– ساكەن سەيىتجاپپار ۇلى, وتاندىق نارىقتاعى ەلەكتروندى ساۋدانىڭ دامۋىنا قالاي باعا بەرەر ەدىڭىز؟
– قازىرگى تاڭدا قازاقستاندىق ازاماتتار شەتەلدەن, سونىڭ ىشىندە قىتايدان, ەۋروپادان, رەسەيدەن جانە اقش-تان تاۋلىگىنە 60-70 مىڭ زات ساتىپ الادى. ىشكى نارىقتا دا وتاندىق ينتەرنەت دۇكەندەر ارقىلى تاۋلىگىنە وسىنشالىقتى ءونىم ساتىلادى. بۇل كورسەتكىش جىل سايىن ەكى ەسەگە كوبەيىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىلتىر قازاقستاندىقتار شەتەلدەن تاۋلىگىنە 30 مىڭداي زات ساتىپ العان. مەنىڭ ويىمشا, ەندىگى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تاۋلىگىنە شەتەلدەن 150 مىڭداي, ىشكى نارىقتان دا وسىنشالىقتى سالەمدەمە قابىلدايتىن بولادى. سوندىقتان ءبىزدىڭ بيزنەسمەندەر ونلاين ساۋداعا كوبىرەك كوڭىل اۋدارعانى ءجون.
ءوزىڭىز بايقاساڭىز, شەتەلدەگى ەڭ باي ادامدار وسى ينتەرنەت ساۋدا اينالاسىنداعى ازاماتتار. دجەف بەزوس تا, دجەك ما دا ونلاين ساۋدانىڭ الەۋەتىن دەر كەزىندە بايقاعان ادامدار. مەن ءوزىم تاياۋدا قىتايعا جاساعان ساپارىمدا ءىرى لوگيستيكالىق كومپانيا باسشىلىعىمەن كەزدەستىم. Alibaba-نىڭ ىشكى نارىقتاعى ەڭ باستى باسەكەلەسى JD كومپانياسىنىڭ ءوزى 300 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. Amazon-نىڭ ۇلگىسىمەن قۇرىلعان بۇل كومپانيا تەك ەلەكتروندى دۇكەن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ءوزىنىڭ لوگيستيكالىق كومپانياسى بار, سوڭعى تەحنولوگيالارعا سۇيەنگەن, سونىڭ ىشىندە دروندارمەن تاۋار تاسۋدى جولعا قويعان كومپانيا. ءبىز دە ءبىر كەزدەرى شالعاي اۋىلدارعا دروندار ارقىلى تاۋار جەتكىزەمىز دەگەندە كوپشىلىك كەلەكە ەتكەن. قازىر دروندار لوگيستيكاسى «قازپوشتانىڭ» تۇراقتى قىزمەتى رەتىندە جۇمىس ىستەپ تۇر.
– ەلەكتروندى ساۋدانىڭ دامۋىمەن ونەركاسىپ پەن وندىرىستە جۇمىسشىلار سانى ازايىپ, ەسەسىنە ساۋدا, قويما مەن لوگيستيكاداعى جۇمىسكەرلەردىڭ سانى ارتپاق. تيىسىنشە, ءىجو-دەگى اتالعان سالالاردىڭ ۇلەسى ارتىپ, ءوز كەزەگىندە قازاقستان وندىرىستىك ەكونوميكادان سەرۆيستىك ەكونوميكاعا ۇلكەن قادام جاسايدى دەگەن ءسوز عوي؟
– قازاقستانداعى ەلەكتروندى ساۋدانىڭ 60 پايىزى الماتى قالاسىنا تيەسىلى. قالعان 40 پايىز نەگىزىنەن استانا, شىمكەنت, قاراعاندى تۇرعىندارىنىڭ ۇلەسىندە. سونىڭ ىشىندە حالىق نەگىزىنەن ەلەكترونيكا, تەلەفوننىڭ قوسىمشا بولشەكتەرى, كيىم-كەشەك, كوسمەتيكا جانە ويىنشىقتار مەن كادەسىيلاردى ونلاين تۇردە ساتىپ الادى. ىشكى نارىقتاعى كەلەسى قادام – تاماق ونەركاسىبى. مۇنىڭ بارلىعى جاڭا جۇمىس ورىندارىن تۋدىراتىنى انىق.
