پرەزيدەنت جوعارى وقۋ ورىندارى سانى كوپ, ساپاسى جوق ماماندىق يەلەرىن دايىنداۋدى دوعارۋى كەرەكتىگىن ايتتى. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى وقۋىن اياقتاعان ستۋدەنتتەردىڭ جالاقىسى جوعارى جۇمىسقا ورنالاسۋى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ دەڭگەيى مەن تابىستىلىعىن انىقتايتىن باستى ولشەم بولاتىندىعىن ەسكەرتكەن بولاتىن. اتالعان تاپسىرماعا سايكەس, بىلتىر جىل سوڭىندا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى رەيتينگىسىنىڭ ءۇشىنشى كەزەڭىنىڭ قورىتىندىسىن شىعاردى.
ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى تالعات ەشەنقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىرىككەن جوبانىڭ ءۇشىنشى كەزەڭى بويىنشا 535 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا باعا بەرىلىپ, 1632 ساراپشىدان 198 قورىتىندى الىنعان. «وسى جىلى, رەيتينگتە جوو ۇسىنعان ماتەريالدار بويىنشا 92 ماماندىق قامتىلدى, 2 مىڭنان استام ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى باعالاندى, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن 700-دەن استام ساراپشى تارتىلدى. ناتيجەسىندە 109 جوعارى وقۋ ورنى بويىنشا 6 مىڭ ساراپتامالىق قورىتىندى الىندى. سall-ورتالىق ارقىلى 2016-2017 جىلى وقۋ ورنىن اياقتاعان 8800 تۇلەك تەلەفون ارقىلى ساۋالناماعا قاتىستى», دەيدى ۆيتسە-مينيستر.
ۆەدومستۆو وكىلى ايتىپ وتكەندەي, ساۋالناما قازاقستاندىق جوو تۇلەكتەرىنىڭ بارلىعىن قامتۋعا تىرىسقان, سايكەسىنشە زەرتتەۋ ناتيجەسى ءادىل شىقتى دەۋگە نەگىز بار. بۇل تۋرالى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس ورداباەۆ ساراپتاۋ جۇمىستارىن ەكونوميكالىق ورگانداردىڭ ماماندارى جۇرگىزگەندىگىن, ياعني ادىلدىك ءۇشىن جوو وكىلدەرى قاتىستىرىلماعاندىعىن ايتادى. «ەلىمىزدەگى جوو-نى ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ ءوز ماماندىعى بويىنشا كوبىسىنىڭ جۇمىس ىستەمەيتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ايتالىق, الەۋمەتتىك عىلىمدار, ەكونوميكا جانە بيزنەس باعىتىنداعى تۇلەكتەردىڭ 40,24%-ى ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەمەيدى. تەحنيكالىق عىلىمدار مەن تەحنولوگيالار – 41,97%, قۇقىق – 43,73%, قىزمەت كورسەتۋ سالاسى – 43,42% جانە ەڭ ۇلكەن انتيليدەر – اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى 51,06% بولىپ وتىر», دەيدى و.ورداباەۆ.
وسى رەتتە و.ورداباەۆتان اتالعان كەمشىلىكتەرگە كولەڭكە ءتۇسىرىپ تۇرعان كەيبىر ماسەلەگە اشىق توقتالۋىن سۇراعان بولاتىنبىز. «بۇگىندە قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى تولىق جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. سالالىق ساراپشىلاردىڭ تالداۋى جوعارى وقۋ ورىندارى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنىن ءبىر-بىرىنە كوشىرەتىنىن, ال بۇل كونتەنتتىڭ بىرەگەيلىگىنىڭ جوقتىعىن كورسەتەدى. سونداي-اق ماماندىققا جاناما قاتىسى بار جانە تەوريانى پراكتيكاعا بايلانىستىرۋدا جەتىسپەيتىن مودۋلدەر بار. سونىمەن قاتار جۇمىس بەرۋشىلەر كىتاپحانا قورىن جاڭارتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. مىسالى, اۋىل شارۋاشىلىعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىندە 1949-1975 جىلدارداعى ادەبيەت قولدانىلادى. كەي وقۋ ورىندارى حح عاسىردىڭ ورتاسىنداعى وقۋلىقتاردى پايدالانادى. اسىرەسە راديوەلەكترونيكا مەن تەلەكوممۋنيكاتسياعا قاتىستى جابدىقتار مەن بايلانىس قۇرالدارى ەسكىرگەن. ماسەلەن, ەلىمىزدەگى كوپتەگەن جوو 2G فورماتىن جاڭاشىلدىق رەتىندە وقىتىپ ءجۇر», دەيدى و.ورداباەۆ.
