الدىمەن ريككاردو ۆينسەت كوچچانتە كىم؟ وسى تۋرالى بىرەر اۋىز ءسوز. كوچچانتە – يتاليان-فرانتسۋز ءانشىسى, كومپوزيتور. 1946 جىلى سايگوندا تۋعان. اكەسى – يتاليالىق, اناسى – فرانتسۋز. كوپتەگەن تانىمال ءاننىڭ اۆتورى ءارى ورىنداۋشىسى. سونىمەن قاتار «Notre Dame de Paris», «كىشكەنتاي حانزادا» ميۋزيكلدەرىن جازعان بەلگىلى اۆتور.
ءبىز تومەندە تانىمال ميۋزيكلدىڭ اۆتورى, كومپوزيتور ريككاردو كوچچانتەمەن بولعان سۇحباتتى وقىرمان نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز.
– ريككاردو مىرزا, شىعارماڭىزدىڭ قازاقستانداعى تۇساۋكەسەرىنە قانداي سەزىممەن كەلدىڭىز؟
– سپەكتاكلدى باسقا تىلگە اۋدارۋداعى ماقساتىمىز, اۋەلى سول حالىقتىڭ مادەنيەتىنە بارىنشا جاقىنداۋ ەمەس پە؟ سىزدەرگە دە وسى ماقساتتا كەلدىم. ارينە, بىزگە بۇل جوبامەن جۇمىس ىستەۋ وڭاي بولا قويعان جوق. ليبرەتتو ءماتىنىنىڭ پوەتيكالىق نەگىزىن ساقتاۋ, تۇپنۇسقاداعى ماعىنانى ءدال سول قالپىندا شاشاۋ شىعارماي بەرۋ كوپ تەر توگۋدى تالاپ ەتتى. وسى ەرەكشەلىكتى ساقتاۋ شىعارماشىلىق توپقا قيىن سوققانىنا قاراماستان مەنىڭشە, مۇنىمىز جوعارى دەڭگەيدە جۇزەگە اسقان سياقتى. مۇنى مەن قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىن تىڭدارمانداردىڭ, ورىنداۋشىلاردىڭ پىكىرىنە جۇگىنىپ ايتىپ وتىرمىن. ميۋزيكلدەگى كەيىپكەرلەردىڭ ۆوكالدى پارتياسىنداعى سوزدەرىن اندەتە ورىنداۋى, ونىڭ تىڭدارمان قۇلاعىنا جاعىمدى, جاتىق ەستىلۋى, ايتىلماق ويدىڭ ۆوكالدىق اۋەنمەن ىشتەي قابىسىپ كەتۋى – زور ناتيجە.
– «Notre Dame de Paris» ميۋزيكلى ازيا قۇرلىعىندا الدىمەن كورەي تىلىنە تارجىمالانعان ەكەن. ەۋروپالىق زاماناۋي ساحنالىق شىعارمانىڭ ازيادا كورەي جانە قازاق تىلىندە اۋدارىلۋىن قالاي سالىستىرا باعالايسىز؟ ايىرماشىلىقتارى مەن كەزدەسكەن قيىندىقتارى بار ما؟
– شىعارما قاي تىلگە اۋدارىلعانىنا قاراماستان ءماتىن مەن ءاربىر ءسوزدىڭ, ويدىڭ ناقتى جەتۋىنە, سول حالىققا تۇسىنىكتى بولۋىنا باسا ءمان بەرىلەدى. ميۋزيكلدىڭ ءان-اۋەندەرى مەن ءماتىنىنىڭ ۇعىنىقتىلىعى ماڭىزدى. سول ءۇردىس قازاق تىلىنە اۋدارىلۋ بارىسىندا دا قاتاڭ ساقتالدى. سوندىقتان دا بولار, فرانتسۋز تىلىنەن ەكى حالىق تىلىندەگى اۋدارمالارى ويداعىداي شىقتى. كورەي, قازاق تىلدەرىنە ءتارجىمالاۋ ايتارلىقتاي كۇردەلى بولا قويعان جوق, ال پولياك تىلىنە اۋدارعاندا وتە قاتتى قينالعانىمىز ەسىمدە. دەسەك تە, كاسىبي اۋدارماشىلارمەن تىنباي جۇمىس ىستەۋدىڭ ناتيجەسىندە كوزدەگەن ماقساتىمىزعا قول جەتكىزە الدىق.
