– اعا, مەرەيتويىڭىز قۇتتى بولسىن! ونەردىڭ وزگە سالالارىنا نازار بۇرماستان, تەك تەاتر ونەرىنە قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقانىڭىزعا جارتى عاسىرعا جۋىقتاپتى. جالپى, وسى ۋاقىت ارالىعىندا شىعارماشىلىعىڭىزعا بەرىلگەن, بەرىلىپ كەلە جاتقان باعاعا كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– بۇل ەندى اركىمنىڭ تالاپ, تۇسىنىك-پايىمىنا بايلانىستى دۇنيە عوي. بىرەۋگە الەمدى اياعىنىڭ استىنا توسەپ تاستاسا دا از كورىنەدى. ال كەيبىرەۋلەرگە, كەرىسىنشە, قولىنداعى بارى باعالى. جالپى, مەن باردى مىسە تۇتىپ, جوققا كوپ باس قاتىرا بەرمەيتىن اداممىن. بولماعان دۇنيەنى پەشەنەمنەن كورەمىن. سولاي بولۋى كەرەك دەپ قابىلدايمىن. شامام جەتپەيتىن نارسەگە تالپىنبايمىن. تالابىم مەن تالانتىم جەتىپ تۇرعان دۇنيەنى شەگىنە جەتكىزبەي تىنبايمىن. بالا كەزىمنەن ادەتىم سول. سوندىقتان دا بارىنە تاۋبە دەيمىن. ادام ماڭدايىنا بۇيىرعاندى كورەدى. مەنىڭ باعىما جارتى عاسىر ساحنا ونەرىنە قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدى بۇيىرتىپتى. شۇكىر, كاسىبىم جانىمنىڭ قالاۋىمەن قابىستى. ارينە الدا ءالى دە تالاي اتقاراتىن شارۋالار جەتەرلىك. اكتەر رەتىندە ەل تانيدى. ال ديپلومى بار كاسىبي رەجيسسەرلىگىمدى بىلەتىندەر از. وعان ءوزىم دە كىنالىمىن. بولاشاقتا وسى سالادا دا ءوزىمدى سىناپ كورگىم كەلەدى. اللا عۇمىر بەرسە, بارلىعى دا رەتىمەن ورىندالادى دەپ سەنەمىن.
– اكتەرلىك پەن رەجيسسەرلىكتەن بولەك, ءسىزدىڭ قالاممەن دە ءتاپ-ءتاۋىر دوس ەكەنىڭىزدى بىلەمىز. كوركەم اۋدارمالارىڭىز دا ءوز الدىنا ءبىر توبە. بولاشاقتا شىعارماشىلىق قارىمىڭىزدى جازۋ سالاسىندا سىناپ كورگىڭىز كەلمەي مە؟
– كوپتەن بەرى كوڭىلىمدە جۇرگەن ويدى ءدوپ باستىڭ. بىراق نە دەسەڭ دە, بويىمدا ءبىر ادامعا جەتەتىن, كەجەگەمدى كەيىن تارتا بەرەتىن جالقاۋلىق دەيتىن دەرتىم دە بار. سونىڭ سالدارىنان دا جازۋدى كوپ قۇنتتاي بەرمەيمىن. كەزىندە بەلگىلى قالامگەر اعا-ىنىلەردىڭ ايتۋ, نۇسقاۋىمەن ءتۇرتىپ قويعان ءبىراز جازعان-سىزعانىم دا بار. ءوزىم ونەرلەرىنە ءتانتى بولىپ, ۇلگى تۇتقان اعا, دوس, قۇرداس ارىپتەستەرىم: ءانۋار مولدابەكوۆ, ىدىرىس نوعايباەۆ, نۇرمۇحان ءجانتورين, قادىر جەتپىسباەۆ, ءانۋار بورانباەۆ جايلى جازعان ەستەلىكتەرىم دە قولجازبا كۇيىندە تارتپادا جاتىر. كەزىندە ءاشىرالى كەنجەەۆ دوسىم تۋرالى تولعانىسىمدى وقىعان اشىربەك سىعاي: «ويپىرماي, سەنىڭ جازعانىڭ ءاشىرالىنى ءتىرىلتىپ بەرگەندەي بولدى عوي!» دەگەنى بار. مارقۇم اشەكەڭنىڭ ءوزى وسىلاي باعا بەرىپ كەتسە, وندا جازعاندارىمدا جىلت ەتكەن جارىقتىڭ بولعانى دا (كۇلدى). بۇدان ارتىق قانداي باعا كەرەك. بىرنەشە پەسانى قازاق تىلىنە اۋداردىم. 