وتان قورعاۋ دەگەنىمىز – اتاقتى جىراۋ مۇرات موڭكە ۇلىنىڭ «ساداعىن سالا بايلاسا, استانا جۇرتىن اينالسا, بەس قارۋىن بەلگە ۇرسا, ات ۇستىندە كۇن كورسە, ارىپ-اشىپ ءشول كورسە, تەبىنگىنى تەرىس تاعىپ, تەمىرقازىق جاستانىپ, قارىنداس ءۇشىن قان جۇتسا, ول ەر جىگىتكە جاراسار» دەگەنىندەي, بىلگەن ادامعا اسا ابىرويلى مىندەت.
بيىلعى قاڭتار ايىنىڭ 3-نەن ەل كولەمىندە «اسكەري قىزمەت پەن اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا سايكەس, ازاماتتاردى تىركەۋ ۋچاسكەلەرىنە الدىن الا شاقىرىپ, تىزىمدەۋ ناۋقانى باستالدى. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى تاراتقان مالىمەتكە جۇگىنسەك, شاقىرىلاتىندار – جاسى 17-گە تولعان ازاماتتار. مۇنداعى ماقسات – الداعى كۇندەرى اسكەري بورىشىن وتەۋى ءتيىس بوزبالالاردى ەسەپكە الىپ, ولاردىڭ سانى مەن اسكەري قىزمەتكە جارامدىلىق دەڭگەيىن انىقتاۋ. سونىمەن قاتار شارا كەزىندە شاقىرىلۋشىلاردىڭ ماماندىعى, العان ءبىلىمى جانە دەنساۋلىق جارامدىلىعى جايلى تولىق اقپار جيناۋ ماسەلەسى دە بار.
بۇگىنگى تاڭدا جەرگىلىكتى اكىمشىلىك ورگاندارىنىڭ اتسالىسۋىمەن ازاماتتاردى تىركەپ-تەكسەرەتىن مەديتسينالىق كوميسسيالار قۇرىلىپ, ءىستى ويداعىداي اتقارىپ شىعۋ مىندەتى جۇكتەلگەن وڭىرلەردەگى قورعانىس ىستەرى جونىندەگى باسقارمالار قىزۋ ىسكە كىرىسىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, الداعى ۋاقىتتا اسكەر قاتارىنا الىناتىن ازاماتتاردىڭ جوسپارلى ءتىزىمى انىقتالىپ, ولاردىڭ دەنساۋلىق جاعدايى ساراپتاۋدان وتكەن سوڭ, جارامدى دەپ تابىلعان ازاماتتار ماۋسىمدىق اسكەري شاقىرۋ ناۋقانىنا دايىن تۇرادى. ياعني, ولار وتان قورعاۋ جولىنداعى ابىرويلى پارىزىن ورىنداۋعا اتتانادى.
بۇگىنگى تاڭدا حالىقارالىق ستاندارتقا ساي اسكەرىمىزدىڭ
70 پايىزى كاسىبي جاۋىنگەرلەرمەن جاساقتالعاندىقتان, اسكەرگە شاقىرىلۋشىلارعا تۇگەلدەي دەرلىك ابىرويلى مىندەت اتقارۋ باقىتى بۇيىرا بەرمەيتىن كورىندى.
ونىڭ سىرتىندا ايتپاسقا بولمايتىن تاعى ءبىر ماسەلە – اسكەر جاسىنداعى بوزبالالار اراسىندا دەنساۋلىق جاعدايى بويىنشا تالاپقا ساي كەلمەيتىن ازاماتتاردىڭ كوپتىگى. ناقتىراق ايتقاندا, قازىرگى اسكەر جاسىنداعى ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىندا اقاۋ كوپ. سول سەبەپتى, ەكى جىل بۇرىن اسكەرگە شاقىرىلۋشى جاستاردى تىركەۋ, دارىگەرلىك سارالاۋدان وتكىزۋ, ىرىكتەۋ ءۇش ايعا سوزىلاتىن بولسا, بىلتىردان بەرى بۇل مەرزىم تاعى ءبىر ايعا ۇزارتىلىپ, ءتورت ايعا جەتتى.
«مۇنداي وزگەرىس شاقىرىلۋشىلاردى دارىگەرلىك كوميسسيانىڭ تەكسەرۋىنەن ساپالى وتكىزۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىر. وسىنىڭ ناتيجەسىندە گەپاتيت, تۋبەركۋلەز اۋرۋلارىن انىقتاۋ بويىنشا مىندەتتى زەرتحانالىق تەكسەرىستەردىڭ اۋقىمى كەڭەيدى» دەيدى ماماندار.
ونىڭ سىرتىندا قازىرگى تاڭدا اسكەريلەرگە قويىلاتىن تالاپ بويىنشا شاقىرىلۋشىلار
12 ءتۇرلى مەديتسينالىق تەكسەرىستەن مىندەتتى تۇردە وتەدى. اقمولا وبلىسى اسكەرگە شاقىرۋ دارىگەرلىك كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ماقشارىپ مارتازانوۆ مىرزانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جاستار اراسىندا تەراپيالىق, حيرۋرگيالىق, نەۆرولوگيالىق سىرقاتتاردىڭ بەلگىسى جانە ومىرتقا مايىسۋى, ءۇشىنشى دارەجەلى مايتابان دەرتى, اسىرەسە كوز جانارىنىڭ السىزدىگى ءجيى كەزدەسەدى ەكەن.
