكوۆ سونى بىلە تۇرا, ءوزىن-ءوزى ورتەدى. نەگە؟ رەداكتسياعا جولداعان ارىزىندا ول مۇنداي ارەكەتكە نە سەبەپتى بارعانىن جان-جاقتى اشىپ جازادى. بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جازعان ارىزدارىندا دا وزىنە قول جۇمساۋىنا نە تۇرتكى بولعانىن تاپتىشتەپ كورسەتەدى. الايدا قولىندا بيلىگى بار بىرەۋلەردىڭ قىسىمىنان جاپا شەگىپ جانە سول بيلىگى بارلاردىڭ ادىلەتسىزدىگىنەن ءتۇڭىلىپ, ءوزىن-ءوزى ورتەۋ ارقىلى جوعارى جاقتىڭ نازارىن اۋدارتامىن دەسە دە, جابۋلى قازان جابۋلى كۇيىندە قالىپ, مۇگەدەك اتانادى. شىبىن جانىن شىرىلداتىپ اياۋسىز وتقا ورارىندا, ونىڭ دا جۇرت نازارىن اۋدارتايىن دەگەن ءبىر شىندىعى بولعان شىعار دەيسىز عوي. ءيا, بولعان كورىنەدى.
ال سول شىندىقتى ءبىز ءوزىمىز اشقانداي بولمايىق. رەسمي قۇجاتتارداعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ن.اينابەكوۆ 2003 جىلدان باستاپ «سايات-جان» جشس ديرەكتورى بولىپ كاسىپكەرلىك قىزمەتپەن اينالىسا باستاپتى. تالماي جۇمىس ىستەگەندىكتەن, تابىسى دا از بولماعان سەكىلدى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ قولىنىڭ اشىقتىعىن كەيبىر ادامدار جەكە باس مۇددەسىنە دە پايدالانىپتى. بىراق داۋدىڭ باسى وسى قارىزدارىن قايتارا الماعاننان باستالسا كەرەك. قايتارعانى نە, قايتارتامىن دەپ ءجۇرىپ باسى بىتپەس داۋعا قالعان. ول بۇرىنعى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق پروكۋراتۋراسى, شىمكەنت قالاسى ءال-فارابي اۋدانىنىڭ كەيبىر پروكۋرورلارى, ءىىد تب-نىڭ قايسىبىر تەرگەۋشىلەرى وزىنە قاتىستى قىلمىستىق ىستەردى تەرگەۋ كەزىندە سالعىرتتىق تانىتقانىن ايتىپ زار قاعادى. ءتىپتى كەيبىر لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ بۇعان قاتىستى جاساعان الاياقتىق ىستەرىن اشكەرەلەگەن دالەلدەر, ونى راستايتىن ماسەلەن, بۇرىنعى وبلىس اكىمى اپپاراتىنىڭ «شارۋاشىلىق باسقارماسى» جشس باسشىسى ح.نىشامباەۆتىڭ قىزمەتتىك تەكسەرۋ حاتى, 2015 جىلى قاراشا ايىندا بۇرىنعى وبلىس اكىمى ب.اتامقۇلوۆتىڭ قىزمەتتىك تەكسەرۋ قورىتىندى ناتيجەسى سىبايلاستاردىڭ قىلمىسىن دالەلدەيتىن ايعاق زات رەتىندە قىلمىستىق ىسكە تىركەلگەنىمەن, كەيىن جوعالىپ كەتكەنىن ايتادى. ءوزىنىڭ مالىمدەۋىنشە, 2010 جىلدارى ن.اينابەكوۆ جەكە كاسىپورنى ارقىلى ءتۇرلى تاپسىرىستاردى ورىنداپ جۇرەدى. قوسالقى مەردىگەر رەتىندە دە جۇمىستار اتقارادى. 