70 جىلدىق مەرەيتويىمنىڭ قارساڭىندا سونىڭ بارلىعىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, كىتاپ ەتىپ شىعارسام دەگەن ويىم دا بولعان. الايدا ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى كەيىنگە قالىپ قويدى. بىراق ول كىتاپ ءتۇبى ءبىر شىعۋى كەرەك. بۇل – ەڭ ءبىرىنشى مەنىڭ اسىل اعالارىم مەن ساحنادا بىرگە ءجۇرىپ, بىرگە ەسەيگەن ابزال دوستارىمنىڭ الدىنداعى پارىزىم دەپ سانايمىن.
– ءسىزدىڭ ارىپتەس اعالارىڭىزعا كورسەتكەن ىزەتىڭىز بەن قۇرمەتىڭىزدى رەجيسسەر تالعات تەمەنوۆ ءىنىڭىز ادەمى ساباقتاپ, «ۇندەمەس» دەپ ەستەلىك جازدى.
– راسىندا دا, مەن ءوزى بۇل جاعىنان تالعاتقا ريزامىن. ومىردە دە, شىعارماشىلىقتا دا ەتەنە ارالاسىپ, تىعىز قارىم-قاتىناستا بولدىق دەپ ايتا المايمىن. كەيىنىرەك تەاتردا بىرگە قىزمەت ەتىپ, ارىپتەس بولعاننان باستاپ شىعارماشىلىق ءھام ادامي بايلانىسىمىز نىعايىپ جاتىر عوي. تالعاتتىڭ ماقالاسىن وقىپ وتىرىپ, ونىڭ ادام تاني بىلەتىندىگىنە شىن مانىندە تاڭعالدىم. مىنەزىمدى ءدوپ باسقانىنا قايرانمىن. مەنى قاشان, قاي ۋاقىتتا زەرتتەپ ۇلگەردى ەكەن دەپ ويلادىم. ماسەلەن, ءوز باسىم ولاي جازا الماس ەدىم. قاراڭىزشى, العاشقى جولىنان-اق وقىرمانىن ءۇيىرىپ الىپ كەتەدى: «ەگەر ونى كوشەدەن كورىپ قالساڭىز, تانىماۋىڭىز مۇمكىن. جيىن-تويعا بارعاندا, ءتىپتى ءبىر داستارقاندا وتىرساڭىز دا ونىڭ ارتيست ەكەنىن بىلمەي قالۋىڭىز عاجاپ ەمەس. سەبەبى, ول – سونداي. سوزگە شەشەن, پىسىق ەمەس. قاراپايىم... كوبىندە ۇندەمەس...».
شىنىمەن دە مۇنداي جاعداي كۇندە كەزدەسىپ جاتادى. ساحنادان تىس ومىردە كەيبىرەۋلەر تانىماي ءوتىپ كەتەدى. ال ەندى بىرەۋلەرى كوشەدە كورىپ قالعاندا شىرامىتىپ بارىپ, ەسىنە ءتۇسىرىپ جاتادى. وسى ءبىر مىنەزىمە ءمان بەرىلگەندىكتەن دە بولار, ماقالانى وقىپ وتىرىپ ءوزىمدى كورگەندەي بولدىم. كەيدە ىشتەي «ونەر زەرتتەۋشىلەرى تەك ويناعان رولدەرىڭ جايلى دەرەكتەردى ءتىزىپ, قۇرعاق فاكتىنى تالعاجاۋ ەتە بەرمەي, اراسىندا ادامي مىنەزگە, بولمىسقا تەرەڭىرەك ۇڭىلەتىن جاندى ماقالالار جازسا عوي» دەپ ويلايتىنمىن. تالعاتتىڭ «ۇندەمەسى» وسى ويىما جاقسى جاۋاپ بولدى.
