21 ناۋرىز، 2012

30 ءۇيلى اۋىلدان شىققان 2 ەڭبەك ەرى

175 رەت كورسەتىلدى

30 ءۇيلى اۋىلدان شىققان 2 ەڭبەك ەرى

مەن، جامبىل بابامىز ايتپاقشى، وسى كۇنى «كوپتى كورگەن كونەنىڭ» ءبىرىمىن. قولىما قالام الىپ، اعايىنعا ايتقىم كەلگەنى ەسلام باۋكەنوۆ دەگەن اعامىزدىڭ ونەگەلى تاعدىرى ەدى. وسىنداي ازامات­تاردىڭ ارقاسىندا ەلدىڭ ىرگەسى بەرىك بولىپ، شاڭى­راعى شايقالماي تۇردى. سوندىقتان، قاي كەز بولسا دا، ولاردىڭ ءومىرى مەن ءىسى جاستارعا وراسان ۇلگى.

ەسلام اعانى جاستايىنان بىلەمىن. ول ءسولتۇس­تىك قازاقستان وبلىسىنداعى قازىرگى ەسىل اۋدانى قارااعاش اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىندا بولعان الىباي ەلدى مەكەنىندە تۋىپ-وسكەن. 1936 جىلى وسى ماڭدا «1 ماي» كولحوزى قۇرىلعاندا 21 جاس­تا­عى ەسلامدى اۋىلداستارى ونىڭ توراعاسى ەتىپ سايلايدى. قىزىلجارداعى 10 جىلدىق قازاق مەك­تە­بىنىڭ 7 كلاسىن عانا بىتىرگەن جاس ءسويتىپ 30 ءۇيلى اۋىلدىڭ اعاسى بولىپ، ەڭبەك ەتۋگە كىرىسەدى.

مەن، جامبىل بابامىز ايتپاقشى، وسى كۇنى «كوپتى كورگەن كونەنىڭ» ءبىرىمىن. قولىما قالام الىپ، اعايىنعا ايتقىم كەلگەنى ەسلام باۋكەنوۆ دەگەن اعامىزدىڭ ونەگەلى تاعدىرى ەدى. وسىنداي ازامات­تاردىڭ ارقاسىندا ەلدىڭ ىرگەسى بەرىك بولىپ، شاڭى­راعى شايقالماي تۇردى. سوندىقتان، قاي كەز بولسا دا، ولاردىڭ ءومىرى مەن ءىسى جاستارعا وراسان ۇلگى.

ەسلام اعانى جاستايىنان بىلەمىن. ول ءسولتۇس­تىك قازاقستان وبلىسىنداعى قازىرگى ەسىل اۋدانى قارااعاش اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىندا بولعان الىباي ەلدى مەكەنىندە تۋىپ-وسكەن. 1936 جىلى وسى ماڭدا «1 ماي» كولحوزى قۇرىلعاندا 21 جاس­تا­عى ەسلامدى اۋىلداستارى ونىڭ توراعاسى ەتىپ سايلايدى. قىزىلجارداعى 10 جىلدىق قازاق مەك­تە­بىنىڭ 7 كلاسىن عانا بىتىرگەن جاس ءسويتىپ 30 ءۇيلى اۋىلدىڭ اعاسى بولىپ، ەڭبەك ەتۋگە كىرىسەدى.

اۋىلداستارى ونىڭ جاس تا بولسا باس بولۋعا لايىق بايسالدى، كىسىلىك پەن كىشىلىكتى قاتار ۇستاعان ۇس­تام­دى دا تاباندى مىنەزىن باعالاپ، وزدەرىنە باسشى ەتكەن ەدى. كوپتى كورگەن جەرلەستەرى قاتەلەسپەپتى، ەسلام كوپ ۇزاماي كولحوزدىڭ جۇمىسىن ۇرشىقشا ءۇيىرىپ، ال اعايىندى تاتۋلىق پەن بىرلىككە جۇمىل­دىرىپ، جالىنداپ جۇرە بەرەدى.

