24 جەلتوقسان، 2018

Ańshylyqtyń bir túri qaqpan qurý

274 رەتكورسەتىلدى

Bú؛ginginiń ańshysyn، ańshylyq saltyn á؛ńgimege arqaý؛ eter bolsań، kó؛z aldyńa birden muzdaı qarý؛lanǵan، jalańdaǵan brokenerler elesteıdi. Janaryna ilikken، kó؛zine tú؛sken ańdy otty qarý؛ymen alysta turyp-aq jer jastandyratyn mundaı ańshysymaqtardyń is-á؛reketterin estigende janyń tú؛rshigedi، jú؛regiń aý؛yrady. Eger olarǵa memleket tarapynan qatań baqylaý؛ bolmasa، dalamyzdaǵy baǵaly ańdarymyzdy، «؛Qyzyl kitapqa»؛ engen tú؛z taǵylaryn á؛ldeqashan tú؛gesip alar ma edik، kim bilsin؟

Osyndaıda keshegi babalarymyzdyń ańshylyq ká؛sippen shuǵyldaný؛ tá؛rtibi، á؛debi jó؛ninde estip-bilgenderimiz eriksiz eske oralady، sanada jańǵyrady...

Jaratqannyń jazý؛ymen aqyldyń kenin ıgergen adamzat balasy ó؛ziniń kú؛nkó؛risi jolynda tú؛rli á؛dis-aıla qoldanyp، tá؛silderin damytyp، ony belgili bir ká؛sip، ó؛ner deńgeıine deıin kó؛tere bilgeni belgili. Mundaı ká؛sipterdiń biri &ndash؛ ańshylyq.

Ańshylyq ká؛sibi adamzattyń ekibastan، baǵzy zamandardan aınalysyp kele jatqan ortaq isi. Bul saladan bizdiń ata-babalarymyz da shet qalmaı، onymen qumarta shuǵyldanǵan. Tipti atam qazaq atalǵan ká؛sipti ó؛ziniń turmystyq jaǵdaıyn jaqsartý؛ maqsatynda ǵana emes، tabıǵat aıasynda serý؛endep، demalý؛ ú؛shin de serik etken. Já؛ne de muny san-salaly ó؛nerdiń bir tarmaǵy dep qaraǵan. Keshegi babalarymyz qurǵan saıatshylyq، salbý؛ryn sonyń aıǵaǵy. Budan biz، babalarymyzdyń ańshylyqpen qandaı dá؛rejede shuǵyldanǵanyn ańǵara alamyz.

Kezinde ańshylyq ká؛sipke qurmetpen qaraǵan qazaq arasynda ańshylardyń da abyroıy eshkimnen kem bolmaǵan. Olardyń mundaı bedelge oljasyn qyzǵanbaı elmen bó؛lise bilgenderi men tabıǵatqa janashyrlyq sezimmen qaraǵandarynyń arqasynda jetse kerek. Buryn ańshylar ań-qusty jó؛n-josyqsyz qyryp salmaı، qanaǵatshyl kó؛ńilmen، qorqaý؛lanbaı، qajetin ó؛teıtin deńgeıde ǵana aý؛laǵan. Budan biz qazaqtyń obal-saý؛apty tereń tú؛singenin، tabıǵat anany aıalaı bilgenin kó؛re alamyz.

Osy oraıda، bú؛ginde umyt bolyp bara jatqan، ańshylyqtyń bir tú؛ri &ndash؛ qaqpan qurý؛ ó؛nerine az-kem toqtala ketsek. و́ıtkeni، qazirgi tańda jú؛ırik kó؛likpen taý؛-tasty، oı-qyrdy kezip، myltyǵyn shoshańdatyp jú؛rgen talaılar ańshylyq salasyna qatysty qaqpan qurý؛ amaly، ká؛sibi bar ekenin bilse deımiz.

Bú؛ginde qaqpannyń atyn estigenimen، zatyn kó؛rmegender kó؛p. Ol shalǵaıdaǵy aý؛yldarda bolmasa، á؛ste-á؛stelep jalpylama qoldanystan shyǵyp barady. Munyń sebebine، atalǵan quraldan á؛ldeqaıda tıimdi otty qarý؛dy keńinen paıdalaný؛ymyzdy já؛ne ó؛lkemizde qaqpanǵa qabyla salar ań ataý؛lynyń jyrtylyp-aıyrylyp jatpaǵanyn aıtý؛ǵa bolady. Qaqpan qurý؛ anaý؛-mynaý؛ adamnyń qolynan kele bermeıdi. Ol asqan uqyptylyqty، eptilikti qajet etetin ó؛ner. Á؛ıtpese، ań ustaımyn dep serippesine abaısyzda tıip ketip، ó؛zińniń qurǵan qaqpanyńa ó؛ziń tú؛sip، el-jurtqa masqara bolý؛ bylaı tursyn، bir mú؛sheńnen aıyrylyp، jarymjan bolyp qalý؛yń da mú؛mkin. Ú؛lkenderdiń aý؛zynan mundaı keleńsiz jaǵdaıattardy talaı-talaı estigenbiz.