2010 جىلى قايتپاس-1 شاعىن اۋدانىندا سالىناتىن «سۆا» ەمحاناسى قۇرىلىسى تەندەرىن «شارۋاشىلىق باسقارماسى» جشس جەڭىپ الادى. ال وسى «سۆا» قۇرىلىسى مەن بۇرىنعى وقو «اكىمى اپپاراتى شارۋاشىلىق باسقارماسى» جشس تاپسىرىستارىن قوسالقى مەردىگەر رەتىندە «سايات-جان» جشس جۇرگىزەدى. ول كەزدە وقو «اكىمى اپپاراتى شارۋاشىلىق باسقارماسى» جشس ديرەكتورى ج.بايعونوۆ بولعان كورىنەدى. نەگىزگى كيكىلجىڭ وزەگى وسى اتالعان قۇرىلىستاردى ن.اينابەكوۆ ءوز قارجىسىنا جۇرگىزگەنىمەن, ونى قايتارا الماۋىنان باستالعان. ول ءال-فارابي اۋدانى پروكۋرورىنا جازعان ارىزىندا وقو «اكىمى اپپاراتى شارۋاشىلىق باسقارماسى» جشس-نىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى ج.بايعونوۆ 2010 جىلدىڭ ماۋسىم-قىركۇيەك ايلارىندا مۇنى قوسالقى مەردىگەر رەتىندە شاقىرىپ الىپ, ء«ار اۋدارعان قارجىنىڭ جارتىسىن ماعان بەرىپ وتىراسىڭ» دەپ شارت قويعانىن جاسىرماي جازىپتى. ول قاراجاتتار وقو «اكىمى اپپاراتى شارۋاشىلىق باسقارماسى» جشس قاجەتىنە جاراتىلادى-مىس دەپ الىنىپ وتىرعان. ءسويتىپ كورسەتىلگەن مەرزىم ارالىعىندا ج.بايعونوۆ قوسالقى مەردىگەر ن.اينابەكوۆتەن 9 780 000 تەڭگە اقشانى قولما-قول الىپ, العانى جونىندە قولحات جازىپ بەرگەن. سوسىن كەلىسىلگەن بارلىق جۇمىستى ن.اينابەكوۆ ءوز قارجىسىنا جاساعانىمەن, كەيىن بۇل اقشانى ج.بايعونوۆ قايتارماعان.
قايتارماعان سەبەبى, ول قاراجات اتالعان وقو «اكىمى اپپاراتى شارۋاشىلىق باسقارماسى» جشس كىرىسىنە الىنباستان جاراتىلىپ كەتكەن. ن.اينابەكوۆتىڭ وسى ارىزدارىنا بايلانىستى قوزعالعان قىلمىستىق ىستەر بويىنشا شىمكەنت قالاسى, ءال-فارابي اۋدانىنىڭ بۇرىنعى پروكۋرورىنا ءىىد تەرگەۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى, پوليتسيا پولكوۆنيگى ن.داۋىلباەۆ جولداعان تەكسەرىس حاتىندا: «29.08.2012 جىلى ءال-فارابي اۋداندىق پروكۋراتۋراسى تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, ناتيجەسىندە وقو «اكىمى اپپاراتى شارۋاشىلىق باسقارماسى» جشس-نىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى ج.بايعونوۆتىڭ ۇستىنەن قك-ءتىڭ 177-بابى, 3-بولىگى «ب,گ» تارماقتارى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلۋى ءۇشىن وقو ەسجقد-نە جولدانعان», دەپ جازادى. سونىمەن قاتار بۇل تۋرالى بۇرىنعى وقو اكىمى اپپاراتىنىڭ «شارۋاشىلىق باسقارماسى» جشس ديرەكتورى ح.نىشامباەۆتىڭ شىمكەنت قالاسى, ءال-فارابي اۋدانى پروكۋرورىنا, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى وقو بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ اسا ماڭىزدى ىستەر جونىندەگى تەرگەۋشىسىنە جازعان بايانداماسىندا ايتىلادى. وندا: «سونىمەن قاتار اتالعان قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتقان كەزدە ج.