– ال ومىردە وسى ءبىر «ۇندەمەس» مىنەزىڭىزدىڭ پايداسىن كوپ كورەسىز بە, الدە زيانىن با؟
– نەگىزىنەن مەن بۇدان تەك زيان شەگىپ جۇرگەن اداممىن. سەبەبى ءبىر كىسىلىك مىنەز مەندە دە بولعان. بالا كۇنىمدە شەكتەن تىس ەركە ءوستىم دەپ ايتا المايمىن. بىراق ءبىر ءۇيدىڭ جالعىز ۇلى بولعاننان كەيىن, ەشكىم بەتىمنەن قاققان ەمەس. ينستيتۋتتى دا جاقسى وقىدىم. ونەردەگى جولىم دا م.اۋەزوۆ تەاترىنان وتە ءساتتى باستالدى. ايتسە دە, تاڭداعان ماماندىعىم, ساحنانىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بويىمداعى مىنەزدى تەجەۋگە اسەر ەتتى. ويتكەنى تەاتر بولعاننان كەيىن تەكەتىرەس كوپ. جۇمىس بارىسىندا كەلىسپەي قالاتىن ساتتەر كەزدەسەدى. سونداي كەزدە ءوزىڭدى ىشتەي سابىرعا شاقىرىپ, ۇندەمەي قالۋعا تۋرا كەلەدى. سەبەبى بۇگىن رەنجىسىپ, كوڭىلىنە كىربىڭ سالعان اداممەن ەرتەڭ ساحنادا سەرىكتەس بولۋعا تۋرا كەلەدى. ال كوڭىلدە كىربىڭ تۇرعاندا, قالاي تىربانساڭ دا سپەكتاكل شىنايى شىقپايدى. ونى كورەرمەن دە بىردەن سەزىپ قويادى.
مەن ءوزى ادامنىڭ كوڭىلىنە قاتتى قارايمىن, رەنجىتىپ الماۋدى ويلايمىن. كوپ جاعدايدا ءۇنسىز قالۋعا تىرىسامىن. اشۋعا اتىمەن جوقپىن. ءبارىن ىشىمە ساقتايمىن. سىرتقا سيرەك شىعارامىن. ادالدىقتى ءپىر تۇتامىن. بارلىق كىسىلىك قاسيەت ادالدىقتان تۋىندايدى. ەڭ باستىسى, وسىنى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
مەن ءۇشىن ساحناداعى سىيلاستىق ەڭ ءبىرىنشى ورىندا. سوندىقتان ۇنەمى بولماسا دا, ءوزىمدى تەجەپ وتىرۋعا تۋرا كەلدى. ارىپتەستەرىمنىڭ كوڭىلىنە قاراپ, كوپ رەتتە ۇندەمەي قالعان كەزدەرىم بولدى. بىراق ودان كەرەمەت ءبىر پايدا تاپتىم, جاقسىلىق كوردىم دەپ ايتا المايمىن. جالپى, قانداي جاعدايدا دا ايتاتىن كەزدە ايتىپ, جاسايتىن كەزدە جاساۋ كەرەك ەكەن.
