ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ جارقىن كورىنىسى ەمەس پە, بۇل كۇندە ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە وزىندىك ۇلەس قوسىپ, وسپەن اۋىلىنىڭ ماقتانىشىنا اينالىپ جۇرگەن ازاماتتار كوپ. سولاردىڭ ءبىرى – قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ كادرلار جانە ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, گەنەرال-مايور قايرات كوپباەۆ. بۇل ازامات تۋرالى ءسوز قوزعالار بولسا, جوعارعى باس قولباسشى ن.نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قورعانىس سالاسىن ساپالى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءىسىن كەشەندى تۇردە جۇزەگە اسىرىپ جۇرگەن ەڭبەگى ءوز الدىنا, ەڭ الدىمەن ونىڭ تۋعان اۋىلىنا تۇيىردەي بولسا دا جاقسىلىق جاساعىسى كەلىپ تۇراتىن ەرەكشە قاسيەتىن ايتقان ءجون بولار ەدى.
وسىدان ءۇش جىل بۇرىن با ەكەن, قايرات راشيد ۇلىنىڭ باستاماسىمەن وسپەندە امانجول التاەۆ باستاعان ەلىمىزگە تانىمال اقىندار اراسىندا ايتىس ۇيىمداستىرىلدى. سونداعى ماقسات – جەرلەستەرى ەلگە سىيلى اقىنداردىڭ ءجۇزىن كورىپ, جىرىن تىڭداپ, رۋحاني تۇرعىدا جان سارايىن بايىتسا دەگەن تىلەكتەن تۋعان ەدى. شىنىندا دا, اۋىل حالقى تۇرلەرىن كوگىلدىر ەكراننان عانا كورىپ جۇرگەن رينات زايىتوۆ, ايبەك قاليەۆ, ديدار قاميەۆ جانە باسقا دا ەسىمدەرى ەلىمىزگە ءماشھۇر ايتىس اقىندارىنىڭ ونەرىن تاماشالاپ, ءبىر جىرعاپ قالعان ەدى-اۋ, سوندا.
* * *
گەنەرال كوپباەۆتىڭ تۋعان اۋىلىنا دەگەن كوشەلى ىستەرى تۋرالى شەت اۋدانىنىڭ اكىمى مارات جانداۋلەتوۆ, ۇستازى جۇماعالي ماعزيەۆ مايىن تامىزىپ, سۇيسىنە وتىرىپ ايتادى.
– مەن جەزقازعان پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن ءتامامداپ, جولدامامەن وسپەن اۋلىنداعى ورتا مەكتەپكە كەلگەندە, قايراتتار 10-سىنىپتى وقيدى ەكەن, – دەيدى گەنەرالدىڭ ۇستازى, قازىرگى ۋاقىتتا قاراعاندى تەحنولوگيا جانە قىزمەت كورسەتۋ تەحنيكۋمىنىڭ ديرەكتورى بولىپ ىستەيتىن جۇماعالي ماعزيەۆ. – قايرات سول كەزدىڭ وزىندە اينالاسىنا جاقسىلىق جاساۋعا ءازىر تۇراتىن كوركەم مىنەزىمەن كوزگە تۇسەتىن. مەكتەپتە قانداي قوعامدىق جۇمىس بولسا, سونىڭ بەل ورتاسىندا بىلەكتى ءتۇرىپ تاستاپ قايرات ءجۇرۋشى ەدى.
ءيا, قايرەكەڭ جاسىنان كوپشىل بولىپ ءوستى. قولىنان كەلگەنىنشە كىسى بالاسىنا كومەك كورسەتۋگە بەيىل تۇرۋ – بالا جاسىنان قانىنا سىڭگەن عادەت-تۇعىن. «ەلدىڭ باتاسىن, ريزالىعىن ال», دەۋشى ەدى اكەسى راشيد. «جاقسىلىق جاسا. ادامنان قايتپاسا دا, اللادان قايتادى», دەپ وتىراتىن بۇركىتباي اتاسى.
