بەيبىت باپكەر مەن بوكسشى قانات
ءدۇبىر
وليمپياداعا 162 كۇن قالدى
قانات ءابۋتالىپوۆ – بىلتىر ەلىمىزگە بوكستان بۇكىلالەمدىك تۇجىرىم بويىنشا وليمپيادانىڭ العاشقى جولداماسىن اكەلگەن بوكسشىمىز. ونىڭ سول كەزدە «استانا ارلاندارى» كاسىپقوي كلۋبىنىڭ ساپىندا تەگى ماروككولىق, بىراق فرانتسيانىڭ «پاريج يۋنايتەد» كومانداسىندا ونەر كورسەتكەن نوردين ءوۋبااليدىڭ ەكى اياعىن ءبىر ەتىككە تىعىپ, شارشى الاڭنىڭ ءتورت بۇرىشىن قۋالاي ءجۇرىپ ساباعانىن جانكۇيەرلەردىڭ ءبارى كوردى. سول كەزدە بەسىنشى بۇرىشتى ءىزدەي باستاعان قارسىلاسى ەرىكسىز قازاق بوكسشىسىنىڭ الدىندا جىعىلعانىن بىلەمىز. وسى جەڭىس قاناتتىڭ عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ مەرەيىن اسىردى, بوكستاعى بەدەلىمىزگە بەدەل قوستى. ەندى ابۋتالىپوۆكە وسى جەڭىستى جولىن لوندون تورىندە وتەتىن ايقاستاردا جالعاستىرۋعا تىلەكتەستىگىمىزدى ءبىلدىرىپ, بۇگىن جۋرناليست-جازۋشى سماعۇل راحىمبەكتىڭ قانات پەن ونىڭ جەكە باپكەرى بەيبىت ماسابەكوۆ تۋرالى جازعان دۇنيەسىن ۇسىنۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز.
ءدۇبىر
وليمپياداعا 162 كۇن قالدى
قانات ءابۋتالىپوۆ – بىلتىر ەلىمىزگە بوكستان بۇكىلالەمدىك تۇجىرىم بويىنشا وليمپيادانىڭ العاشقى جولداماسىن اكەلگەن بوكسشىمىز. ونىڭ سول كەزدە «استانا ارلاندارى» كاسىپقوي كلۋبىنىڭ ساپىندا تەگى ماروككولىق, بىراق فرانتسيانىڭ «پاريج يۋنايتەد» كومانداسىندا ونەر كورسەتكەن نوردين ءوۋبااليدىڭ ەكى اياعىن ءبىر ەتىككە تىعىپ, شارشى الاڭنىڭ ءتورت بۇرىشىن قۋالاي ءجۇرىپ ساباعانىن جانكۇيەرلەردىڭ ءبارى كوردى. سول كەزدە بەسىنشى بۇرىشتى ءىزدەي باستاعان قارسىلاسى ەرىكسىز قازاق بوكسشىسىنىڭ الدىندا جىعىلعانىن بىلەمىز. وسى جەڭىس قاناتتىڭ عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ مەرەيىن اسىردى, بوكستاعى بەدەلىمىزگە بەدەل قوستى. ەندى ابۋتالىپوۆكە وسى جەڭىستى جولىن لوندون تورىندە وتەتىن ايقاستاردا جالعاستىرۋعا تىلەكتەستىگىمىزدى ءبىلدىرىپ, بۇگىن جۋرناليست-جازۋشى سماعۇل راحىمبەكتىڭ قانات پەن ونىڭ جەكە باپكەرى بەيبىت ماسابەكوۆ تۋرالى جازعان دۇنيەسىن ۇسىنۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز.
