مىڭجىلدىقتار ءوتىپ, قوعامدىق قۇندىلىقتار مەن قاعيداتتار الماسسا دا وزگەرمەيتىن, ۋاقىت شەڭبەرىمەن ولشەنبەيتىن نارسە بار. ول – بابادان بالاعا ميراس بولىپ كەلە جاتقان ۇلتتىق مۇرا, تاسقا باسىلعان ءتول تاريح. وزىندىك دارا تاريحىن ۇلىقتاۋ – تۇبەگەيلى جاڭعىرۋعا بەت العان قوعام ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە. بۇل تۇرعىدا قازاقستان پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا كەلتىرىلگەن دەرەكتەر مەن دايەكتەر, قۇندىلىقتار مەن مادەني مۇرالار ۇلتىمىزدىڭ الەم وركەنيەتىندەگى ورنىن ايشىقتاۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى قادام بولدى دەپ ويلايمىز.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قوعامدا ۇلكەن پىكىرتالاس تۋدىرعان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىنىڭ زاڭدى جالعاسى ىسپەتتەس بولعان بۇل ماقالا – اۋقىمدى تاريحىمىزدى دۇرىس ءتۇسىنىپ, قابىلداي بىلۋىمىزگە سەرپىن بەرەدى. بۇل ماقالا – كەشەگى الەم وركەنيەتىندە وزىندىك ورنىقتى ورنى بار كوشپەندىلەردىڭ سالت-ءداستۇرىن, دارا مادەنيەتىن بۇگىنگى كۇن تۇرعىسىنان قايتا جاڭعىرتۋعا نەگىز بولادى.
ماقالادا تۇركى الەمىنىڭ گەنەزيسى تۋرالى جازىلدى. وسىعان بايلانىستى, «تۇركى وركەنيەتى: ءتۇپ-تامىرىنان قازىرگى زامانعا دەيىن» اتتى جوبانى قولعا الۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى ەلباسى. اتالعان جوبا اياسىندا تۇركولوگتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسىن جانە ءارتۇرلى ەلدەر مۋزەيلەرىنىڭ ەكسپوزيتسيالارىنا ەجەلگى تۇركى جادىگەرلەرى قويىلاتىن تۇركى حالىقتارىنىڭ مادەني كۇندەرىن ۇيىمداستىرۋ قاراستىرىلماق. سونىمەن قاتار تۇركى حالىقتارىنا ورتاق تۋىندىلارىنىڭ بىرىڭعاي ونلاين كىتاپحاناسىن اشۋ دا كوزدەلىپ وتىر. مۇنىڭ بارلىعى دا جايدان-جاي قولعا الىنىپ وتىرعان شارالار ەمەس. تاريحتىڭ تەرەڭىنە ۇڭىلەر بولساق, اسقاق التاي مەن انادولىنىڭ اراسىنداعى كەڭ-بايتاق ايماق – ءتۇبى ءبىر تۇركى بالاسىنىڭ قاستەرلى قونىسى, قاسيەتتى مەكەنى بولعانىن اڭعارامىز. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن قايتا دۇنيەگە كەلگەن «ماڭگىلىك ەل» مۇراتىنىڭ دا نەگىزگى وزەگى – ۇلى دالا ەلىن تۇركى حالىقتارىنىڭ اتا جۇرتى رەتىندە قابىلداۋعا نەگىزدەۋ, تامىرى تەرەڭ ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ساقتالۋىن جانە دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇگىندە قازاقستان تۋىسقان حالىقتار ىنتىماقتاستىعىنىڭ نىعايۋىنا نەگىزگى ۇيىتقى بولىپ كەلەدى. بۇعان نەگىز دە جوق ەمەس. ويتكەنى, قازاق جەرى – ەجەلدەن شىعىس پەن باتىستى, ەۋروپا مەن ازيانى جالعايتىن التىن كوپىر سانالىپ كەلگەن. قۇرلىقتار مەن قۇندىلىقتار توعىسقان ۇلى دالا ەلى – تۇركى الەمىنىڭ التىن بەسىگى, قاستەرلى قونىسى.
تۇركى حالقىنىڭ ماڭگى ماقسات-مۇراتتارىن كوزدەيتىن كۇلتەگىننىڭ «تۇتاس تۇرىك ەلى» يدەياسى بۇگىندە جاڭا بەلەسكە كوتەرىلدى. بۇعان جوعارى بىلىكتى پەداگوگ كادرلاردى دايارلايتىن ىرگەلى جوعارى وقۋ ورنى, ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ قاراشاڭىراعى – قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى دە وزىندىك سۇبەلى ۇلەسىن قوسۋدا. ءبىلىم ورداسىنىڭ باستاماسىمەن ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقان حالىقارالىق تۇركى الەمى زەرتتەۋلەرى سيمپوزيۋمى – تۇركى الەمىنىڭ ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا, داۋىرلەر جالعاستىعىنا التىن ارقاۋ بولىپ كەلەدى. تۇركى دۇنيەسى ءالى سىرى اشىلماعان اسىل مۇراعا باي. وسىعان وراي تۋىستاس ەلدەر عالىمدارى مەن زەرتتەۋشىلەرى تۇركى حالقىنىڭ باي رۋحاني مۇراسىن, ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن, تاريحى مەن ءتىلىن زەرتتەپ-زەردەلەۋگە, بابالار ءداستۇرىن جالعاستىرۋعا سيمپوزيۋم اياسىندا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا. سونداي-اق قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقۋ باعدارلاماسىنا بيىلعى وقۋ جىلىنان باستاپ « ۇلى دالا تاريحى» اتتى تاڭداۋ ءپانى ەنگىزىلدى. ماقسات – كيىز تۋىرلىقتى قازاق حالقىنىڭ اسا باي رۋحاني قازىناسىن وسكەلەڭ جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ, جاستاردى وتانشىلدىق سەزىمدە تاربيەلەۋ, ولاردىڭ تاريحي ساناسىن جاڭعىرتۋ.
تاريحتى تانۋ – تاعىلىمدى ءىس. تاريحتى تانۋ – ۇلتتىڭ رۋحىن كوتەرەدى, مەرەيىن تاسىتادى. ۇلى دالانىڭ ماقتان تۇتارلىق ءتول تاريحى, مادەنيەتى مەن ونەگەسى بار. ونى ۇلىقتاۋ ۇلتتى ۇيىستىرۋعا باستايدى. بۇل ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسى باستى باعدار بولماق.
گاۋحار الدامبەرگەنوۆا,
قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
الماتى