اۋىلعا كەلىپ-كەتىپ جۇرگەنىندە جاستاردىڭ شاڭ-شاڭ بولىپ, بورپىلداعان توپىراق ۇستىندە فۋتبول ويناپ جۇرگەنىن تالاي كورگەن. قايتسەم ستاديون سالىپ بەرەمىن دەپ كوپ ويلانۋشى ەدى. ءسويتىپ جۇرگەنىندە بۇل ءىستىڭ دە ورايى كەلە قالعان. بىردە «استانا ارەنا» ستاديونىنا فۋتبول ويناۋعا بارعانىندا, سىرتتا تاۋداي بولىپ ءۇيىلىپ جاتقان جاساندى كوگالدى كوزى شالدى. سۇراستىرا كەلسە, ستاديوننىڭ بۇل توسەنىشى ۋەفا تالاپتارىنا ساي بولماعاندىقتان سىرتقا شىعارىلىپ, ورنىنا جاڭادان كوگال توسەلگەن ەكەن. ەشكىمگە كەرەكسىز, ەندى بولماسا قوقىسقا تاستالماقشى. «ساباقتى ينە ساتىمەن» دەگەن وسى ەمەس پە؟! قايرەكەڭ كوپ ويلانىپ جاتپادى, شاپشاڭ قيمىلداعان...
استاناداعى اۋىلداستارى ۇيىمشىلدىق تانىتتى. ءبىرى جۇك تيەگىش تەحنيكا تاپسا, ەندى ءبىرى جۇك كولىگىن كولدەنەڭ تارتىپ, ءاپ-ءساتتىڭ ىشىندە الگى جاساندى كوگالدى سىيعانىنشا تيەپ الىپ, وسپەن قايداسىڭ دەپ تارتىپ وتىرعان. باسىندا توسەنىشتى جەرگە جايا سالىپ, سىرتىن قورشاپ تاستايمىز دەپ ويلاعان. سويتسە, مۇنىڭ جۇمىسى كوپ ەكەن. اۋەلى بولاشاق ستاديوننىڭ تابانى قىرىلىپ, تەگىستەلدى. سودان كەيىن بارىپ ۇساق تاس توسەلىپ, ۇستىنە قۇم, توپىراق جايىلدى, اۋىر ماشينامەن تاپتالدى. وسى جۇمىسقا ونداعان تەحنيكا جۇمىلدىرىلدى. جۇمىسقا بۇكىل اۋىل جابىلىپ كەتكەن ەدى. ناتيجەسىندە, قاراپايىم ينجەنەرلىك تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن, سىرتى قورشالعان, ءتورت بۇرىشىنان ارنايى شامدار ورناتىلعان شاپ-شاعىن ستاديون بوي كوتەردى. «ەڭ باستىسى, الاڭعا «استانا ارەنادا» تالاي فۋتبول جۇلدىزدارىنىڭ تابانى تيگەن جاساندى كوگال توسەلدى», دەپ كۇلەدى قايرات راشيد ۇلى.
قازىر وسپەننىڭ جاستارى ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن وسى جەردە فۋتبول وينايدى. كەيدە اۋىلداعى دوستارىنىڭ ءتۇن ىشىندە تەلەفون سوعاتىنى بار. ء«اي, قايرەكە, مىنە ساعات تۇنگى 12 بولدى. بالام ءالى جوق. سەنىڭ ستاديونىڭدا دوپ قۋالاپ ءجۇر», دەپ بۇعان «وكپە» ايتادى.
قايرات راشيد ۇلىنىڭ الداعى ۋاقىتتا قولعا الماقشى شارۋاسىنىڭ ءبىرى – تۋعان اۋىلىندا ساياباق سالۋ. قازىرگى ۋاقىتتا وعان ارنالعان جەر تەلىمى جونىندەگى ماسەلە جەرگىلىكتى اكىمدىكتە شەشىلىپ جاتىر. ال قايرات راشيد ۇلى بولسا, ساياباقتىڭ سۋارىلعان تەمىردەن ىستەلىنگەن شارباقتارىن دايىنداپ قويعان. وسكەمەندەگى جولداستارىمەن حابارلاسىپ, ولاردىڭ سيرەك كەزدەسەتىن تال-تەرەك جاعىنان كومەكتەسەمىز دەگەن ۋادەسىن دە العان.
– بۇل ساياباقتىڭ ۇزىندىعى 40 مەتر, ەنى 30 مەتر بولادى. دەمالىس ورنىنىڭ ورتا تۇسىندا سۋبۇرقاق بولادى. ساياباقتىڭ تورىنە شاعىن ساحنا قويماقشىمىز. مەرەكە كۇندەرى ۇيىمداستىرىلاتىن ءتۇرلى شارالار ءۇشىن قاجەتى بولادى. قالا بەردى كەشقۇرىم اۋىل جاستارى جيىلا قالعاندا, ءان سالىپ, كوڭىل كوتەرۋىنە دە مول مۇمكىندىك تۋار ەدى. سونان كەيىن بۇل جەردە جاس جۇبايلار اعاش وتىرعىزۋدى داستۇرگە اينالدىراتىن بولادى, – دەيدى قايرات راشيد ۇلى.