– ءبىر سۇحباتىڭىزدا اكتەر بولعانىما وكىنەمىن دەگەن ەكەنسىز. مۇنداي سەزىمنىڭ تۋىنا نە تۇرتكى بولدى؟
– ءيا, ول راس. كەزىندە اشىربەك مارقۇم ءبىر سۇحباتىندا سۋىرتپاقتاپ وتىرىپ ىشىمدەگى بار سىرىمدى ايتقىزعان ەدى. سونداي ءبىر كوڭىل كۇي ۇستىندە ايتىلىپ كەتكەن ءسوز عوي. ءبىر-اق ساتتىك قانا سەزىم عوي بۇل. اكتەر ادام اسەرشىل, شىعارماشىلىعىندا كەزدەسكەن كەيبىر قيىندىقتى اسىرەلەپ تە جىبەرۋى مۇمكىن. ايتسە دە, وسى تۇستا ءبىر-اق دۇنيەنى ايتقىم كەلەدى, ساحنادان ءبارى سونداي ادەمى, باقىتتى كورىنگەنىمەن, ءاربىر اكتەردىڭ ىشىندە جان بالاسىنا ايتپاعان ءوز مۇڭى مەن سىرى, ءوز دراماسى مەن تراگەدياسى جاسىرىنىپ جاتادى. سوندىقتان دا ءارتىس ادامنىڭ اۋزىنان مۇنداي ءسوزدىڭ كوڭىل كۇي اۋانىنا قاراي ارا-تۇرا ايتىلىپ تۇرۋى زاڭدىلىق تا بولار. جالپى, مەن ءوز تاعدىرىما ريزا اداممىن. مەرەيتويىما ارنالىپ قويىلعان ف.بوردوننىڭ «قارداعى كوگەرشىننىڭ ءىزى...» قويىلىمىندا كەيىپكەرىمنىڭ اۋزىمەن ايتىلاتىن «مەن ءوز ءرولىمدى ادال ورىندادىم» دەگەن ءسوزى بار. ءسىزدىڭ سۇراعىڭىزعا جاۋاپ رەتىندە وسى رەپليكانى وزىمە قاتىستى دا قايتالاپ ايتقىم كەلەدى. ءيا, مەن ءوز ءرولىمدى ادال ورىندادىم! ءسوزسىز, بۇل – مەنىڭ جەتىستىگىم. ويتكەنى مەن پەندەشىلىكپەن ەشكىمنىڭ الدىنا تۇسپەدىم, جولىن كەسپەدىم. شارتپا-شۇرت مىنەزگە سالىنىپ, ارىپتەستەرىمنىڭ كوڭىلىنە كىربىڭ سالمادىم. قولىمنان كەلگەنشە ونەردىڭ ءمانىن سىيلاسىم مەن شىن ماڭدايتەر ەڭبەكتەن تابۋعا تىرىستىم. 48 جىل بويى تابان اۋدارماستان, ءتىپتى سول ۋاقىتتا جالت-جۇلت ەتىپ كوزدى ارباعان, تانىمالدىلىققا, ابىروي مەن بەدەلگە كەپىلدىك بەرگەن كينو سالاسىنا دا مويىن بۇرماستان قاسيەتتى ساحناما ادال قىزمەت ەتتىم. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, مەن ءوزىمدى تەاتردىڭ ءتول بالاسىمىن دەپ تولىقتاي ايتا الامىن.
– ايتسە دە, كوپ ارىپتەستەرىڭىز تەاتر مەن كينونى قاتار الىپ ءجۇرىپ تە تالاي بەلەستى باعىندىردى. قوس سالانىڭ قۇرمەتتى ازاماتىنا اينالىپ ۇلگەردى. كەزىندە كينوعا سيرەك كوڭىل بولگەنىڭىز ءۇشىن بۇگىندە ىشتەي وكىنىش بولماي ما؟
– شىنىن ايتۋ كەرەك, جاس كەزىمدە كينو ونەرىن ونشا باعالاعان جوقپىن. ءپىرىم – تەاتر بولدى. ونىڭ ۇستىنە, تەاتردا وينايتىن رولدەرىم كوپ بولعاندىقتان بولار, كينوعا ءتۇسۋ جايىن ويلانۋعا ۋاقىتىم دا, ونىڭ قاجەتتىلىگى دە بولا قويعان جوق. بىراق كەيىن ويلاپ قاراسام, ادام ءوزىن قولىنان كەلەتىن ونەردىڭ قاي قايسىسىندا دا سىناپ كورۋدەن تارتىنباۋ كەرەك ەكەن. ءومىر ءبىر-اق رەت بەرىلەدى. ال تاعدىر ۇسىنعان كەز كەلگەن سىيدى دا, سىناقتى دا ادام قارسى الۋعا دايىن بولۋى قاجەت.