پەكيندەگى پايىمدار
قانات ءابۋتالىپوۆ ارداقتى ۇستازى ءارى باپكەرى بەيبىت قازبەك ۇلىمەن پەكيننىڭ ايگىلى جاياۋلار كوشەسى – ليۋليدجانگپەن قاتار اياڭداپ كەلەدى. كوك جەلەكتەر جامىلعان الەمنىڭ ايگىلى وسىناۋ قالاسىنىڭ اۋاسى اسا اۋىر ما, قالاي ءوزى! …الدە, كەشەگى رينگتەگى جەڭىلىس جىگەرلەرىن جاسىتتى ما, ەكەۋى دە تەرەڭ تىنىستاي الماعانداي كۇيدە سەكىلدى. استانانىڭ قۇشتارلانا جۇتىپ, كەۋدەڭدى تولتىرا تىنىستاعاندا, راحات كۇي كەشتىرەتىن قىمىزداي قۋاتتى ەركە سامالىن ساعىنعاندارى بولار, ۇستاز بەن ءشاكىرت كوپكە دەيىن ءۇنسىز قالدى. الدەن ۋاقىتتا بارىپ باپكەر اعاسى ءسوز باستادى.
– قاناتجان, ءومىر ۇنەمى جەڭىستەردەن تۇرمايدى. سەنىڭ پەكيننىڭ ءححىح وليمپياداسىنا جولداما الىپ, قاتىسۋىڭنىڭ, ەل نامىسى ءۇشىن ادال ايقاسۋىڭنىڭ ءوزى ءبىر اسۋ. رينگتە الەمنىڭ اۋزىمەن قۇس تىستەگەن نەبىر كەرەمەت بوكسشىلارىمەن بەتپە-بەت شايقاستىڭ. قانشاماسىنا توتەپ بەردىڭ, لايىقتى قارسىلاس بولدىڭ, باتىرىم! …اللا جازسا, الداعى لوندون وليمپياداسىنا مىقتاپ دايىندالاتىن بولامىز, – دەدى باپكەرى شاكىرتىن كەڭ قۇشاعىنا الىپ…
– ءتۇسىندىم, مۇعالىم! – دەدى قانات ۇستازىنا ءوزىنىڭ جاس شاعىندا, بارشىن اۋىلىندا ءجيى ايتاتىن سوزدەرىن ەسكە الىپ…
…بەيبىت مەكتەپتەگى جاتتىعۋ زالىنان شىعىپ, ۇيىنە بەتتەگەنى سول ەدى, سومكەلەرىن ارقالاپ, ەنتىككەن ءبىر توپ بالا ارتىنان قۋىپ جەتتى. ءىشىندە مالاقايى ماڭدايىن باسىپ قالعان كىشكەنە قانات تا بار. وسى ءبىر بالانىڭ ءوزى جاتتىقتىرا باستاعان مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ىشىنەن شالت قيمىلدارىمەن, سەكىرگەن لاقتاي جىلدام قوزعالىستارىمەن, ەڭ باستىسى, شارشاۋدى بىلمەيتىن قاجىرلىلىعىمەن كوزىنە تۇسكەنىنە كوپ بولعان. قازىر دە بۋى بۇرقىراپ, قاڭتاردىڭ قاقاعان ايازىن ەلەڭ قىلماي, ەنتىگە سايراپ تۇر…
– مۇعالىم, ا, مۇعالىم دەيمىن! بوكس دەگەن نە, ايتىڭىزشى! ەگەر شىنداپ جاتتىقساق, كىم بولامىز وسكەندە؟..
– قاناتجان, بوكسشى دەگەن ەلىنە قورعان بولار ەرتەدەگى باتىرلار سەكىلدى, السىزگە – پانا, جۇرتىنىڭ نامىسىن بەتپە-بەت بەلدەسۋلەردە قورعايتىن ەرلەر, – دەدى ۇستازى, بالا كوڭىلىنىڭ كوگەرشىندەي قانات قاققان ارماندارىنا قىزىعىپ…
– ءتۇسىندىم, مۇعالىم, – دەپ شاكىرتى ۇزاپ كەتكەن قۇرداستارىنىڭ سوڭىنان ق ۇلىنداي قۇلدىراي جونەلگەن سول جولى…
… پەكين قالاسىنىڭ بيىكتىگى 405 مەترلىك تەلەمۇناراسىنىڭ كىرە بەرىسىندەگى التىن ايداھار وسىناۋ ۇلى ەلدىڭ سالتاناتى مەن قۋاتىن اڭعارتىپ تۇرعانداي. تۇرعىندارىنىڭ سانى 13 ميلليوننان اساتىن پەكيننىڭ باياعى زاماندارداعى كوشەلەرىندە ريكشالارعا ءمىنىپ, باستارىنا قامىس قالپاقتار كيگەن حالقىنىڭ بەت-بەينەلەرى مەن تۇرمىستارى تانىماستاي وزگەرگەن.