بۇل اۋىلدىڭ تۇرعان جەرى كوكوراي شالعىندى، اق قايىڭدى ورمانى سىڭسىپ تۇرعان تاماشا تابي­عات اياسىندا بولدى. جەرى تۇگىن تارتسا مايى شىعا­تىن قۇنارلى، قارا توپىراقتى بولاتىن. سۋى ءموپ-ءمولدىر جارتىباي كولى دە اۋىلدىڭ ىرگەسىندە تولقىپ جاتاتىن.

اۋىل ادامدارىنىڭ بىرلىگى، ۇيىمشىلدىعى دا كەرەمەت ەدى. ەڭبەكتە تالماي، ءبىرىن-ءبىرى قولداپ، ايان­باي­تىن. سونىڭ ارقاسىندا شىعار، وسىناۋ شاعىن اۋىلدان ارتىنان ەكى بىردەي ەڭبەك ەرى شىقتى. ونىڭ ءبىرى ەسلام باۋكەنوۆ اعامىزدىڭ ءوزى بولسا، ەكىنشىسى ونىڭ تاربيەلەپ، ەڭبەككە باۋلىعان ءىنىسى مولداي بايتوسەۆ. ولارمەن تىزە قوسىپ، ەڭبەكتىڭ قاندايىنان بولسا دا باس تارتپاي، كۇن­دىز-ءتۇنى تا­بان­­دىلىقپەن ەڭبەك ەتكەندەردىڭ قاتا­رىندا ع.ءباۋ­كەنوۆ، م.كوپەەۆ، ا.ساۋىتباەۆ، ق.مۇس­­تافين،  ب.ءشاي­­­مەنوۆ، ق.ىسقاقوۆ، ب.تەلتاەۆ، م.ايتۋاروۆ بولعان ەدى. اۋىلدا ەل بىرلىگىن تۋ ەتكەن وسى ال­دىڭعى تولقىن اعالار تالاي ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولىپ، جاستاردى ەڭبەككە باۋلىپ، ادام­گەر­شىلىكتىڭ، قازاقى سالتىمىزدىڭ ونەگەلى جولىن قالدىردى. جاستار دىننەن حابارسىز بولىپ قالماسىن دەپ ونى استىرتىن ناسيحاتتايتىن اعاي اۋباكىروۆ، ءجۇسىپ­بەك قۋانىشباەۆ سەكىلدى ءدىندارلار دا بار ەدى.

ەسلام باۋكەنوۆ كولحوزعا توراعا بولىپ ءجۇر­گەندە اسكەرگە الىنىپ، مىندەتتى بورىشىن دا اتقا­رىپ كەلدى. بىراق ۇلى وتان سوعىسى باستالعاندا ونى 1941 جىلدىڭ 15 شىلدەسىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى ەتىپ سوعىسقا اكەتتى. «قىرىق جىل قىرعىن بولسا دا اجالدى ولەدى» دەگەن بار ەمەس پە، ەسلام اعامىز باتىستاعى سوعىسقا باستان-اياق قاتىسقا­نىمەن قويماي، شىعىستاعى جاپون ميليتا­ريس­تەرىن دە تالقانداپ، 1946 جىلى ەلگە امان-ەسەن كەل­گەندە قۋانباعان ادام بولماعان شىعار.

ەسەكەڭ ەلدە كوپ جاتپاي، كولحوز جۇمىسىنا قاي­تادان بىلەك سىبانىپ كىرىسىپ كەتتى. 1950 جىلى ونى بەسكول اۋدانىنىڭ «لۋچ لەنينا» كولحوزىنا توراعا ەتىپ سايلادى. بۇل «1 مايدان» گورى ءىرى كولحوز بولاتىن. 1953-1954 جىلدارى تىڭ يگەرۋ جۇمىسى باس­تالعاندا ول وڭدەيتىن جەر كولەمىن 700-دەن 3795 گەكتارعا دەيىن جەتكىزدى. ەسەلى ەڭبەك جىل وتكەن سايىن ارتا ءتۇسىپ، 1957 جىلى كولحوز­دىڭ بانكتەگى ەسەپ­شوتىنداعى قاراجاتى 4 ملن. سومعا دەيىن جەت­تى. ءسويتىپ، «لۋچ لەنينا» ءبىزدىڭ وبلىستاعى العاش­قى ميلليونەر كولحوزداردىڭ ءبىرى بولدى. وسى جىلى ونىڭ قۇرامىنا كورشىلەس «1 ماي»، «كراسنىي ماياك»، «ارحانگەلكا» كولحوزدارىن قوسىپ، ول ءتىپتى ءىرى كولحوزعا اينالدى. ەسە­كەڭنىڭ بەدەلى اۋدان، وبلىس كولەمىنەن اسىپ، رەسپۋبليكاعا بەلگىلى بولىپ جاتتى. 1957 جىلى وعان ەڭبەك ەرى اتاعى بەرىلدى. قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ ءىىى، ءىV، V شاقىرى­لىمدارىنىڭ دەپۋتاتى بولدى.

