تاۋ تۇلعالى اعامىزدىڭ ماعىنالى عۇمىرىن, قالامگەرلىك قۋاتىن ەگەمەندىگىمىزدەن بولە-جارا قاراۋعا بولمايدى. ءورشىل رۋحقا تولى بولمىس-ءبىتىمى, ۇلتتىق مۇددە سىنعا تۇسكەندە ەشنارسەدەن دە تايسالمايتىن جۇرەك جۇتقان باتىرلىعى جاس بۋىنعا ۇلگى ەتىلسە, تاۋەلسىزدىگىمىزدى اسپاننان جاۋعان تەگىن قۇيماقتاي كورەتىندەرگە ۇلكەن وي سالار ەدى. ەشكىمگە ۇقسامايتىن, وزگەلەردەن ەرەكشەلەنىپ تۇراتىن كەمەل كۇرەسكەرلىك, ۇلتجاندىلىق قاسيەتتەرى جايلى اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمەلەر ەل ىشىندە ءالى كۇنگە دەيىن ايتىلادى. ونىڭ ءبىر مىسالى تومەندەگىدەي. ەگەمەندىگىمىزدىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا قىزىلجار وڭىرىندە دە ساياسي ساحناداعى تالاس-تارتىستاردىڭ قىزىپ تۇرعان شاعى ەدى. وزدەرىن «ۇلت» رەتىندە ساناپ, وسى جەردىڭ ەگەسىندەي كەۋدە قاعىپ جۇرەتىن كازاكتار تاۋەلسىزدىككە قارسىلىق رەتىندە رۇقسات ەتىلمەگەن ميتينگ وتكىزىلگەلى جاتىر دەگەن شۇعىل حابار تيىسىمەن ات توبەلىندەي ۇلت جاناشىرلارى ساياسي-اعارتۋ ۇيىنە سۋىت كەلگەن. قاراقۇرىم توپتىڭ قولدارىن وڭدى-سولدى سىلتەپ, ەكىلەنە, لەپىرە سويلەۋلەرىنە قاراعاندا قايتسە دە جەڭىستىك بەرمەيمىز دەگەن سياقتى اۋمەسەر قىلىققا ابدەن بوي الدىرعانداي. وسى كەزدە ماكەڭنىڭ قىراعى كوزى الدەبىرەۋدىڭ كسرو-نىڭ قىزىل تۋىن قاداي باستاعانىن بايقاپ قالىپ, انتەك قيمىلمەن قاسىنا جەتىپ بارعان. تۋدى قولىنان ج ۇلىپ الىپ, لاقتىرىپ جىبەرگەن. قازاق-ورىس اراسىندا بەدەلدى, ءوزىن سىيلاتا دا, تىڭداتا دا بىلەتىن, كۇندەي كۇركىرەگەن داۋسى بار اعامىزدىڭ مىسى باسقان بولۋ كەرەك, تۋدى جەردەن كوتەرۋگە ەشكىم تاۋەكەل ەتە الماعان. سول-اق ەكەن, جيىننان دا بەرەكە كەتىپ, ۇيىمداستىرۋشىلار ماقساتتارىنا جەتە الماعان كۇيى تاراسىپ تىنعان.