– شىعارماشىلىق ءومىربايانىڭىزدان بىلەتىنىمىزدەي, م.اۋەزوۆ تەاترىندا قىزمەت ەتكەن كەزدەرى, ناقتى ايتار بولساق, 1979-1986 جىلدار ارالىعىندا 7 جىل بويى ءبىر دە ءبىر جاڭا رولگە بەكىتىلمەگەن ەكەنسىز. ءوزىڭىز ايتاتىنداي, بۇل دا اكتەر ادام ءۇشىن ۇلكەن سىناق قوي. شىعارماشىلىعىڭىزداعى وسى ءبىر توقىراۋ كەزەڭدى قالاي جەڭدىڭىز؟
– اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا ايتىپ وتكەن ۇنسىزدىگىمنىڭ ارقاسىندا شىعار. راس, جەتى جىل بويى جاڭا ءرول ويناماۋ شىعارماشىلىق يەسىنىڭ ىزدەنىسىن تەجەيدى. اكتەر توقىراي باستايدى. بۇل كۇيدىڭ شەت جاعاسىن ءبىز دە باسىمىزدان كەشتىك. اتالعان اۋىرلاۋ كەزەڭدەگى مەنىڭ جالعىز عانا وكىنىشىم – تەاترداعى وسى ءبىر ۇزاقتاۋ ءۇزىلىستى پايدالانىپ, ءوزىمدى كينو سالاسىندا سىناپ كورمەگەنىم بولدى. كينوعا شاقىرعان ۇسىنىستار ءجيى كەلىپ تۇردى. بىراق بالالىق پا, الدە وزىمە قويعان بيىك تالاپتارىمنىڭ تەجەۋى مە, ايتەۋىر, ءتۇسىرۋ الاڭىنا جولاي قويمادىم. ايتسە دە, كينوعا مۇلدەم تۇسپەدىم دەپ ايتپايمىن. رەجيسسەر ۆيكتور پۇسىرمانوۆتىڭ «قوش بول, سۇلۋ», «الاتاۋدىڭ كۇمىس ءمۇيىزى», موڭعولدارمەن بىرىگىپ تۇسىرگەن «اتقىش حۋمۋچي», «مەيرامنىڭ ءۇش كۇنى» سىندى بىرنەشە فيلمىنە ءتۇستىم. سلامبەك تاۋەكەل «جەرۇيىعىنا» شاقىردى. اقان ساتاەۆتىڭ «جاۋجۇرەك مىڭ بالاسىندا» اقساقالدىڭ ءرولىن وينادىم. مىنە, وسىنداي بىرنەشە فيلمدە شىعارماشىلىق قارىمىمدى سىناپ كوردىم. الايدا ىشتەي وزىمدە «وسى ءرولىم ءتاۋىر شىقتى» دەگەن ءبىر ريزاشىلىق سەزىم بولعان ەمەس. ەسەسىنە, تەاتردا ونداي رولدەرىم كوپ.
