جۇمىس بارىسىمەن استاناداعى «نۇر وردا» قازاق-تۇرىك ليتسەيىنە جولىمىز ءتۇستى. جيىن بولاتىن كەڭ زالدى ىزدەپ دالىزدە كەلە جاتقاندا ەرەكشە بەزەندىرىلگەن سىنىپتاردى كوزىمىز شالدى. ونداعى وقۋشىلاردى كورگىمىز كەلىپ, تاڭداپ تۇرماي كەلگەن تۇستاعى ءبىر سىنىپقا كىردىك. سول جاقتاعى قابىرعادان قاز-قاتار تىزىلگەن اعاش بۇيىم كورىندى. اڭداساق, كادىمگى دومبىرا. ارقايسىسىندا ءار بالانىڭ اتى-ءجونى جازىلعان.
مەكتەپتىڭ بۇل ەرەكشەلىگىنە ءسۇيسىنىپ, ديرەكتوردىڭ ورىنباسارىنان سۇراعانىمىزدا, مەرۋەرت تىلەكتەسقىزى ءبىلىم ورداسىنىڭ تالابى بويىنشا, 1, 2-سىنىپتاردا بارلىق بالا دومبىرادان ساباق الۋعا مىندەتتى ەكەنىن ايتتى. ودان كەيىنگى سىنىپتاردا ۇيىرمە رەتىندە جۇرەدى, وعان وقۋشىلار ءوز ەركىمەن قاتىسادى. «باسىندا بۇل داستۇرگە كەلىسكىسى كەلمەگەن شەتتىلدى نەمەسە ورىسشا ويلى اتا-انالار بولدى. بىراق بارىنە ورتاق تالاپ بولعاندىقتان باس تارتا المادى, ال كەيىن سول اتا-انالار بالالارىنىڭ اۋلەتتەگى تويلارىندا كۇي تارتىپ بەرگەنىن ماقتانىشپەن ايتىپ ءجۇردى. قازىردە قولىنان سمارتفون تۇسپەيتىن بالالارعا بۇل تاپتىرمايتىن دۇنيە, بارىنەن بۇرىن ۇرپاعىنىڭ ارقاسىندا شاڭىراققا دومبىرا كەلەدى» دەيدى م.تىلەكتەسقىزى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل 2009-2016 جىلدارى مەكتەپكە باسشىلىق ەتكەن ورحان وزتۇمسىقتىڭ دومبىراعا دەگەن ەرەكشە ماحابباتىنان تۋعان يدەيا ەكەن. ءاردايىم كۇي تىڭداپ وتىراتىن ديرەكتور «قازاق دومبىرامەن ماقتانۋ كەرەك قوي!» دەگەن ءسوزىن ءىس جۇزىندە دالەلدەپ, ءوز بالالارىنان دومبىرا تارتۋدى تالاپ ەتكەن ەكەن.
عالىمدار مەكتەپتەردەگى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا شەتەلدىك تاجىريبەلەردى زەرتتەدى, سونداعى ەڭ كوپ اۋىزعا الىناتىنى – يتاليالىق پەداگوگ م. مونتەسسوريدىڭ ۇساق قول موتوريكاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان ادىستەمەلەرى. بۇعان قوسا ۋكراين عالىمى ۆ.سۋحوملينسكيدىڭ «بالالاردىڭ مۇمكىندىگى مەن دارىندىلىعىنىڭ باستامالارى ساۋساقتارىنىڭ ۇشىندا. بەينەلەپ ايتقاندا, ساۋساقتارىنان شىعارماشىلىق ويىن قورەكتەندىرەتىن وتە جىڭىشكە جىلعالار سىندى جىپتەر تارايدى. بالانىڭ قولىندا نەعۇرلىم شەبەرلىك كوپ بولسا, سوعۇرلىم ول اقىلدى بولادى» دەگەنىن العا تارتادى.