– ەندى ميۋزيكلدىڭ نۇسقالارى جايلى پىكىرىڭىزدى بىلە كەتەيىك. 1998 جىلعى العاشقى نۇسقاسىنان بەرى قانداي وزگەرىستەر بولدى؟
– جەكەلەگەن كەيبىر از عانا قوسىمشا شتريحتار بولماسا, ەلەۋلى وزگەرىسكە تۇسە قويعان جوق.
– ال امەريكادا قويىلعان ميۋزيكلدىڭ قىسقارتۋلارى جايلى نە ايتاسىز؟ ونداعى قويىلىمدا بەلگىلى ءبىر وزگەرىستەر جاساۋعا بارعان سەكىلدىسىز؟
– ءيا, دۇرىس ايتاسىز امەريكادا قويىلعان نۇسقادا ءبىراز قىسقارتۋ بولعانى راس. سپەكتاكل لاس-ۆەگاستا ءۇزىلىسسىز ءجۇرۋى ءتيىس بولعاندىقتان قويىلىمدى جارتى ساعاتقا قىسقارتۋعا تۋرا كەلگەن. بىراق ول نۇسقا ماعان مۇلدەم ۇناعان جوق. سوندىقتان العاشقى نۇسقانى نەگىزگى تۇپنۇسقا پارتيتۋرا دەپ سانايمىز. ءدۇيىم ەلدىڭ جانىنا جاقىنى دا وسى نۇسقا.
– استانا مەن الماتىدا بىرنەشە مارتە كاستينگ وتكىزۋ ارقىلى تاڭداپ العان ميۋزيكلدىڭ نەگىزگى پارتيالارىن ورىنداۋشى ءانشى-اكتەرلەرى مەن اكروباتيكالىق بيشىلەر توبى قانشالىقتى ءسىزدىڭ كوڭىلىڭىزدەن شىقتى؟
– كوپتەگەن ۇمىتكەرلەر اراسىنان تاڭداپ الىنعان توپپەن تاباندىلىقپەن كوپ جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. بۇگىنگى ناتيجە مەنىڭ كوڭىلىمنەن شىقتى دەپ ايتۋىما بولادى. الداعى ۋاقىتتا ولاردىڭ شەبەرلىگى شىڭدالا تۇسەدى دەگەن ۇمىتتەمىن.
– قازاق ورىنداۋشىلارىمەن جۇمىس ىستەۋ قانداي ەكەن؟ قيىندىقتار كەزدەستى مە؟
– ەكى ءتۇرلى مادەنيەتتىڭ وكىلدەرى بولعاندىقتان ءبىزدىڭ ءتۇسىنىسىپ جۇمىس ىستەۋىمىز ءۇشىن ولاردى ءبىراز قالىپقا سالىپ, جەتەلەۋ قاجەت بولعانى راس. ەكىنشىدەن, «Notre Dame de Paris» ميۋزيكلىنىڭ ۆوكالدىق بولىكتەرى كۇردەلى جازىلعان. كەز كەلگەن ءانشىنىڭ وڭ جامباسىنا وڭاي جىعىلا كەتپەيدى. انشىدەن كاسىبي دايىندىقتى, جاتتىققان داۋىستى, كەڭ دياپازوندى قاجەت ەتەدى. وبرازدى سومداۋ ءۇشىن ونىڭ ۆوكالدىق, اكتەرلىك, پلاستيكالىق قىرلارىن ايشىقتاۋ جولدارىن تاباندىلىقپەن ۇيرەندىك. ءار ورىنداۋشىمەن پارتيانىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن قالاي باستاۋ كەرەكتىگىن, سوڭىنا قانداي قالىپتا جەتۋدى زەردەلەپ شىقتىق.