– ماسەلەن؟
– جالپى, مەنىڭ جان دۇنيەم نەگىزىنەن مىنەزدى رولدەرگە جاقىن, سوعان بەيىممىن دەپ ەسەپتەيمىن. بىراق تەاترعا العاش كەلگەننەن-اق رەجيسسەرلەر مەنى قوزى سەكىلدى كىلەڭ ليريكالىق بەينەلەرگە سالدى. تەاتر تىلىمەن ايتقاندا, ساحنادا كوپكە دەيىن «جاس گەرويلاردى» كەيىپتەدىم. ماسەلەن, تەاترداعى تۇساۋىمدى كەسكەن العاشقى ءرولىم – 17 جاسار قوزىنى 42 جاسىما دەيىن وينادىم. كەيىن جانتىق, قارابايلارعا اۋىستىم. ءوزىم قالاعانداي حاراكتەرلى رولدەر تەك وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ باسىنان باستاپ قانا بەرىلە باستادى. شىڭعىس حان, جاڭگىر حان, ەدىل پاتشا سەكىلدى پسيحولوگيالىق تۇرعىدا كۇردەلى, بەينەلىلىك بوياۋى قالىڭ كىلەڭ حاندار گالەرەياسىنىڭ مىنەزىن اشاتىن رولدەردە ءوزىمدى مۇلدەم باسقا امپلۋادا سىنادىم. كەيىن استاناداعى ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا اباي (م.اۋەزوۆ «اباي», رەجيسسەرى ءا.ورازبەكوۆ), ۆانيا اعاي (ا.چەحوۆ «ۆانيا اعاي», رەجيسسەرى ءا.مامبەتوۆ), لۋكيانوۆ (ۆ.ەجوۆ «تىراۋلاپ ۇشقان تىرنالار», رەجيسسەرى ت.تەمەنوۆ) سياقتى رولدەردە ىزدەندىم. ءاربىر ءرولىم ءوزىنىڭ ەرەكشەلىگىمەن ىستىق. ءبىرىن ەكىنشىسىنەن ءبولىپ قاراي المايمىن. جالپى, مەنىڭ ساحناداعى باعىمنىڭ جانىپ, بىردەن كۇردەلى رولدەردە كورىنۋىمە رەجيسسەر ءازىربايجان مامبەتوۆتىڭ ۇلكەن ىقپالى بولدى. نەبارى 4-كۋرستىڭ ستۋدەنتىنە ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» تراگەدياسىنداعى باستى كەيىپكەر – قوزى ءرولىن سەنىپ تاپسىرعان سۋرەتكەر ودان كەيىن دە قامقورلىعىن اياعان ەمەس. كەيىنىرەك استاناعا قىزمەت اۋىستىرىپ, قاللەكي تەاترىنا تەز ءسىڭىسىپ كەتۋىمە دە ءازىربايجان ءمادي ۇلىنىڭ كومەگى زور بولدى. ۇلى ۇستازىما قاشاندا قارىزدارمىن.
– راس, كەز كەلگەن اكتەر شىعارماشىلىعىندا «اكەمتەاتر» مەكتەبىنىڭ ءرولى ۇلكەن...
– بۇگىندە ءوزىم دە اقساقالدىق جاسقا جەتىپ وتىرسام دا, اۋەزوۆ تەاترىنداعى سەركە قوجامقۇلوۆ, ءسابيرا مايقانوۆا باستاعان اعا-اپالارىمنىڭ مەيىرىمىن سۇمدىق ساعىنامىن. ماسەلەن, ءبىزدىڭ كەزىمىزدە سەركە قوجامقۇلوۆتى ازەكەڭنەن ء(ازىربايجان مامبەتوۆ. – اۆت.) باستاپ «تەاتردىڭ قىزىل قۇجاتى» دەپ اتايتىن. سەراعاڭ تەاتردىڭ تابالدىرىعىن اتتاعاننان-اق بارلىق ۇجىم تىكەسىنەن تىك تۇرىپ قارسى الاتىن. سىرتتاي قاراعاندا دا, اڭگىمەلەسە كەتسەڭ دە سونشالىقتى ءبىر قاتال, ماڭايىن قورقىتىپ, ۇركىتەتىن سۇستى ادام ەمەس. كەرىسىنشە, ۇلكەنمەن دە, كىشىمەن دە ءازىلى جاراسقان ادامگەرشىلىگى مول, جۇزىنەن مەيىرىمى توگىلىپ تۇرعان سونداي جىپ-جىلى كىسى بولاتىن. بىراق نە قۇدىرەت ەكەن, سەراعاڭدى كورسەك, بارلىعىمىز بويىمىزدى تەز جيناپ الا قويۋشى