جارىق كۇندە جارق ەتە قالعان نايزاعايداي اسەر ەتەتىن ماقالالارىن قاۋىم تاعاتسىزدانا توساتىن, ىزدەپ ءجۇرىپ وقيتىن. مىنا ءبىر وقيعا جادىمدا جاتتالىپ قالىپتى. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى وبلىستىق «لەنين تۋى» (قازىر «سولتۇستىك قازاقستان») گازەتى رەداكتسياسىنا ءبىر بەيتانىس كىسى كەلدى. ابدەن شارشاعانى جۇزىنەن دە, ءىلبي باسقان جۇرىسىنەن دە ءبىلىنىپ تۇردى. سويتسە, ادىلدىك ىزدەپ بارعان ەمەن ەسىكتەگىلەر دوپشا قاقپاقىلداپ, ءبىر-بىرىنە سىلتەپ, ابدەن قاجىتقانعا ۇقسايدى. «ماعان مالىك دەگەن جۋرناليست كەرەك ەدى» دەدى باسەڭ ۇنمەن ەكى بۇكتەتىلگەن كۇيى ورىندىققا وتىرا بەرىپ. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, ەكى تىلگە بىردەي جۇيرىك ماكەڭ قولدان جاسالعان نەبىر كەدەرگىلەرگە قاراماستان «پروكۋروردىڭ كەلىنى اسىلىپ ءولدى» دەگەن ماقالانى ورىس تىلىندە دە جاريالاپ, تابانىنان تاۋسىلعان قاريانىڭ ءۇمىت وتىن قايتا جاققان ەدى. «قازاق ءتىلى» قوعامى جانىنان قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە شىققان «قىزىلجار» گازەتىنىڭ بەتتەرىندە جاريالانعان «يز «دەموكراتوۆ» – ۆ سەكسوتى», «رازگوۆور نا چيستوتۋ س كوللەگوي», تاعى باسقا ماقالالارىن ورىس جۇرتشىلىعى ىزدەپ ءجۇرىپ وقىدى. ال «ارازدىقتى قوزدىرۋدىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى» دەگەن ماقالاسى مەنمەنسىگەن تالايلاردىڭ اپتىعىن باسقان, اۋىزدارىنا قۇم قۇيعان. ونىڭ سوڭى ء«سىبىر كازاكتارىنىڭ جەرلەستىگى» ۇيىمىن تىركەتتىرمەۋگە اكەلىپ سوقتىرعان.
– ماكەڭنىڭ ازان شاقىرىپ قويعان اتى – مايدان. اكەسىنىڭ قارۋلاس دوسى «قىزىل ارميا جاپپاي شابۋىلعا شىقتى. بۇل بالانىڭ اتى مايدان بولسىن» دەگەن ەكەن. اقتىق دەمى تاۋسىلعانشا ماڭگىلىك مايدان كۇرەسىندە ءجۇردى. كوزى تىرىسىندە ەكى عانا ماراپات بۇيىرىپتى. جۋرناليستەر وداعىنىڭ سىيلىعى وسى سالاداعى قاجىرلى ەڭبەگى ءۇشىن تاپسىرىلدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە 10 جىل» مەرەكەلىك مەدالىمەن ماراپاتتالۋشىلاردىڭ تىزىمىنە ەگەمەندىككە ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن شەنەۋنىكتەردىڭ, ءتىپتى قازاق تىلىنە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرۋگە قاسارىسا قارسى شىققانداردىڭ ەنىپ كەتكەنىن ايمانداي اشكەرەلەپ, «ەگەمەننىڭ» بەتىندە «سويىپ سالعان».تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ جولىندا قالامىمەن قايرات كورسەتكەن ماكەڭنىڭ توسىنە مەرەكەلىك مەدالدى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ باسشىلىعى تاققان بولاتىن.
ەڭ زور ءىلتيپات – حالىقتىڭ قۇرمەتى. دەگەنمەن ۇلت مۇددەسى ءۇشىن سىڭىرگەن ۇشان-تەڭىز يگى ىستەرىن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ەسكەرمەي كەلە جاتقانى قىنجىلتادى. الاساپىران ۋاقىتتا ەلىم, جەرىم دەپ جۇرەكتەرى لۇپىلدەي سوققان قىزىلجارلىق پاتريوتتاردىڭ الدىڭعى لەگىندە ماكەڭنىڭ كوش باستاپ جۇرگەنىن ولاردىڭ بىلمەۋى مۇمكىن ەمەس. «الۋا – مەنىڭ ايدىنىم» جيناعىنا توپتاستىرىلعان ەستەلىكتەر بولىمىندە ول جونىندە تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ جازىلعان. كەيبىرىن كەلتىرەيىك.
قۋات ەسىمحانوۆ, قوعام قايراتكەرى:
– قانداي ماسەلەنى كوتەرسە دە ودان ناتيجە شىعارمايىنشا, جەرىنە جەتكىزبەي قويمايىنشا تاباندىلىق كورسەتەتىن ادام ەدى. انا ءتىلى مەن رۋحىمىزدىڭ جوقشىسى, جاناشىرى رەتىندە دە تەرىسكەي وڭىرىندەگى قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايى مەن حالىقتىق نامىس, ۇلتتىق رۋح جاعى كوش كەيىن قالىپ قويدى دەپ اشىق ايتىپ ءجۇردى.