– ءبىزدىڭ شاڭ باسقان تسەلينوگرادتى دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تاپ وسىنداي الەمدىك قالاعا, ساۋلەتى اسقان استاناعا اينالدىردى عوي, مۇعالىم, – دەدى پەكيندەي ۇلى شاھاردىڭ تۇنگى ساۋلەتىنە قاراپ قانات تا ىشىندەگى ءوز ماقتانىشىن جاسىرا الماي!
– دۇرىس, قاناتجان! ەلىڭنىڭ وسىلايشا قادىرى مەن قاسيەتىن ۇمىتپاساڭ, كەۋدەڭدە ۇلتتىق رۋحىڭ جالىنداپ تۇرسا, جەڭىستىڭ تالاي تۇعىرلارىنا كوتەرىلەسىڭ ءالى…
قاستارىنا ءبىر جاسىل ءتۇستى موتوريكشا توقتادى. بەيبىتتىڭ وسىنداعى كۇندەرىندە ءبىر بايقاعانى, قالادا ۆەلوسيپەدتەر مەن وسىنداي موتوريكشالار كوپتەۋ. ارينە, بۇل ەلدە وزدەرىنىڭ ونەركاسىپتەرىن اشىپ العان Volkswaqen, Daewoo سەكىلدى اۆتوالىپتار شىعارعان, جارقىراعان نەشە ءتۇرلى ءساندى كولىكتەر دە جانارىڭدى قارىقتىرادى. بىراق, قاراجاتتى ۇنەمدەۋگە ۇيرەنگەن ەكەۋى سەكىلدى اۋىل بالاسىنا 1 شاقىرىمىنا 1, 2 يۋان عانا الاتىن مىنا موتوريكشالار قولايلى.
– مۇعالىم, ەندىگى قالعان ۋاقىتتا قايدا بارامىز, – دەدى شاكىرتى قانات, بۇعان پەكين تەلەمۇناراسىنىڭ قىزىقتارىنا قانىپ, قالانى 400 مەترلىك زاڭعار بيىكتەن تاماشالاعان سوڭ. ەش ۋاقىتتا شىققان بيىگىندە ۇستاز الدىنداعى پارىزى مەن قارىزىن ەسىنەن شىعارمايتىن قانات ابۋتالىپوۆتەي ازاماتىنا باپكەر بەيبىت ءدان ريزا. ومىردە قولى بىردەڭەگە جەتسە, تۋعان اكەسىن دە تانىماي كەتەتىندەر دە بار ەمەس پە.
– و, كەي! – دەپ ەلپەك قاعىپ موتوريكشا يەسى تۇر, كولىگىنىڭ شاتىرىن قايىرىپ, ەكەۋىنە ىزەت ءبىلدىرىپ…
– ەندى, قاناتجان, پەكيننىڭ ەڭ عاجايىپ جەرلەرىن تاڭداپ, تالعاپ ارالايىق! ويتكەنى, ۋاقىتىمىز تىعىز, – دەدى باپكەرى, ءبىر قاراعاندا تارلاۋ, اياداي عانا كورىنەتىن موتوريكشاعا جايعاسىپ جاتىپ, جايدارىلانا…
قازىرگى پەكيننىڭ الەمدەگى اسا ءىرى ونەركاسىپتى قالاعا اينالۋى سەبەپتى شاھاردىڭ اۋاسىن اۋىرلاتىپ جىبەرگەنى سەزىلەدى.
– 13 ميلليون ادام تۇراتىن پەكين قالاسىنىڭ اۋماعى 120 شارشى كيلومەتر ەكەن. موسكۆانىڭ اۋماعى 47 كيلومەتر. ءبىزدىڭ استانامىز دا كەلەشەكتە وسىنداي جەردى الاتىن بولسا, دالامىزدىڭ كەڭدىگى جەتەدى عوي, مۇعالىم…
– استاناعا مۇنشالىق داليىپ, جايىلىپ كەتۋدىڭ كەرەگى بولماس, قاناتجان! قازاقتىڭ ۇلان بايتاق دالاسىن ەلدى مەكەندەرسىز قالدىرىپ, بارشامىز ءبىر قالاعا جينالساق, ءجون بە؟ قىتاي حالقى 2 ميللياردقا جۋىقتادى. ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ سانى بار بولعانى 16 ميلليون عوي!