ەدىك. وڭمەنىڭنەن وتەر كوزقاراسى, ءوزىن ءوزى ۇستاۋى مىسىڭدى باساتىن. كەيىن سەركە اعا ومىردەن وتكەن سوڭ «تەاتردىڭ قىزىل قۇجاتى» ءسابيرا مايقانوۆا اپايىمىزعا ءوتتى. ومىردەگى قالپىمىز بەن ازاماتتىق بولمىسىمىزدى ايتپاعاندا, ساحناعا شىققانعا دەيىنگى مادەنيەتىمىز بەن ىزدەنىسىمىزگە دە ەندى سول كىسى تىكەلەي جاۋاپ بەردى. ءرولىمىزدى ويناپ بولعان سوڭ اعا-اپايلارىمىز نە ايتار ەكەن دەپ, ۇلكەندەر جاققا قارايلاي بەرەتىنبىز. ول كەزدە كوركەمدىك كەڭەستىڭ ءوزى ۇلكەن جيىن سەكىلدى وتەتىن. ءسابيرا مايقانوۆا, شولپان جانداربەكوۆا, حاديشا بوكەەۆا, بيكەن ريموۆا اپالارىمىزدىڭ قازداي ءتىزىلىپ جينالىس زالىنا ءوتۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن وقيعا ءھام تاربيە ەدى عوي. ساحنالىق كوستيۋمىمىزدەن باستاپ, ءرولىمىزدىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىنە دەيىن كەلەلى تالقىلاۋ بولاتىن. ول كىسىلەر باتىرىپ سىناسا دا, اياعىڭدى جەرگە تۇسىرمەي ماقتاسا دا, بارلىعىن سولاي بولۋى كەرەكتەي قابىلدايتىنبىز. ءبىر توسىلىپ, ءبىر مارقايىپ, سان ءتۇرلى كۇيدى باستان كەشۋشى ەدىك. ول كەزدەگى اۋەزوۆ تەاترىنىڭ تاربيە مەكتەبى دە, ءبىر-بىرىنە دەگەن ادامي قارىم-قاتىناسى دا وزگەشە بولاتىن. ءبىز ۇلكەندەردىڭ الدىن ەشقاشان كەسىپ وتكەن جوقپىز. اعا-اپالارىمىز دا ءبىزدىڭ اتىمىزدى اتاعان ەمەس. جاس دەپ ەركەلەتتى, مەيىرىمىن توكتى. ماسەلەن, سەراعاڭ مەنى كەلەس دەسە, سəبيرا اپام عۇمىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ولمەس اتاپ كەتتى. مىنە, ۇلكەندى ۇلكەن, كىشىنى كىشى دەپ قۇرمەت تۇتاتىن وسىنداي ءبىر ەرەكشە سىيلاسىم بولدى ءبىزدىڭ ارامىزدا. قازىر باقسام, ول دا ءبىر ۇلكەن مەكتەپ ەكەن.
– مىنە, بۇگىندە ءوزىڭىز دە ۇلكەن ءبىر ۇجىمنىڭ اقساقالىنا اينالدىڭىز. جاستاردىڭ تاربيەسىنە كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– قاللەكي تەاترىندا ءازىربايجان مامبەتوۆ, جاقىپ وماروۆتان قالعان تاماشا ءبىر ءداستۇر بار. جالپى, ءازىربايجان مامبەتوۆتىڭ استاناعا اۋىسىپ كەلۋىنىڭ ءوزى م.اۋەزوۆ تەاترىنداعى سول ءبىر تاماشا ءداستۇر مەن سىيلاسىمدى, ادامي قارىم-قاتىناستى, ايرىقشا ءبىر جىلىلىقتى وزىمەن ق.قۋانىشباەۆ تەاترىنا دا الا كەلگەندەي بولىپ سەزىلەتىن. سول قاسيەتتى ۇجىم بويىنا دا سىڭىرە ءبىلدى. قازىر قاللەكي تەاترى قالىپتاسقان وسى تارتىپپەن جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ۇجىمىمىزدىڭ دا وزىندىك بۇلتارتپاس قاعيدالارى مەن ءداستۇرى بار. باستىسى, كىشىلەرى ۇلكەندى اعا تۇتىپ, ۇلكەندەرى كىشىگە ىزەت بىلدىرەر تاماشا ءبىر سىيلاسىم مەن مەيىرىم شۋاعى بار مۇندا. بۇل دا بولسا ازەكەڭنىڭ سالىپ كەتكەن سارا جولى دەپ بىلەمىن.