شىنىمەن دە, قازىر 4G فورماتى بار, جاقىندا 5G فورماتى قولجەتىمدى بولادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, مۇنداي مىسالدار تەك جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىندا عانا ەمەس, گۋمانيتارلىق عىلىمداردى وقىتاتىن ىرگەلى ماماندىقتاردىڭ دا باس اۋرۋىنا اينالعان. بۇل تۋرالى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت, لينگۆيست-ساراپشى بەكزات ديناەۆا 2018 جىلدىڭ قىركۇيەك-قازان ايلارىندا جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلاتىن «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» جانە «فيلولوگيا» ماماندىقتارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن ەللەكتيۆتى پاندەر كاتالوگتارىنا ساراپتامالىق قورىتىندى جاساۋ بارىسىندا ءبىراز جايتقا كوز جەتكىزگەندىگىن ايتادى.
«ساراپتاماعا كەلىپ تۇسكەن جوو-نىڭ ۇشتەن ەكىسىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن ەللەكتيۆتى پاندەر كاتالوگتەرىندە وقىتىلاتىن نەگىزگى بازالىق ءبىلىم قامتىلعان, الايدا دايارلانعان باعدارلامالارى مەن سيللابۋس مازمۇندارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى, ناقتى 70%-ى قايتا وڭدەۋدى قاجەت ەتەدى», دەيدى ول.
قازىرگى نارىقتىڭ تالابى مەن جۇمىس بەرۋشىنىڭ سۇرانىسىنا سايكەس گۋمانيتارلىق پاندەردىڭ وزىنە جاڭاشا سيپات بەرىپ, بارىنشا «لينگۆيست-ەكونوميست», «لينگۆيست-زاڭگەر», «لينگۆيست-پسيحولوگ», «لينگۆيست-رەداكتور» سياقتى سالالىق مامانداردى دايارلايتىن پاندەردى ەنگىزىپ, اتالعان باعىتتا ماماندار دايىنداۋدى قولعا الۋ كەرەك. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندارى نارىقتىڭ سۇرانىسىنا سايكەس ءتىل مەن ادەبيەتكە باسقا عىلىم سالالارى تۇرعىسىنان بارىنشا ماماندانۋى ءتيىس. ايتىلعان ماسەلەلەرگە قاتىستى ساراپشى بەكزات بەگالىقىزى زەرتتەۋ ناتيجەسى بويىنشا قازىرگى وقىتىلىپ جاتقان باعدارلامالاردا سىني ويلاۋ, كرەاتيۆتى ويلاۋ جۇيەسى, اكادەميالىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىراتىن زاماناۋي تەحنولوگيالار قولدانىلاتىن تاقىرىپتار وتە از ەكەندىگىن جەتكىزدى. «اكادەميالىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىراتىن, وقىلىم جانە جازىلىم داعدىلارىن دامىتاتىن پاندەر مەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس مادەنيەتىن, اۋىزشا جانە جازباشا ءتىل مادەنيەتىن, شارشى توپ الدىندا سويلەۋ مادەنيەتىن, مەملەكەتتىك تىلدەگى حات الماسۋ ءتىلىنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتەتىن كۋرستاردى ەنگىزگەن ءجون. مىسالى, قازىرگى جوو-داعى ء«تىل بىلىمىنە كىرىسپە» ءپانى 50 جىلدان بەرى ك.