– قازاق توپىراعىندا بولعان وسى از عانا ۋاقىتىڭىزدا ەكى حالىقتىڭ بويىنان قانداي دا ءبىر ۇقساستىق بايقادىڭىز با؟
– مۇندا بىرنەشە رەت كەلگەن ساپارىمدا نەگىزىنەن ءوز توبىممەن عانا وڭاشا قالعان ساتتەرىم كوپ بولدى. ءوزىڭىز ءتۇسىندىرىپ ايتىپ بەرمەسەڭىز, مەن ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق كورىپ تۇرعان جوقپىن. ال بىراق قازاقتىڭ كەرەمەت قوناقجاي حالىق ەكەندىگى بىردەن بايقالادى. وسى جاعىنان ەرەكشەلەۋ. كەزىندە رەسەيلىك توپپەن جۇمىس ىستەگەن بولاتىنبىز. ودان مۇنداعى جاعداي مۇلدە بولەك. سول سەبەپتى مادەني بايلانىسىمىزدى انىقتاي ءتۇسۋ ءۇشىن مەن ءالى دە بولسا سىزدەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەپ, تاني ءتۇسۋىم كەرەك سەكىلدى.
– دۇنيەنىڭ ەڭ تاڭداۋلى ساحنالارىندا «Notre Dame de Paris» ميۋزيكلى قويىلدى, ءالى دە قويىلا بەرمەك. تالاي تالانتتى ورىنداۋشىلارمەن جۇمىس ىستەدىڭىز. ەلىڭىزگە قازاقستاننان قانداي اسەرمەن كەتىپ باراسىز؟
– قاي ەلدە, قانداي قالادا جۇمىس ىستەسەك تە سول ورتامەن بىتە قايناسىپ, ورىنداۋشىلارعا باۋىر باسىپ قالاتىن ادەتىمىز. جاس ورىنداۋشىلارعا بارىمىزدى ۇيرەتكەن سياقتىمىز, ولار دا بىزدەن كەرەگىن الدى-اۋ دەگەن ۇمىتتەمىن. قوشتاسار ءسات قيىن. اسىل دۇنيەڭنىڭ ءبىر بولشەگى وسىندا ءۇزىلىپ قالعانداي قيماس سەزىم كوپكە دەيىن جانىڭا مازا بەرمەي جۇرەدى. وسى جولى دا ءدال سونداي كۇي كەشىپ بارامىن. بىراق ءبىز مۇنىمەن تۇبەگەيلى سىزدەرمەن قوشتاسپايمىز. بۇل قويىلىمنىڭ ساحناداعى ءومىرى جالعاسا بەرەدى. گاسترولمەن شىققان تۋرنەلەرىنە باقىلاۋ جاسايمىز. ميۋزيكلدىڭ مۇنان كەيىنگى ساحنالىق عۇمىرىنا جاۋاپكەرشىلىكتى ءارى قاراي دا بىرگە الىپ جۇرەتىن بولامىز.
– الەمدىك تاجىريبەدە تانىمال ميۋزيكلدەردىڭ 30, 50 جىل بويى ساحنالىق عۇمىر كەشكەندەرى بار. بۇل سپەكتاكلگە قانشا جىلدىق عۇمىر بەرەسىز؟
– سپەكتاكلدىڭ ساحنادا قانشا جىل ءومىر سۇرەتىنىن الداعى ۋاقىت كورسەتەدى. ءوز تاراپىمىزدان ەشقانداي شەكتەۋ جوق, ارينە. ءوز تۋىندىمنىڭ عۇمىرلى بولماعى – قۋانىش. 20 جىلدىق تاريحى بار «Notre Dame de Paris» ميۋزيكلىندەگى باستى ۇستانىمىمىز – نەگىزگى اۆتورلىق وي-تۇجىرىمدى, تابىلعان ساحنالىق كوركەم شەشىمدەردى بۇلجىتپاي ۇستاپ قالۋ. قازاق توپىراعىنا العاش رەت قادام باسقان بۇل سپەكتاكلگە دە جوعارى تالاپ قويۋىمىزدىڭ سەبەبى وسىنى مەڭزەيدى. كورەرمەننىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن مۋزىكاسى, انىق تا قانىق ءماتىنى, قاراسا كوز تويماستاي ساحنالىق شەشىمى بار سپەكتاكل ۇزاق تا الاڭسىز ءومىر سۇرە بەرگەي.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن امانكەلدى مۇقان,
تەاترتانۋشى