دجەك ما ءوزىنىڭ Alibaba ەكوجۇيەسىنىڭ باستى جەتىستىگى رەتىندە جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىن ايتادى. Alibaba كومپانياسى قۇرىلعالى بەرى 11 ملن جاڭا جۇمىس ورنىن اشقان ەكەن. ال قازاقستاندا, مەنىڭ ەسەبىمشە, الداعى بەس جىلدىڭ ىشىندە ەلەكتروندى ساۋدا سالاسى جاڭادان 220 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋى ءتيىس. قازىردىڭ وزىندە 2018 جىلدىڭ باسىنان بەرى قازاقستاندا وسى سالادا 42 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. نەگىزىنەن بۇلار ارالاس سالا وكىلدەرى: جۇرگىزۋشىلەر, كۋرەرلەر, قويماشىلار, سۇرىپتاۋشىلار, باعدارلاماشىلار, call-ورتالىقتارداعى قىزمەتكەرلەر. ەلەكتروندى ساۋدا ەندى جىل سايىن جاڭادان 40-50 مىڭ جۇمىسشىنى قاجەت ەتەدى دەپ بولجاپ وتىرمىز. تسيفرلاندىرۋ اياسىندا اۆتوماتتاندىرۋ مەن روبوتتاندىرۋ نەگىزىندە جۇمىستان بوساپ قالعان ازاماتتار ءۇشىن بۇل جاڭا مۇمكىندىك. ونىڭ ۇستىنە, بۇل سالاداعى ورتاشا ايلىق جامان ەمەس, شامامەن 120-150 مىڭ تەڭگە.
– نارىقتىڭ تەڭ جارتىسىنا يەلىك ەتۋ قىزمەت ساپاسىنا زاردابىن تيگىزبەي مە؟
– قازىرگى تاڭدا قازاقستانعا شەتەلدەن كەلەتىن سالەمدەمەنىڭ 90 پايىزىن «قازپوشتا» جەتكىزەدى. ماسەلەن, اقش-تان ساتىپ الىنعان زات پورتلاند دەگەن قالادا جينالىپ, قازاقستانعا جەتكىزىلىپ, ارى قاراي الماتى, استانا مەن اقتوبەدەن ەل ىشىندە تاراتىلادى. الداعى ۋاقىتتا شىمكەنتتە دە وسىنداي سۇرىپتاۋ ورتالىعىن اشۋىمىز مۇمكىن. سالەمدەمەلەر قازاقستانعا كىرگەننەن كەيىن سوڭعى تۇتىنۋشىعا 5-6 كۇندە جەتكىزىلەدى. 2019 جىلدان باستاپ شەتەلدەن كەلەتىن سالەمدەمەنىڭ 90 پايىزىنىڭ جەتكىزۋ مەرزىمىن 3 كۇنگە دەيىن قىسقارتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ول ءۇشىن ءبىز رەسپۋبليكا بويىنشا سۇرىپتاۋ ورتالىقتارىنىڭ سانىن ارتتىرىپ, تاۋارلاردى جەرگىلىكتى اۆياتسيالىق كومپانيالار ارقىلى جەتكىزۋ جاعىن جەتىلدىرۋ ۇستىندەمىز.
ىشكى نارىققا كەلەر بولساق, «قازپوشتانىڭ» ۇلەسى شامامەن 40 پايىز. رەسپۋبليكا بويىنشا 70 لوگيستيكالىق-كۋرەرلىك كومپانيا بولسا, ىشكى نارىقتىڭ قالعان 60 پايىزى سولارعا تيەسىلى. سونىڭ ىشىندە باسەكەلەستىك نەگىزىنەن قالالىق جەرلەردە. ال اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە تەك «قازپوشتا» قىزمەت ەتكەنىمەن, اۋىلداعى بولىمشەلەر كەرىسىنشە كومپانيانى شىعىنعا ۇشىراتىپ وتىر. 500 مىڭداي عانا حالقى بار, اۋىلدىق اكىمدىگى دە جوق ەلدى مەكەندەر ءۇشىن «قازپوشتا» – قالامەن بايلانىستىڭ جالعىز كوزى. ءتىپتى حقكو-لاردىڭ كەي قىزمەتتەرىن «قازپوشتا» مەملەكەتتەن سۋبسيديا الا وتىرىپ كورسەتۋى مۇمكىن.
– ەكسپورتقا شىعۋ نيەتى بار كاسىپكەرلەرگە قانداي كومەك كورسەتە الاسىزدار؟
– مەن تاياۋدا الماتىداعى «باراحولكانىڭ» ساتۋشىلارىمەن كەزدەستىم. دۇكەنگە كۇنىنە 20 ادام كەلىپ, ونىڭ 5-ەۋى ساۋدا جاسايتىن بولسا, ونلاين دۇكەندە ونى ميلليونداعان حالىق كورەر ەدى. قازىر بۇل بازار تسيفرلاندىرىلىپ جاتىر. بازار ونلاينعا شىققان كەزدە ساۋدا بۇرىنعىدان دا قىزار ەدى.
ەكىنشىدەن, تاياۋدا قىتايعا بارعاندا ول جاقتاعى كاسىپكەرلەر ءبىزدىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىمىزگە قول جەتكىزە الماي وتىرعانىن ايتتى. قىتايدىڭ قالىڭ تۇتىنۋشىلارى ءبىزدىڭ ورگانيكالىق تازا ءسۇت جانە ەت ونىمدەرىن, جالپى تاماق ونەركاسىبى ونىمدەرىن ينتەرنەت دۇكەندەردەن ساتىپ الۋعا دايىن وتىر. جالپى, ەلەكتروندى كوممەرتسيانىڭ ەكسپورتى اناۋ ايتقانداي قيىن ەمەس, وتاندىق قولونەرشىلەر جاساعان كادەسىيلار قازىردىڭ وزىندە Amazon ارقىلى دۇنيەجۇزىلىك نارىقتا ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولىپ وتىرعانى وسىنىڭ مىسالى. كادەسىي ساتاتىن قازاقستاندىق ءبىر كومپانيانىڭ ءوزى ايىنا 150 مىڭ اقش دوللارىنىڭ تاۋارىن ساتىپ وتىر.