بايعونوۆ, ءوزى باسقارىپ وتىرعان «شارۋاشىلىق باسقارماسى» جشس قاجەتى ءۇشىن دەپ, كەپىلدىك قولحات بەرۋ ارقىلى ن.اينابەكوۆتەن 9 780 000 تەڭگەنى قولما-قول العان. ول وسى العان قاراجاتتى جشس-نىڭ ەسەپ بولىمىنە كورسەتپەي ءوزىنىڭ جەكە ماقساتىنا جۇمساعانى انىقتالدى», دەلىنگەن. بىراق بۇل ءىس ودان كەيىن قىسقارتىلعان. سەبەبى اينابەكوۆتىڭ اتىنان بىرەۋلەر ج.بايعونوۆقا قويار تالابىم جوق, قىلمىستىق ءىستى وندىرىستەن قىسقارتۋدى سۇرايمىن دەپ حات جازىپتى. ول حاتتى اينابەكوۆ ءوزى جازباعانىن دالەلدەۋ ءۇشىن قولتاڭبا سوت-ساراپتاماسىن تاعايىنداۋدى سۇراعان. ول حات ودان سوڭ جوعالىپ كەتكەن. ءسويتىپ ءىستى قىسقارتۋ قاۋلىسى قايتادان بۇزىلىپ, قوسىمشا تەكسەرۋگە جولدانعان. بىراق ارتىنشا قىلمىستىق ءىس قايتا توقتاتىلادى. ودان كەيىن شىمكەنت قالاسى ءال-فارابي اۋداندىق پروكۋراتۋراسى بۇل قىلمىستىق ءىستىڭ قاۋلىسىن بۇزىپ, قوسىمشا تەرگەۋ امالدارىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن بۇرىنعى وقو ءىىد تب-نا جولدايدى. اقىرى 2015 جىلى 16 قاراشادا كۇدىكتى ج.بايعونوۆ ۇستالىپ, قامالعان. ال 2016 جىلى ءال-فارابي اۋداندىق سوتىنىڭ شەشىمىمەن كۇدىكتىگە قاتىستى «كۇزەتپەن ۇستاۋ» بۇلتارتپاۋ شاراسى قولدانىلعان. ءسويتىپ ج.بايعونوۆ 5 جىلعا سوتتالىپ, بارلىق مەملەكەتتىك ماراپاتتارىنان ايىرىلادى. الايدا ن.اينابەكوۆ, سوتتالعان ج.بايعونوۆ مۇنىڭ وزىنە قارسى جانە قارجىنى قىمقىرۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرعان زاڭسىز ارەكەتتەردى ءبىر ءوزى جاساماعانىن ايتادى. ءتىپتى سىبايلاستارىنىڭ دا اتىن اتايدى. بىراق قىلمىستىق ءىس ولاردى اينالىپ ءوتىپ جاتىر, دەيدى.
ويتكەنى جوعارىدا اتالعان ح.نىشامباەۆتىڭ جازۋىنا قاراعاندا, ج.بايعونوۆ باسقارۋىنداعى وقو اكىم اپپاراتى «شارۋاشىلىق باسقارماسى» جشس باس مەردىگەر قۇقىعىن قۇرىلىس-مونتاج جۇرگىزۋگە رۇقساتناما قۇجاتىنسىز يەلەنە وتىرىپ, «سۆا» قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدى قوسالقى مەردىگەر «سايات-جان» جشس-نا تاپسىرعان. مۇنداي ءىستى ول سىبايلاستارىنسىز جالعىز ءوزى جۇزەگە اسىرا المايتىنى بەلگىلى. قۇرىلىس جۇمىستارى 2010 جىلى 17 مامىردا باستالىپ, «سايات-جان» جشس «شارۋاشىلىق باسقارماسى» جشس-مەن تۇزىلگەن ءتورت كەلىسىمشارت بويىنشا, «سۆا» عيماراتىنىڭ جوبا سمەتالىق قۇجاتىنا ەنگىزىلمەگەن جۇمىستاردى ەكى ەسە شىعىنمەن ورىنداعان كورىنەدى. بىراق ول شىعىننىڭ ورنى تولتىرىلماعان سەكىلدى.