بىراق شىن مانىندە حح عاسىردا ءومىر سۇرگەن جوعارىداعى عالىمداردىڭ جاڭالىعىن قازاق حالقى بىرنەشە عاسىر بۇرىن اشىپ قويعانداي. دومبىرا XIV عاسىر جازبالارىندا كەزدەسەدى ەكەن, ودان بۇرىن پايدا بولعانىنا دا كۇمانىمىز جوق. ال وسى سان عاسىرلىق شەجىرەنىڭ ءبىر قىرى – مي جۇمىسىن جەتىلدىرۋ. سەبەبى دومبىرا تارتۋ – تۇنىپ تۇرعان موتوريكا. ال ساۋساقتىڭ ۇشىندا ميدىڭ جۇمىسىن جاقسارتاتىن نۇكتەلەر بارىن عالىمدار دالەلدەگەن. پەرنەلەردى باسقاندا ءاربىر ساۋساق قيمىلدايدى, ال ەكىنشى قولدىڭ ساۋساقتارى شەرتكەندە, توككەندە, قاعىستى ۇيرەنگەندە ارەكەتكە تۇسەدى. دەمەك قوس قولدى, بىلەزىكتى, بىلەكتى, ساۋساقتى شىنىقتىرادى. بۇل – جازۋ دەگەن كۇردەلى پروتسەستى باستان وتكىزەتىن مەكتەپكە دەيىنگى جانە باستاۋىشتاعى بالالارعا ەڭ قاجەتتى جاتتىعۋ.
پرەزيدەنت جاقىندا جاريالاعان ماقالاسىندا مۋزىكالىق ءداستۇردى جاڭعىرتۋ اياسىندا بىرقاتار تاپسىرما بەردى. وسى تۇستا عالىمدارىمىز بەن زەرتتەۋشىلەرىمىز دومبىرانىڭ بالانىڭ جۇيكە جۇيەسى مەن بۇلشىق ەتتەرىنىڭ فيزيولوگيالىق جاعدايداعى كۇش-قۋاتىن ارتتىراتىنىن, شىعارماشىلىق قانا ەمەس, تانىمدىق, ەستە ساقتاۋ قابىلەتتەرىن دامىتاتىنىن دالەلدەپ, سونداي سيپاتتاعى ەڭبەكتەر ساندىقتا جاتسا جاريالاپ, ناسيحاتتاسا, ەڭ قۇندى ەڭبەك بولار ەدى.
بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەس, 1987 جىلى كەڭەستىك يدەولوگيا داۋىرلەپ تۇرعان ۋاقىتتا الماتىداعى №12 مەكتەپتەن باستاۋ الىپ, ءوزى اشقان «كوكىل» مەكتەبىندە سىناقتان وتكىزىپ, 90-جىلدارداعى توقىراۋ كەزىنىڭ وزىندە رەسپۋبليكاداعى 80-گە جۋىق مەكتەپتى ارالاپ, دومبىرا سىنىبىن اشقىزعان ابدۋلحاميد رايىمبەرگەنوۆتىڭ ەڭبەگى وراسان. ول سول ساتتەگى جۇمىسىن ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز – مەكتەپتەردەگى مۋزىكانى دومبىرا ساباعى رەتىندە ەنگىزۋ ەدى عوي», دەپ ەسكە الادى. تەرەڭىنە ۇڭىلسەڭىز, ءبىر عانا دومبىرامەن ءان سالۋعا دا, بي بيلەۋگە دە, اڭىز, جىر, داستان ايتۋعا دا بولادى. وسى ويىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن شەتەلدەن دەمەۋشى تاۋىپ, دومبىرا مەكتەبىندە 12 جىلدا 12 مىڭ بالا دايىنداعان. كەيىن وسىنىڭ نەگىزىندە «قازاقستان» تەلەارناسىندا «دومبىرا ۇيرەنەيىك» اتتى باعدارلامانى 5-6 جىل جۇرگىزدى. بىلتىرعى 1 جەلتوقساننان باستاپ «الماتى» تەلەارناسىندا ابدۋلحاميد رايىمبەرگەنوۆ «Syr perne» اتتى باعدارلامانى جۇرگىزىپ كەلەدى. تانىمدىق باعدارلامانىڭ ماقساتى – بالالارعا قازاقتىڭ مۋزىكالىق اسپابى دومبىرانى ۇيرەتۋ. اتالعان باعدارلاما ءداستۇرلى قازاق مۋزىكاسى بويىنشا بالالار تالانتىن اشۋعا كومەكتەسۋ.
مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ءبىراز رەفورما جاسالدى, سوعان ساي ستاندارت جاڭارتىلدى. ال سول جاڭا قۇجاتتاعى باستى ماقسات – جالپىادامزاتتىق, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى بويىنا سىڭىرگەن ۇرپاق قالىپتاستىرۋ. وسى ماقساتقا قول جەتكىزىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر مەكتەپ – «نۇر وردانىڭ» ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ەلىمىزدەگى وزگە مەكتەپتەرگە دە ۇلگى بولارلىقتاي. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا قوسقان ولشەۋسىز ۇلەس بولار ەدى. ويتكەنى بۇل – ۇلتتىق تاربيەنىڭ وزىق ۇلگىسى.
ايدانا شوتبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