– اسكەر جاسىنداعى ازاماتتاردىڭ جوعارىداعىداي سىرقات تۇرلەرىنە شالدىعۋىنىڭ باستى سەبەبى – سپورتپەن شۇعىلدانباۋى. سونىمەن بىرگە تابيعات اياسىندا دەمالۋ, سالاماتتى ءومىر ءسۇرۋ سالتىن ۇستانۋ ادەتىنىڭ قالىپتاسپاۋى دا اسەر ەتۋدە, – دەيدى استانا قالاسى سارىارقا اۋدانى اسكەرگە شاقىرۋ دارىگەرلىك كوميسسياسىنىڭ حيرۋرگ-دارىگەرى ەرمەك ەرجانوۆ مىرزا.
سوڭعى جىلدارى الەۋمەتتىك جەلىنىڭ كەڭ تارالۋى, سوعان بايلانىستى زاماناۋي قۇرىلعىلاردىڭ پايدا بولۋى (كومپيۋتەر, قول تەلەفون) جاستاردىڭ كوز جانارىنىڭ السىرەۋىنە سوقتىرسا, تاڭنان كەشكە دەيىن سامارقاۋ تارتىپ, يلەنىپ ۇيىقتاي بەرۋ نەۆرولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ ورىستەۋىنە جول اشاتىنىن ماماندار جوققا شىعارمايدى. تابيعي, قۇنارلى تاعامدى تۇتىنباۋ جانە دەنە شىنىقتىرۋ ىسىمەن جۇيەلى شۇعىلدانباۋ ميدىڭ قىسىمى, سەمىزدىك, مايتابان اۋرۋلارىنىڭ ورشۋىنە اكەلىپ وتىر.
اسىرەسە سوڭعى جىلدارى جاستار اراسىندا كوز جانارىنىڭ السىرەۋى شەكتەن شىعىپ بارادى. استانا قالاسى الماتى اۋدانى اسكەرگە شاقىرۋ دارىگەرلىك كوميسسياسىنىڭ ءتورايىمى گۇلنار بۋتۋنباەۆا حانىمنىڭ مالىمەتىنە جۇگىنسەك, اسكەرگە جارامسىزداردىڭ 50 پايىزى وسى كوزى ناشارلاعاندار, ياعني ءاربىر 5 بوزبالانىڭ 3-ەۋى كوز اۋرۋىنا شالدىققان.
دارىگەرلەردى الاڭداتىپ وتىرعان ەكىنشى دەرت – سەمىزدىك نەمەسە سالماق جەتىسپەۋشىلىك. مۇنداي اۋرۋلاردىڭ كوبەيۋى فاست-فۋد ونىمدەرى مەن ەنەرگەتيكالىق سۋسىنداردىڭ اسەرىنەن دەيدى مامان دارىگەرلەر.
سونىمەن قاتار سوڭعى جىلدارى ازاماتتاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنە جانە مورالدىق-پسيحولوگيالىق تۇراقتىلىعىنا قويىلاتىن تالاپتار دا ارتىپ وتىر. وسىعان وراي, مەديتسينالىق كۋالاندىرۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, قازىرگى كۇنى اسكەرگە شاقىرىلۋشىلاردى ناركولوگيالىق تەستىلەۋدەن دە وتكىزەتىن شارا قابىلدانىپتى.
ءسوزىمىزدى قورىتا ايتقاندا, باياعىداعىداي اسكەر قاتارىندا بورىشىن وتەمەۋ ۇيات سانالاتىن زامان قازىر جوق. بۇرىندارى اسكەرگە بارۋ جىگىتتىكتىڭ ازاماتتىق ولشەمى ىسپەتتەس ەدى. ويتكەنى اسكەري مىندەت بوزبالانىڭ ازاماتتىققا اياق باساتىن, تۋعان ۇيىنەن الىس كەتىپ, تەمىر توستە شىڭدالعان قايقى قىلىشتاي قايراۋى جەتىلەتىن ۇلكەن مەكتەپ ەدى. اسىرەسە, بوز كويلەگى ۇستىنەن تۇسپەگەن بوزبالا اسكەري فورما كيىپ, وقالى پوگون تاعۋ ارقىلى جاۋىنگەرلىك رۋحتى سەزىنىپ, باتىر بابامىز دوسپامبەت جىراۋ: «ەكى ارىستان جاۋ شاپسا, وق قىلقانداي شانشىلسا, بەتەگەلى سارىارقانىڭ بويىندا, سوعىسىپ ولگەن وكىنبەس» دەگەنىندەي وتان قورعاۋدىڭ ابىرويىن سەزىنە الاتىن. زامان وزگەرگەنىمەن, بۇل جازىلماعان زاڭدىلىقتىڭ وزەكتىلىگى جويىلماق ەمەس. «وتاندى قورعاۋ – سول حالىقتىڭ اسقاق ۇلدارىنىڭ ادال مىندەتى بولماق» دەپ الاش ارىستارى ايتقانداي, قاي زاماندا دا ات جالىن تارتىپ مىنگەن ازاماتتارىمىز ەلدىڭ جەل جاعىنان پانا بولۋعا ساقاداي-ساي بولۋى ءتيىس. ول ءۇشىن وتانسۇيگىشتىك يدەياسىن ورەندەرىمىزدىڭ بويىنا وت باسىندا, تالبەسىكتەن ءسىڭىرۋ قاجەت-اق.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
تۇپنۇسقاداعى تاقىرىپ: "وتان قورعاۋ – اردىڭ ءىسى"