Qaqpandy kez kelgen jerge qura salý؛ǵa bolmaıdy. Ká؛nigi jandar mal ó؛risine، sırek bolsa da adam jú؛retin soqpaqtarǵa bul quraldy jaqyndatpaıdy. Qaqpanyn aý؛yl mańyna jaıǵastyramyn dep، ó؛ziniń malyn «؛oljalaǵandar da»؛ el ishinde kó؛p kezdesken.

Negizinen، tis qaqqandar atalǵan quraldy taý؛ betkeıindegi ań jú؛retin joldarǵa، adam aıaǵy basa qoımaıtyn toǵaılar men bulaq bastaryna، taǵy basqa da yńǵaıly jerlerge ornalastyrady.

Jalpy، ań ataý؛ly ıisshil keledi. Adam qaqpannan ó؛z ıisin sezdirmeý؛ ú؛shin «؛temir qysqyshty»؛ jerge jasyryp، betine maldyń qurǵaq qıyn nemese shó؛p-shalam tastaıdy.

Ańshy qurǵan qaqpanyn jıi-jıi baqylap turý؛y tıis. و́ıtpese، joly bolmaı، qaqpannyń azý؛yna tú؛sken ań aram ó؛lip، eti eshkimge de buıyrmaıdy. Eti haram، tek terisi ǵana á؛jetke jaraıtyn ań serippeli temirge tutqyndalyp، ony jan balasy kó؛rmeı ó؛lip qalsa، qurt-qumyrsqa jabylyp، terisi jıdip ketedi nemese bó؛ri sıaqty jankeshtiler aıaǵynyń shabylyp turǵan jerin tisimen qıyp، qutylyp ketedi.

Eger temir tuzaqqa tutylǵan ańdy á؛lde bireý؛ baıqap qalsa، onda ıesine habar aıtý؛y nemese á؛lgi oljany á؛kelip berý؛i kerek. Al، ó؛zi alǵysy kelip، kó؛ńili buzylsa، soǵan laıyqty qaqpan ıesine tartý؛ jasap، qolqasyn bildirý؛i tıis. Á؛gá؛rá؛kı، aıdaladaǵy dú؛nıeni eshkimge aıtpaı á؛lgi adam ó؛zi paıdalanyp ketse، onda ol urlaǵandyqqa jatady. Keıin bylaıǵy jurtqa mundaı ó؛reskel isi belgili bolyp qalsa، onda ol aıypty sanalyp، jaza tartqan، qun tó؛legen. Aý؛yl-aımaq «؛ó؛leksege ó؛ńmeńdegen kú؛shigen»؛ dep keleke etken. Bul da bir dalanyń jazylmaǵan tyıymy، zańy bolsa kerek.

Qaqpannyń jemisin bizdiń qazekeń az jemegen. Ilgeride osy ká؛sippen-aq bir aý؛yldy asyraǵan ańshylar bolǵan desedi. Qolyna tú؛sirgen oljasyn qaqpanshynyń tek qana ó؛zi ıemdenip kete barý؛yn ata-babalarymyz jó؛n sanamaǵan kó؛rinedi. Olar qajet dep tapsa، kó؛ńili qalaǵan adamyna qaqpannan tapqan «؛qazynasyn»؛ syılap ketý؛di azamattyq-má؛rttik dep te tú؛singen.

Bú؛ginde qaqpan quratyndar aragidik kezdesip qalady. Tym az. Otty qarý؛ turǵanda zildeı temirdi sú؛ıretip qaıtsin.

Qaqpanyn saılap، qazanyn qyzyldan ada etpegen، nesibesin osylaı-aq terip jegen atalarymyzdyń ká؛sibi kú؛n ó؛tken saıyn umytylyp، ó؛tken ó؛mirdiń estelikteri á؛leminde qalyp bara jatqany janǵa batady. Al bú؛gingi qazaq bul ata ká؛sibimizdi tiriltý؛ ú؛shin ne amal jasaı alar eken؟
 ؛

باننەر
سوڭعى جاڭالىقتار

سەكتوردى ساقاداي ساي قىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 11:31

سانى مەن ساپاسى ساي

ايماقتار • بۇگىن، 09:33

اجەنىڭ ارقاسى

قوعام • بۇگىن، 08:39

ۇلاعاتتى ءومىر يەسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:37

بىرىنشى راۋندتا-اق سۇلاتىپ سالدى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 08:36

ساڭلاقتار اتوي سالادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:33

ادىلىم-اي، ادەكەم-اۋ!..

رۋحانيات • بۇگىن، 08:12

ادىلدىكتىڭ ءادىلى ەدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 08:10

سوڭىندا جاقسى ءىزى سايراپ جاتىر

رۋحانيات • بۇگىن، 08:08

باقۇل بول، باۋىرىم!

رۋحانيات • بۇگىن، 08:07

سۇيەگى اسىل ادام ەدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:05

ۇقساس جاڭالىقتار