سابىر سەڭكىباەۆ, عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى:
– ءبىر سەسسيادا وبلىستىڭ سول كەزدەگى اكىمى ۆ.گارتمان ەسەپ بەرىپ: «جىلۋ جوق, گاز جوق, كومىر جوق, اقشا جوق, قايدان الۋدى بىلمەيمىز» دەپ جىلاڭقىلانا باستاپ ەدى, مالىك ورنىنان اتىپ تۇرىپ: «وندا ءسىز بۇل جەردە نە قىلىپ تۇرسىز, بۇل ءسوزدى سول تەتس-ءتىڭ كوچەگارى دا ايتىپ بەرەدى. حالىقتى قاراڭعىلىقتا توڭدىرىپ-جاۋراتىپ وتىرعان, قولىنان تۇك كەلمەيتىن سىزدەردەي باسشىلاردى سوتتاۋ كەرەك», دەپ ءۇنىن ءوشىرىپ ەدى.
جاقسىباي سامرات, جازۋشى:
– سولتۇستىكتەگى جىلىگىندە نامىسى, قانىندا ۇلتتىق سەزىمى بار قازاق اتاۋلىنىڭ ءبارى ماكەڭنىڭ توڭىرەگىنە توپتاسقان ەدى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى...تاباندى كۇرەس جۇرگىزە بىلگەن ماكەڭ اتى بۇكىل رەسپۋبليكاعا بەلگىلى بولعان ارانداتۋشى سۋپرۋنيۋك دەگەندى دە ەكى جىلعا سوتتاتىپ تىنعان بولاتىن. سوزدەرى مەن دالەلدەرى سۋديانى بۇلتارتپاي تاستاعان. «ەگەر سۋپرۋنيۋك وسى جولى ء ادىل جازاسىن الماسا, وندا ونىڭ ايتىپ جۇرگەندەرى سىزدىڭشە دۇرىس بولعانى. ءسىز دە سونى مويىنداعانىڭىز. ء سىز دە «قازاقتىڭ ءتىلى جابايىلاردىڭ ءتىلى, وزدەرى ناس, نادان» دەپ ساناعانىڭىز» دەگەن ەدى. ءسويتىپ, بۇعان دەيىن ەكى رەت سوتقا تارتىلسا دا امان كەتكەن جادىگوي اقىرى تەمىر توردىڭ ار جاعىنان ءبىر-اق شىققان.
وسى ايتىلعان پىكىرلەر ورنى بولەك, ءبىلىمى جان-جاقتى تۇلعانىڭ كەسەك مىنەزىن ايعاقتاپ تۇرعانى انىق.
وكىنىشكە قاراي, بىلىكتى دە كاسىبي قالامگەردىڭ شىعارماشىلىعىن ايتپاعاندا ەل مۇددەسى جولىنداعى قاھارماندىققا تولى جانكەشتى كۇرەسىن جاس بۋىننىڭ بىلمەۋىنە قاراعاندا اتى ۇمىتىلىپ, ەسىمى كومەسكىلەنە باستاعانداي كۇي كەشەتىنىمىز راس. سوندىقتان دا كوشەگە ەسىمىن بەرۋ, ول تۇرعان ۇيگە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتۋ, باسقا دا ۇلىقتاۋ شارالارىنا ء بىرىنشى كەزەكتە حالىق قالاۋلىلارى ارالاسىپ, باستاماشى بولعانى ءجون. وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتىعىنا ەكى رەت سايلانعان ارىپتەستەرىنىڭ حالىق اماناتىن قالتقىسىز اتقارعان يگى ىستەرىن ناسيحاتتاپ, تاجىريبەگە اينالدىرسا, كورسەتىلگەن كوپ قۇرمەتتىڭ ءبىرى ەمەس پە؟ وزدەرىنە بەرىلگەن قۇزىرەتتەر اياسىندا جەرگىلىكتى بيلىكتى دە ءيىلتىپ, دەگەنىنە كوندىرەر ەدى. ەكىنشىدەن, جاس قالامگەرلەر ءۇشىن مالىك مۇقانوۆ اتىنداعى ارنايى سىيلىق بەلگىلەنىپ, ءباسپاسوز مەرەكەسى قارساڭىندا تاپسىرىلسا, قانداي عانيبەت. ءبىلىم وشاقتارىنا مالىكتانۋ ءدارىسىن ەنگىزۋ, ارتىندا قالعان مول شىعارماشىلىق مۇراسىن زەردەلەۋ, ارنايى تاقىرىپ رەتىندە زەرتتەۋ, جيناق ەتىپ باستىرۋ – كەلەشەكتىڭ ءىسى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