«قازپوشتانىڭ» قازىر الماتى مەن استانادا ەلەكتروندى كوممەرتسيا ورتالىقتارى بار. قازىر تاعى ءبىر ورتالىقتى قاراعاندىدا اشقالى وتىرمىز. الداعى ۋاقىتتا اقتوبە مەن شىمكەنتتە دە وسىنداي اعارتۋ ورىندارىن اشۋ جوسپاردا بار. بۇل ورتالىققا كەز كەلگەن ازامات كەلىپ ەلەكتروندى ساۋدا تۋرالى ساۋاتىن اشا الادى. تۇتىنۋشىلار ينتەرنەت دۇكەندەر ارقىلى تاۋار ساتىپ الۋدى ۇيرەنسە, كاسىپكەرلەر ءوز ونىمدەرىن ينتەرنەت ارقىلى ساتۋدى مەڭگەرىپ شىعادى. بيىل ءبىز جىل باسىنان بەرى 2 500 بيزنەسمەندى وقىتتىق. سونىڭ ناتيجەسىندە بيىل شاعىن كاسىپكەرلەردىڭ ينتەرنەت ارقىلى ساتقان ونىمدەرىنىڭ سانى 1 ملن-عا جەتتى. 1 ملن-نىڭ بارلىعى ىشكى نارىققا ساتىلدى, ازىرگە ەلەكتروندى ەكسپورت جوقتىڭ قاسى. كەلەسى جىلى بۇل كورسەتكىشتى 8 ملن-عا جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ارينە بۇل ءۇشىن قولدانىستاعى بىرنەشە زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت. مىسالى, قازىر ينتەرنەت ارقىلى تاۋار ساتام دەگەن كاسىپكەر ءۇش-ءتورت قۇجات تولتىرادى. ءبىز وسى بيۋروكراتيانى الىپ تاستاعىمىز كەلەدى. وسىنداي وزگەرىستەردى قاراستىرعان جاڭا زاڭ جوباسى قازىر ماجىلىستە جاتىر. وسى زاڭ اقپان ايىندا كۇشىنە ەنسە, كاسىپكەر قوسىمشا قۇجات تولتىرماي, ساۋدانى وفلاينداعىداي جاساي بەرەدى, ال ونى ينتەرنەتتە تاراتۋ, جەتكىزۋ سەكىلدى قوسىمشا جۇمىستار «قازپوشتا» سەكىلدى كومپانيالاردىڭ جۇمىسى بولادى.
– ونلاين دۇكەندەردەگى تاۋارلاردىڭ ساپاسى مەن زاتتى كەرى قايتارۋ ۇدەرىسى جولعا قويىلعان با؟
– ەلەكتروندى ساۋدانىڭ جاپپاي تاراي باستاعان كەزىندە زاتتى قايتارۋ مەن جەتكىزىلگەن تاۋاردىڭ دۇرىستىعىن باقىلاۋ بويىنشا كەيبىر كەلەڭسىزدىكتەردىڭ بولاتىنى دا بەلگىلى. باتەڭكەگە تاپسىرىس بەرگەن ازاماتقا كەبىس سالىپ جىبەرگەن جاعدايلار دا بولعان ەكەن. ناتيجەسىندە «قازپوشتا» ول كاسىپكەرمەن ارىپتەستىكتى ءۇزىپ, ونىڭ ونىمدەرىن پلاتفورمادان الىپ تاستاعان. قازىر وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەردىڭ بولماۋى ماقساتىندا «قازپوشتانىڭ» ساۋدا الاڭىنا شىعۋ ءۇشىن «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ «ادال كاسىپكەرلەر» رەەسترىنە تىركەلۋ شارت.
2015-2016 جىلدارى ەلەكتروندى ساۋدا «قازپوشتا» اق-نىڭ جالپى تابىسىنىڭ تەك 10 پايىزىن عانا قامتاماسىز ەتىپتى. ال 2017 جىلى بۇل كورسەتكىش 15-16 پايىز بولعان. بىلتىر كومپانيا تابىسىنىڭ 25 پايىزىن ەلەكتروندى ساۋدا قۇراعالى وتىر. الداعى بىرەر جىلدا «قازپوشتانىڭ» ىشكى نارىقتا Amazon مەن Alibaba سەكىلدى ەلەكتروندى ساۋدا سالاسىنداعى ءىرى كومپانياعا اينالۋ مۇمكىندىگىن جوققا شىعارمايمىز.
اڭگىمەلەسكەن باۋىرجان مۇقان,
«ەگەمەن قازاقستان»