سەبەبى «وسىدان كەيىن الداۋعا تۇسكەنىن بىلگەن ن.اينابەكوۆ, اكىمشىلىككە ءوزىنىڭ قاراجاتىمەن جۇرگىزگەن قۇرىلىسقا جۇمساعان اقشاسىن قايتارىڭدار دەپ ارىز جازادى», دەيدى ح.نىشامباەۆ. الايدا قانشا جەردەن ارەكەت قىلعانىمەن, ن.اينابەكوۆتىڭ ءوز اقشاسىن قايتارامىن دەگەن تالابى تاسقا سوعىلعان. بۇعان قوسا ول 2010 جىلى وقو اكىمى اپپاراتى شارۋاشىلىق باسقارماسى جشس-دا باس مامان قىزمەتىن اتقارعان س.قۇرالبەك «سايات-جان» ءوزىنىڭ سەنىمىنە كىرىپ, 18 000 000 تەڭگەسىن الىپ, قايتارماي قويعانىن ايتادى. ن.اينابەكوۆ بۇل جونىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنە ارىزدانعان. ارىز بويىنشا قىلمىستىق ءىس اشىلىپ, تەكسەرۋ كەزىندە دالەلىن تاپقان, دەيدى پولكوۆنيك ن.داۋىلباەۆ جوعارىداعى حاتىندا. ول ءىس بويىنشا سول جىلدارى تەرگەۋشى ا.جولىمبەكوۆا تەرگەۋ امالدارىن جۇرگىزگەن. بىراق بۇل ءىستىڭ دە بۇرمالانعانى جونىندە ن.اينابەكوۆ اشىنىپ ارىز جازعان. سودان جولىمبەكوۆانىڭ ۇستىنەن جازعان ارىزىنا بايلانىستى وقيعا تىپتەن ءورشىپ كەتكەن. تالاي ادامنىڭ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەپ كورسەتكەن. وسىدان كەيىن ن.اينابەكوۆ قاماۋعا الىنعان. ارىزىندا ول قاماۋدا جاتقاندا بۇرىنعى ءىىد تەرگەۋ باسقارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى جانە سول كەزدەگى تەرگەۋشىلەردىڭ كۇش قولدانعاندىعىن كەلتىرەدى. ن.اينابەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, وسىدان سوڭ ونىڭ قان قىسىمى كوتەرىلىپ, دەنەسىنىڭ سول جاق بولىگى جانسىزدانىپ قالعان. سودان جەدەل جاردەمنەن شىمكەنت قالاسىنىڭ كارديوورتالىعىنا جەتكىزىلگەن. ءسويتىپ اقىر اياعىندا وقيعا شيەلەنىسە كەلە, 2017 جىلعى 14 اقپان كۇنگى سوت-پسيحياتريالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىسىندا ايتىلعانداي, جوعارىداي كەلەڭسىزدىكتەرگە شىداي الماعاندىقتان, ياعني «ادىلدىك ورناماعان سوڭ, مەنى ولار ولىمگە يتەرمەلەگەندىكتەن, پروكۋراتۋرانىڭ الدىنا بارىپ, ۇستىمە بەنزين قۇيىپ ءوزىمدى ورتەدىم», دەيدى ول.
ارينە ءبىز توم-توم بولىپ جازىلعان قىلمىستىق ىستەردەگى وقيعانىڭ ءبارىن تىزە المادىق. بىراق ول ىستەر قايتادان ساراپتالسا, كوپ ءمان-جاي بەلگىلى بولماق. جابىرلەنۋشى ن.اينابەكوۆ تە وسى ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ ءبارى قايتادان قارالسا ەكەن دەيدى. وبلىستىق, قالالىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جازعان ارىزدارى ءجىتى تەكسەرىلمەي نەمەسە بۇرمالاۋعا ءتۇسىپ وتىر دەپ ەسەپتەيدى. ونىڭ ارىزى 15 قىلمىستىق ءىستى قامتيدى ەكەن. بىراق سول ىستەردەگى كەز كەلگەن جايدى اينابەكوۆتىڭ ءوزى جىلىكتەپ ايتىپ بەرە الادى. تەك تىڭدار قۇلاق بولسا دەيدى. سوندىقتان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جازعان ارىزدارىنداعى كورسەتىلگەن ۋاجدەر نەگىزگە الىنىپ, اتالعان قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قىلمىسقا قاتىستى لاۋازىمدى تۇلعالار مەن قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنە ءتيىستى زاڭدى شارا قولدانىلسا دەپ سۇرايدى.
رs: وسى ماقالا بەتكە قاپتالىپ جاتقاندا, ن. اينابەكوۆتەن حات كەلدى. وندا ول 22.12.2018 جىلى شىمكەنت قالالىق پروكۋراتۋراسىنىڭ باسقارما باسشىسى ءا.ۇسەنوۆتىڭ, مۇنىڭ بارلىق ارىز-شاعىمىندا كورسەتىلگەن قىلمىستىق ىستەر باس پروكۋروردىڭ قاداعالاۋىنا الىنعاندىقتان, ەندى ءىستىڭ قاراۋى باس پروكۋراتۋرانىڭ ءبولىم باسشىسى ج.مىڭباەۆقا جىبەرۋ ءۇشىن دايارلانىپ جاتقانىن تەلەفون ارقىلى ايتقانىن جەتكىزدى. ن.اينابەكوۆ بۇل ارەكەتتەن ۇلكەن ءۇمىت كۇتىپ وتىرعانىن ايتادى.
ابدۋلماحمۋت پوشاتاي,
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