– الماتىنى ساعىناسىز با؟
– الماتىنى ساعىنبادىم دەۋدىڭ ءوزى كۇنا شىعار. ارينە, ساعىنامىن! ول جاقتا مەنىڭ جاستىعىم, ءومىرىمنىڭ ەڭ ءبىر قىزىقتى, ەستەن كەتپەس ساتتەرى قالدى. ول جەردە مەنىڭ جان قيىسار ابزال كوڭىلدى دوستارىم, سىرلاس ارىپتەستەرىمنىڭ ءىزى سايراپ جاتىر. قالاي دەسەك تە, الماتىنىڭ اۋراسى ءبارىبىر بولەك. ول جاقتا ونەردىڭ جۇرەگى ەشقاشان توقتامايدى, ماڭگىلىك سوعىپ تۇرادى. الماتى دەگەندە, مەنىڭ كوڭىلىمدى وسىنداي ءبىر عالامات سەزىمدەر كەرنەيدى. ايتسە دە, استانانىڭ دا ءوز ەرەكشەلىگى بار. وسىدان 10-15 جىل بۇرىنعى كەزبەن سالىستىرعاندا, ەلوردامىز گۇلدەنىپ, كوركەيىپ, شىن مانىندەگى ونەر مەن مادەنيەتتىڭ رۋحاني ورداسىنا اينالدى. بۇرىن رۋحاني ورتا ىزدەپ الماتىعا كەتكىم كەلىپ تۇرسا, بۇگىندە استانانى ەشبىر قالاعا ايىرباستاعىم كەلمەيدى. مۇندا ءبىز جاڭا ورتا قۇردىق, ءوز جولىمىزدى قالىپتاستىردىق. سوندىقتان دا ۇجىمىما ايتار العىسىم شەكسىز.
– اعا, بۇگىندە 70 جاستىڭ بەلەسىنە شىقتىڭىز. ويىڭىزعا نە ورالادى؟
– بىرەۋگە از, بىرەۋگە كوپ كورىنەر. بىراق 70 دەگەن ادام شوشيتىن جاس ەمەس ەكەن. اللا كۇش بەرسە, ءالى دە قۋاتىم بويىمدا. الدا جوسپار كوپ. تالاي شىعارماشىلىق جۇمىستار كۇتىپ تۇر. سول ىزدەنىستەرىممەن كورەرمەنىمدى قۋانتقىم كەلەدى. مەرەيتويىما وراي سۇيىكتى ۇجىمىمنىڭ قولداۋىمەن يتاليا دراماتۋرگى ف.بوردوننىڭ «قارداعى كوگەرشىننىڭ ءىزى...» اتتى جاقسى ءبىر دراماسىن كورەرمەنگە ۇسىنىپ ۇلگەردىك. بۇل دا بولسا مەنىڭ ساحناداعى جارتى عاسىرلىق شىعارماشىلىق ءومىرىمنىڭ ەسەپ بەرۋى بولسا كەرەك. اتالعان قويىلىمعا دايىندالۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن تاجىريبە بولعانى انىق. اكتەر ءۇشىن ەڭ قىمبات دۇنيە – كورەرمەننىڭ قوشەمەتى دەسەك, اللا مەنى سول باقىتقا بولەدى. شۇكىر!
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن نازەركە جۇماباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