– ءتۇسىندىم, مۇعالىم! ەلباسىمىز استانانىڭ ەڭ ۇلكەن ماقساتى – ءوز تۇرعىندارىنىڭ جاقسى ءومىر سۇرۋىنە اسا قولايلى, تازا, ءساندى, ۇقىپتى قالا بولۋى دەۋى وسىدان ەكەن عوي…
…ەكەۋى قىزۋ اڭگىمەمەن اۆتوريكشانىڭ پەكيننىڭ مىڭداعان اۆتوماشينالارى سەڭدەي سوعىلىسقان كوشەلەرىن ورمان اعاشتارىنىڭ اراسىمەن جۇيتكي جۇگىرگەن اق تيىندەي زىمىراي كەشىپ, اتاقتى يۋنگ حە گۋن تيبەت بۋددا حرامىنىڭ الدىنا توقتاي قالعانىن اڭعارماي قالىستى. جۇرگىزۋشىگە 3 يۋان ۇسىنىپ جاتىپ, بەيبىت بار بىلەتىن اعىلشىنشاسىن قولدانىپ, پەكيننىڭ ايگىلى گۋ گۋن يمپەراتور سارايىنىڭ قاي تۇستا ەكەنىن سۇراپ قالدى…
– پەكين – عاجاپ قالا! بىراق ءبىزدىڭ استانامىزدان سۇلۋ ەمەس ەكەن, – دەدى ءوز ەلىنىڭ ءسوزسىز پاتريوتى قانات ءابۋتالىپوۆ, ۇستازى مەن ەكەۋى قۇس ۇياسى اتالاتىن, وليمپيادا الاۋى جاعىلىپ, ويىندارى اشىلعان قىتايدىڭ ۇلتتىق ستاديونىنا اتباسىن تىرەگەندە. شۆەيتساريالىق ساۋلەتشىلەر حەرتسوگ پەن دە مەرون جوبالاعان ۇلتتىق ستاديونعا پەكين قالاسىنىڭ عانا بيۋدجەتىنەن 500 ميلليون دوللار جۇمسالىپتى. ارقاۋلارى بولاتتان تارتىلىپ, مىقتى بەتون قۇيمالارىنان ورىلگەن قۇس ۇياسىنىڭ 258 مىڭ شارشى مەتر الاڭىنا 91 مىڭ كورەرمەن سىيىپ كەتكەن سول جولى. ول مىڭداردىڭ اراسىندا قازاق ەلىنەن كەلگەن سپورتشىلاردىڭ ساپىندا بەيبىت باپكەر مەن ونىڭ بالا جاسىنان ءتالىمى مەن تاربيەسىن, اكەلىك قامقورلىعىن كورگەن اتاقتى بوكسشى قانات ءابۋتالىپوۆ تا وتىرعان رينگكە شىعار ءوز كۇنىن كۇتىپ…
پەكيننەن الماتىعا بەت العان ۇشاق ىشىندە قانات بيىكتەن ۇلى قالاعا كوز سالدى. ۇلتتىق سۋ ورتالىعى, وليمپيالىق مۇنارا سەكىلدى ۇزىن سانى 30-دان استام نىساندار نەگىزىنەن قالانىڭ سولتۇستىگى مەن باتىس ايماقتارىنا ورنالاسقان ەكەن. سۇرعىلت تۇمان باسقان پەكين ءۇستى الماتىنى ەسكە ورالتتى.