اكەسى راشيد بۇركىتباي ۇلى ونشاقتى جىل وسپەن كەڭشارىن باسقارىپ, تۋعان ولكەنىڭ تۇلەۋىنە سۇبەلى ۇلەس قوسقان جان ەدى. «بۇل كىسىنىڭ ەڭبەگى وسپەن وڭىرىنە ءبىر كىسىدەي ءسىڭدى. ساياباق ساتىمەن سالىنىپ بىتكەن سوڭ, ءبىز اۋىل تۇرعىندارى اتىنان بۇل دەمالىس ورنىنا راشيد بۇركىتبايۇىلىنىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن شىقپاقشىمىز», دەيدى اۋدان اكىمى مارات جانداۋلەتوۆ.
* * *
«جالپى, – دەپ سىر اقتارادى قايرات راشيد ۇلى, – اسىپ-تاسىپ بارا جاتقان بايلىعىمىز جوق. وسى جۇمىستاردىڭ بارلىعىن اۋىلداستارىمنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. بيۋدجەتتىڭ ءبىر تيىنىنا جارماسقان ەمەسپىز, ءتىپتى ءوز قالتامىزدان شىعىن دا شىعىپ جاتقان جوق. ءبارى دە ءىستىڭ قيۋىن تابا بىلۋدە. جۇمىلدىرا بىلسەڭ, جابىلىپ كەتسەڭ – الىنبايتىن قامال جوق. «كوپ تىلەۋى – كول» دەگەن راس ەكەن».
تۋعان اۋىلىنان ءۇي سالۋ گەنەرال كوپباەۆتىڭ ويىندا كوپتەن بەرى جۇرەتىن. ءتىپتى بولاشاق ءۇيدىڭ ورنىن بەلگىلەپ, قازىعىن قاعىپ تا قويعان. ءسويتىپ جۇرگەنىندە سول ماڭدا تۇراتىن ءبىر اۋىلداسىنىڭ ءۇي ساتايىن دەپ جۇرگەنىن كەزدەيسوق ەستىپ قالعان. كوكتەن تىلەگەنى جەردەن تابىلعانداي قۋاندى. كوپ ويلانىپ جاتپاستان, الگى ءۇيدى ساتىپ الدى دا, ءىشى-سىرتىنا جوندەۋ جاساپ, قۇستىڭ ۇياسىنداي قىلىپ قويدى. تۋعان اۋىلىنا كەلگەنىندە تۇسەتىن ءۇي تابا الماي قينالعان جەرى جوق-تىن. دەسە دە, ء«وز ءۇيىم, كەڭ سارايداي بوز ءۇيىم» دەمەكشى, اياقتى سوزىپ جىبەرىپ, ەمىن-ەركىن جاتاتىن ءوز ءۇيىڭنىڭ بولعانىنا نە جەتسىن؟!
– اسكەري قىزمەتكەر بولعان سوڭ, گەنەرال شەنىن السام دەگەندى ارماندادىق. قۇدايعا شۇكىر, بۇل ارمانعا دا جەتتىك. ەندى ەرتە مە, كەش پە, ءتۇبى ەڭبەك دەمالىسىنا شىعاتىنىمىز انىق. مىنە, سول كۇن تۋا قالسا, تۋعان اۋىلىما بارىپ تۇرسام با دەگەن وي دا بار, – دەپ سىر اشادى قايرات راشيد ۇلى.
مىنە, وسپەن اۋىلىنىڭ تۇڭعىش اسكەري گەنەرالى قايرات كوپباەۆ ءوزىنىڭ تۋعان جەرىنە تۋدى وسىلايشا تىكتى. ەلباسى ءوزىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ايگىلى ماقالاسىندا بىلاي دەپ جازعان ەدى: «تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك تۋعان ەلگە – قازاقستانعا دەگەن پاتريوتتىق سەزىمگە ۇلاسادى». راس ءسوز. قايرات راشيد ۇلى سياقتى ءاربىر ازامات كىندىك قانى تامعان توپىراقتى جان-تانىمەن سۇيە بىلسە, قاناتىمەن سۋ سەپكەن قارلىعاشتاي قولىنان كەلگەن جاقسىلىعىن ىستەي السا, وندا تۋعان اۋىلدىڭ اجارى قايتىپ كىرمەسىن. ال اجارلى اۋىل ءال-اۋقاتى ارتا تۇسكەن قازاق ەلىنىڭ بەت-بەينەسى عانا ەمەس, قۇت-بەرەكەسى ەمەس پە؟!
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى
