عالىمدار اراسىندا تاريحي سانا تۇسىنىگىن شارتتى تۇردە ءۇش دەڭگەيدە قاراستىرۋ كەڭىنەن تارالعان: ميفولوگيالىق, يدەولوگيالىق جانە عىلىمي-فيلوسوفيالىق. ۋاقىت ميفولوگيالىق سانادا تۋىندايدى جانە كورىنىس تابادى. ۇلى دالانىڭ ميفولوگيالىق ماتەريالدارى بۇل ماقساتتى تولىق قامتيتىندىعى بەلگىلى. يدەولوگيا تاريحي سانانىڭ ماعىنالىق وزەگى سانالادى. بۇل قوعام تۇتاستىعىنىڭ ۋاقىت ولشەمىندەگى وتكەنىن, بۇگىنگىسى مەن كەلەشەگىن قامتاماسىز ەتەدى. ال عىلىمي-فيلوسوفيالىق دەڭگەي بولسا, تاريحي سانانىڭ ۇتىمدى دايەكتەمەلەرىن قۇرىپ, تاريحي تاجىريبەنى جيناقتايدى.
مەملەكەت باسشىسى اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى, ەجەلگى مەتاللۋرگيا, «اڭ ءستيلى» ونەرى, التىن ادام, تۇركى الەمىنىڭ بەسىگى, ۇلى جىبەك جولى, قازاقستان – الما مەن قىزعالداقتىڭ وتانى قۇبىلىستارىنا جاڭا قىرىنان قارادى. بۇل تۇسىنىكتەردىڭ ءوزارا بايلانىستارىنىڭ ەرەكشەلىگىنە توقتالىپ, ورتاق تاريحي ۇدەرىس رەتىندە باعا بەردى. ۇلى دالانىڭ جاھاندىق تاريحتاعى ورنىنا تىڭ كوزقاراسپەن قاراپ, جاھاندىق تاريحتاعى ءوز ءرولىمىزدى بايىپپەن ءارى دۇرىس پايىمداۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىرعانى باياندالادى. قازاقستاندىقتاردىڭ تاريحي ساناسىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن بىرنەشە ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىلىگى بەلگىلى بولدى.
«ارحيۆ-2025» جەتى جىلدىق باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا تاريحشىلاردان, دەرەكتانۋشىلار مەن مادەنيەتتانۋشىلاردان قۇرىلعان عالىمدار وتاندىق جانە شەتەلدىك ءىرى ارحيۆتەردە ءوزارا جۇيەلى ءارى ۇزاق مەرزىمدى ىقپالداستىقتا بولىپ, ىزدەۋ-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە باسا ءمان بەرۋ كەرەكتىگى ايتىلدى. بۇل جۇمىستاردىڭ بارلىعى «اكادەميالىق تۋريزمگە» اينالماۋ قاجەتتىلىگىنە ەرەكشە ءمان بەرىلدى.
« ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى» جوباسى اياسىندا « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى» وقۋ-اعارتۋ ەنتسيكلوپەديالىق ساياباعىن اشۋ, قازىرگى ادەبيەتتەگى, مۋزىكا مەن تەاتر سالاسىنداعى جانە بەينەلەۋ ونەرىندەگى ۇلى ويشىلدار, اقىندار جانە ەل بيلەگەن تۇلعالار بەينەسىنىڭ ماڭىزدى گالەرەياسىن جاساۋ, « ۇلى دالا تۇلعالارى» عىلىمي-كوپشىلىك سەريالاردى شىعارىپ, تاراتۋ جۇمىستارىن جۇيەلەندىرۋ جانە جانداندىرۋ سەكىلدى باستامالار كوتەرىلدى. بۇل جوبالاردىڭ ناتيجەلەرى وتانداستارىمىزدىڭ عانا ەمەس, ۇلى ەسىمدەردى شەتەلدىكتەردىڭ بىلۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى.
«تۇركى وركەنيەتى: ءتۇپ-تامىرىنان قازىرگى زامانعا دەيىن» جوباسى دا اۋقىمدى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرادى. ولاردىڭ قاتارىندا تۇركولوگتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسىن جانە تۇركى حالىقتارىنىڭ مادەني كۇندەرىن ۇيىمداستىرۋ بار. ۆيكيپەديا ۇلگىسىندە ونلاين كىتاپحانا اشۋ دا قولعا الىناتىن بولدى.
« ۇلى دالا» ەجەلگى ونەر جانە تەحنولوگيالار مۋزەيىن اشۋ, « ۇلى دالانىڭ ۇلى وركەنيەتتەرى» جالپىۇلتتىق تاريحي رەكونسترۋكتسيالار كلۋبىن قۇرۋ تاريحي ۇدەرىستەردەگى حالقىمىزدىڭ دامۋ كورسەتكىشىن تانىتادى. ەجەلگى وتىرار قالاسىنىڭ بىرقاتار نىساندارىن قالپىنا كەلتىرەتىن شارالار ەلىمىزدەگى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى.
«دالا فولكلورىنىڭ انتولوگياسىن» جاساۋ, « ۇلى دالانىڭ كونە سارىندارى» جيناعىن باسىپ شىعارۋ جۇمىستارىنىڭ تسيفرلى فورماتتا جۇزەگە اسۋى قولجەتىمدىلىكتى ارتتىراتىندىعى انىق. بۇل جۇمىستاردى ينتەرنەت كەڭىستىگىندە تاراتساق, ءوز تاريحىمىزدى كەڭىنەن تانىتۋعا كوپ كومەگىن بەرەدى.
الەمدىك كينەماتوگرافيا ونەرىندە ادەبي شىعارمالار ارقىلى كوركەم فيلمدەر, عىلىمي دايەكتەمەلەر مەن تاريحي قۇجاتتاردى پايدالانىپ دەرەكتى فيلمدەر ءتۇسىرۋ تاجىريبەسى مول ەكەندىگى ءمالىم. قازاقستاننىڭ وركەنيەت تاريحىنىڭ ۇزدىكسىز دامۋىن كورسەتەتىن دەرەكتى-قويىلىمدىق فيلمدەردىڭ, تەلەۆيزيالىق سەريالدار مەن تولىقمەتراجدى كوركەم كارتينالاردىڭ ارنايى تسيكلىن وندىرىسكە ەنگىزۋ الەمدىك دەڭگەيدەگى وتاندىق تاجىريبە بولادى.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ماقالانىڭ باستى ماقساتى – جاڭا قۇندىلىقتار جۇيەسىندەگى تاريحي جانە دۇنيەتانىمدىق ءتۇپ-تامىردى جالعاستىرۋ. ۇلتتىق تاريحىمىزدىڭ جاڭا قۇندىلىقتارى ءححى عاسىرداعى جاھاندىق شىنايىلىققا سايكەس كەلۋى كەرەك. سوندىقتان ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز جەتكەن جەتىستىكتەردى باعالاي وتىرىپ, قازىرگى ساياسي جانە ەكونوميكالىق تاريحىمىزدى جاساۋىمىز كەرەك. بۇل ءوز كەزەگىندە ۇلى دالا وركەنيەتىنىڭ تابىستارى مەن سول كەزەڭدەردەگى تەحنولوگيالىق جاڭالىقتاردىڭ ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋ جولىنداعى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەرى انىق.
مۇرات ناسيموۆ,
ساياسي عىلىمدار كانديداتى, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور
قىزىلوردا