ەسەكەڭ ادامگەرشىلىكتىڭ اق تۋىن جىقپاي، اتاق-ابىرويعا ەشقاشان ماستانىپ كورگەن ەمەس. كەرى­سىنشە ول وزىمەن بىرگە ەڭبەك ەتكەن جانداردىڭ ەلە­نۋىنە دە ۇلكەن كوڭىل بولەتىن. مولداي بايتوسەۆتىڭ ەڭبەك ەرى، تىلەمباي بايبوسىنوۆتىڭ لەنين، وكتيابر رەۆوليۋتسياسى، ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندەرىن جانە ت.ب. وسىنداي ۇلكەن ماراپاتتارعا بولەنىپ جاتقاندىعى ەسەكەڭنىڭ كەڭپەيىلدىگىنىڭ، وزىمەن بىرگە وزگەلەردىڭ وسۋىنە دە ۇلكەن كوڭىل بولگەن­دىگى­نىڭ ارقاسىندا بولعان ەدى. ول ۇلكەن-كىشىگە بىردەي قامقورشى، اقىلشى بولىپ جۇرەتىن. بارلىق قا­ۋىم ونىڭ الدىنان كەسە كولدەنەڭ ءوتىپ كورگەن ەمەس. اۋىلداستارى ونى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءپىر تۇت­قان­داي قادىرلەپ، جاقسى قىلىقتارى مەن قايى­رىمدى ىستەرىن اۋىزدارىنان تاستاماي ايتىپ وتىرادى. «جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى»، دەگەن سول انە. بىلتىر ارتىندا قالعان ۇرپاقتارى ەسكە الىپ، اس بەرگەندە قاتىسقان جۇرت ەسەكەڭنىڭ وزىنە جاساعان جاقسىلىقتارىن كۇنى كەشەگىدەي ەسكە الىپ، جەلدەي ەسىپ ايتىپ جاتتى. حالىققا جاساعان قايى­رىم­دىلىق وسىلاي، وزىڭە قايتپاسا دا ۇرپاعىڭنىڭ الدىنان شىعادى ەكەن.

ەسلام باۋكەنوۆ بايبىشەسى باتەس نۇرعالي­قىزىمەن ەكەۋى 5 ۇل، 2 قىز تاربيەلەپ ءوسىردى. ۇرپا­عى جاقسى اتانىڭ اتىنا كىر كەلتىرمەي، تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىنە ايانباي ەڭبەك ەتۋدە.

ەسەكەڭنىڭ ءوزى 1981 جىلى 67 جاسىندا ومىردەن ءوتتى. ول – ءبىزدىڭ اۋدانىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدا جان اياماي ەڭبەك ەتىپ، ەڭبەك ەرى اتاعىنا قول جەتكىزگەن ساناۋلى جانداردىڭ ءبىرى. سوندىقتان ونىڭ ەسىمىن جاستارعا ۇلگى قىلىپ، ءوزى ۇزاق جىلدار كەڭشارىنىڭ ءتور­اعاسى بولعان ارحانگەلكا سەلوسىنىڭ مەكتەبىنە بەرسە، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

ماعجان راحيموۆ، زەينەتكەر.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.

سوڭعى جاڭالىقتار

«شىڭىراۋ» شىڭعا شىقسىن

ونەر • بۇگىن، 00:18

تىڭ تاسىلدەردىڭ ءتيىمدى تۇسى كوپ

مەديتسينا • بۇگىن، 00:14

پاسپورت

رۋحانيات • كەشە

جەكە پەسا جازۋعا لايىق

رۋحانيات • كەشە

انا مەيىرىمى

قوعام • كەشە

دوللار ارزاندادى

قارجى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار