ءسوز باسىن بيىلعى جىلدى قورىتىندىلاۋمەن باستاعان ۇكىمەت باسشىسى جىل باسىنان باستاپ جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ كۇشىنە ەنگەنىن, كەدەندىك الىمدار كەزىندە اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاياۋدا قابىلدانعان جاڭا كەدەن كودەكسىنىڭ جۇمىس ىستەپ جاتقانىن, حالىقارالىق ساۋدانى دامىتۋ ءۇشىن كەدەندىك ينفراقۇرىلىمنىڭ جاقسارتىلعانىن, كاسىپكەرلىك كودەكسىنە جۇيەلى وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 89 مىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە سالىق امنيستياسىن جاريالاۋ, ناقتىراق ايتار بولساق, وسىماقى مەن ايىپپۇلداردى سىزىپ تاستاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانىن, سالىقتىق زاڭ بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرىنىڭ دە قارالىپ جاتقانىن ايتتى. جالپى, سوڭعى جىلدارى ۇكىمەتتىڭ «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بىرلەسە اتقارعان جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە بيزنەسكە باقىلاۋ-قاداعالاۋدىڭ تومەندەگەنى انىق. بيزنەسكە مۇنداي ەركىندىكتەر بەرۋدە ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋدىڭ ۇلەسى وراسان ەكەنىن مالىمدەگەن ۇكىمەت باسشىسى قازاقستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ ەكسپورت گەوگرافياسىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىنە دە توقتالدى.
«قازىر بارلىق نارىق اشىلىپ جاتىر. اسىرەسە قىتايدىڭ ۇلكەن نارىعىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. قىتاي ۇكىمەتى تاراپىنان دا ۇسىنىستار بولدى. قىتايلىق ارىپتەستەرىمىز بىزبەن بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ ارقىلى ونىمدەردى ءۇشىنشى ەلدەرگە ساتۋعا قۇلشىنىپ وتىر. بۇل دەگەنىمىز – وتاندىق كاسىپكەرلەر قىتايلىق ارىپتەستەرىمەن بىرلەسىپ, قىتاي ارقىلى وڭتۇستىك ازياعا شىعا الادى. وسى مۇمكىندىكتى ءساتتى پايدالانامىز دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. پرەمەر-ءمينيستردىڭ پىكىرىنشە, بۇگىندە قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر ءبىراز ونىمدەرىن قىتايدىڭ وزىنە تاسىمالداي المايدى. دەگەنمەن, تاۋارلاردى وسى مەملەكەت ارقىلى وڭتۇستىك ازياعا شىعارۋعا ابدەن بولادى.
سونىمەن قاتار ب.ساعىنتاەۆ الەمدە ساۋدانىڭ ەلەكتروندى فورماتقا اۋىسىپ جاتقانىن ايتا كەلىپ, قازاقستان دا بۇل سەكتوردى دامىتۋ ءۇشىن استانا قارجى ورتالىعى مەن استانا حابتىڭ جۇمىسىن باستاعانىن ايتتى. ناتيجەسىندە, قازىردىڭ وزىندە جاڭادان ونداعان مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلۋدا.
كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسە وتىرىپ, ۇكىمەت باسشىسى بيۋدجەتتەن شاعىن نەسيەلەۋگە بەرىلگەن قاراجاتتىڭ يگەرىلمەي جاتقانىن دا نازاردان تىس قالدىرمادى. «اتالعان باعدارلاما بويىنشا بولىنگەن قاراجات سۇرانىسقا يە ەمەس. كەي جەرلەردە جاقسى جولعا قويىلعانىمەن, كەي قالالار ءتىپتى يگەرمەي جاتىر», دەگەن ب.ساعىنتاەۆ شاعىن نەسيە يگەرىلمەي جاتقان وڭىرلەردىڭ ءبىرى رەتىندە تۇركىستان وبلىسىن اتادى. قاراجاتتىڭ يگەرىلمەي قالۋىنا ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر ايىپتى دەسەك, كەي ماسەلەلەردە اتقارۋشى بيلىكتىڭ بەرگەن مۇمكىندىگىن كاسىپكەرلەردىڭ دە پايدالانباي وتىرعان كەزدەرى بار ەكەن. ماسەلەن, ۇكىمەت باسشىسى ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتارداعى (اەا) جەڭىلدىكتەردى كاسىپكەرلەردىڭ ءوز يگىلىكتەرىنە جاراتپاي وتىرعانىن سىنادى. «ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار مەن يندۋستريالىق ايماقتاردىڭ بار ەكەنىن ايتتىق. بىراق ستاتيستيكا بويىنشا بۇل ايماقتار دۇرىس تولماي جاتىر. بارلىق ينفراقۇرىلىم مەن جاعداي جاسالعان, بىراق كاسىپكەرلەردىڭ قىزىعۋشىلىقتارى جوق», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى ماسەلەنىڭ سەبەبىن انىقتاۋ كەرەگىن ايتا كەلىپ, «اتامەكەن» ۇكپ-نىڭ وسى تۋرالى تەرەڭ ساراپتاما جاسار ءجونى بار ەكەنىن ايتتى.
كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ حابارلاۋىنشا, پالاتا باستاماسىمەن سوڭعى جىلدار ىشىندە بيزنەس-ورتانى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا رۇقسات بەرۋ سانى 72 پايىزعا, تالاپتار سانى 58 پايىزعا ازايتىلىپ, ناتيجەسىندە بيزنەستىڭ ءبىر جولعى شىعىندارى 600 ملرد تەڭگەگە تومەندەتىلىپ, بيزنەس جىل سايىن 5,5 ملرد تەڭگە ۇنەمدەيتىن بولدى. ال زاڭنامانى ىزگىلەندىرۋ ماقساتىنداعى باستامالار ناتيجەسىندە 2016 جىلى رەسپۋبليكا بويىنشا 320 مىڭ كاسىپكەر جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلسا, 2018 جىلى بۇل كورسەتكىش ازىرگە 200 مىڭنىڭ اينالاسىندا بولىپ وتىر.
كەلەر جىلعا جوسپار رەتىندە كاسىپكەرلەر پالاتاسى جەتى وڭىرلىك نەگىزگى باستامانى ماقسات ەتىپ وتىر. اتاپ ايتار بولساق, اقپاراتقا ونلاين قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ; تولىق فورماتتى كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ مەن دامىتۋ; شاعىن يندۋستريالىق ايماقتاردى قۇرۋ مەن دامىتۋ; ساۋدا جاساۋعا بوس الاڭدار ءبولۋ; كەڭەس بەرۋ-اقىلداسۋ ورگاندارىنىڭ ءتيىمدى قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ; مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردا جەرگىلىكتى قامتۋدى ارتتىرۋ جانە وڭىرلىك دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ.
باۋىرجان مۇقان,
«ەگەمەن قازاقستان»