احانوۆتىڭ ء«تىل ءبىلىمىنىڭ نەگىزدەرى» وقۋلىعى نەگىزىندە وقىتىلىپ كەلە جاتىر. وعان «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» قوعامدىق قورى اۋدارعان ۆيكتوريا فرومكيننىڭ ء«تىل بىلىمىنە كىرىسپە» ەڭبەگىن قوسۋ كەرەك. بۇل ەڭبەكتە ءتىلدىڭ شىعۋ توركىنى, دامۋ ءۇردىسى, جولى, نەگىزگى تىلدىك كاتەگوريالار, ءار تىلدە بولەك بولعانىمەن, اۆتوردىڭ ء«تىل بىلىمىنە كىرىسپە» وقۋلىعىندا وسى تىلدەرگە ورتاق قۇبىلىستار مەن ورتاق زاڭدىلىقتاردىڭ نەگىزى قايدا ەكەنىن اشىق كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. الەمدىك ءتىل بىلىمىندە قانداي قۇبىلىستار بولىپ جاتىر دەگەنگە اتالعان وقۋلىقتىڭ ۇلكەن كومەگى بار. الدىڭعى 51 جوو-داعى ادەبيەت تىزىمىندە اتالعان وقۋلىق بولمادى, سوڭعى 21 جوو-دا تەك ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ادەبيەت تىزىمىنە قوسىلعانىن عانا كوردىك», دەيدى ءتىلشى-عالىم ب.ديناەۆا.
شىنىمەن دە ماماندىققا سۇرانىستىڭ كۇرت تومەندەپ كەتۋىنە جوعارىداعىداي ماسەلەلەر كوپ بوگەت كەلتىرەتىنى راس. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, الداعى ۋاقىتتا جوو-لاردىڭ جاڭا وقۋلىقتارمەن, سوڭعى باسىلىمدارمەن قامتىلۋ دەڭگەيىن قاداعالاعان ءجون. باعدارلامالاردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە سوڭعى جاڭا باسىلىمدار جەتكىزىلىپ, ياعني ادەبيەتتەردىڭ جاڭاشىلدىعىنا نازار سالۋ قاجەت. ايتالىق, «قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» سەرياسىمەن اۋدارىلعان كىتاپتاردى ادەبيەت تىزىمىنە ەنگىزۋدىڭ ءوزى بەتبۇرىستارعا اكەلەتىنى ءسوزسىز.
ءسوز سوڭىندا ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسا الماي جاتقان تۇلەكتەرگە جۇمىس بەرۋشى تاراپتىڭ ەڭبەك ءوتىلىن سۇراۋى باستى كەدەرگى ەكەنىن, سونداي-اق جالاقى مولشەرى دە كەيبىر كورسەتكىشكە كولەڭكە تۇسىرەتىنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون.
بۇل رەتتە ۇكپ توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مەملەكەتتىك زەينەتاقى تولەۋ ورتالىعىنىڭ دەرەكتەرىن تالداي كەلە, ورتاشا ەڭبەكاقى دەڭگەيىن ايتىپ بەردى. «الەۋمەتتىك عىلىمدار, ەكونوميكا جانە بيزنەس باعىتىندا – 114 721 تەڭگە, تەحنيكالىق عىلىمدار مەن تەحنولوگيالارعا – 149 963 تەڭگە, قۇقىققا – 89 434 تەڭگە, قىزمەت كورسەتۋ سالاسى بويىنشا – 98 180 تەڭگە, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىن بىتىرگەن جاس ماماندارعا – 77 045 تەڭگە كولەمىندە جالاقى تولەنەدى», دەيدى و.ورداباەۆ.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»