– مۇعالىم, ەلگە ورالعان سوڭ, دەمالىستى ازايتىپ, بىردەن جاتتىعۋعا كىرىسسەك قايتەدى… باپكەر شاكىرتىنە قاراسا, جانارلارىندا ءبىر ۇشقىن ويناپ تۇر, اسپان استىنداعى جىمىڭداعان جۇلدىزدارمەن نۇر ۇلاستىرعانداي…
– لوندون وليمپياداسىنا جولدامانى مىندەتتى تۇردە جەڭىپ الايىق, مۇعالىم…
باپكەر بەيبىت, ۇستاز بەيبىت جىميىپ كۇلدى. قاناتىنىڭ بويىندا كۇنى كەشەلەر جاسىپ قالعانداي كورىنگەن جىگەر قولامتا وتىنداي جانا باستاپتى. ولاي بولسا, ىسكە ءسات!.. باپكەر ءوز ويىنا ءوزى ريزا بولىپ, تۇنگى اسپانعا شىرقاي كوتەرىلىپ بارا جاتقان اۋە كولىگىنىڭ بەسىكتەي تەربەتكەن راحاتىنا بولەنە باستادى الاڭسىز. بۇل – ۇستاز بەن شاكىرت ءۇشىن جەڭىسى مەن جەمىسى, قيىندىعى مەن قىزىعى دا قاتار كەلگەن 2008 جىل بولاتىن.
الدا – لوندون وليمپياداسى!
…جازۋشى اعاسى تەلەفون شالىپ, كەلىپ كەتۋىن وتىنگەن سوڭ, باپكەر بەيبىت كەشكى جاتتىعۋدان سوڭ ونىڭ شاڭىراعىنا باس سۇقتى. ءوزىنىڭ عۇمىر بويى جيناعان مىڭداعان كىتاپتارىنىڭ ورتاسىندا توبەسى عانا كورىنىپ قالامگەر باۋىرى ادەتىنشە باسىلىمدارىن اقتارىپ وتىر ەكەن.
– بەيبىتجان, قاناتىڭنىڭ وسى جولعى جەڭىسى جايىندا ايتشى, – دەدى جازۋشى باۋىرى ءوتىنىپ…
بۇلار پەكيننەن ەلگە كەلىسىمەن از كۇن عانا تىنىستاعانداي بولىپ, قاناتتىڭ ءوزى ءوتىنگەندەي, جاتتىعۋعا بىردەن كىرىسكەن. اسقار الاتاۋدىڭ باۋرايىندا ورنالاسقان سپورت كەشەنىندە ايلار بويىنا بيىك سامىرسىن مەن قاراعايلاردىڭ جۇپار اۋاسىن جۇتا ءجۇرىپ, شىڭدالعان. تاماقتان تارتىنىپ, اينالا شارق ۇرىپ, بولات سىمداي شيرىققان قاناتى.
ەڭبەكتەرى اقىرى جاندى بۇلاردىڭ. گۋيجوۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سپورت زالى اتشاپتىرىم, اۋماعى كىشىگىرىم فۋتبول الاڭىنداي, الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك دەگەن 10 بوكسشىسى بۇل جولى بەس ءتۇرلى سالماق دارەجەسى بويىنشا الداعى لوندوندا وتەتىن ححح وليمپيادا جولداماسىن ساراپقا سالۋدا. ءساندى كيىنىپ, ۇرشىقشا ۇيىرىلگەن جىگىت اعاسى جارىس مىنبەرىنە كوتەرىلدى.
– قۇرمەتتى مىرزالار! الداعى لوندون وليمپياداسىنىڭ جولداماسى ءۇشىن جارىستا سىزدەرگە تابىس تىلەيمىن. سپورت دۇنيە ءجۇزى حالىقتارى دوستىعىنىڭ, بەيبىتشىلىك جولىنداعى ىنتىماقتاسۋىنىڭ ورتاق شاڭىراعى بولا بەرگەي, – دەپ اق تىلەگىن اقتاردى ايبا پرەزيدەنتى چين كۋو ۆۋ مىرزا شىن نيەتپەن…
الدىڭعى ورىنداردىڭ بىرىندە وتىرعان باپكەر بەيبىت ماساباەۆ ءوز شاكىرتى, حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى قانات ءابۋتالىپوۆ فرانتسيانىڭ اتاقتى بىلعارى قولعاپ شەبەرى نوردين وۋبااليمەن رينگكە شىعا كەلگەندە قاتتى تولقىدى. WSB تۇجىرىمى بويىنشا وتەتىن بۇل جەكپە-جەك ەرەجەسى بويىنشا كەم دەگەندە 7 راۋند ءوتۋى ءتيىس. كاسىپقوي بوكستىڭ وسىناۋ سايىسىنا توتەپ بەرەتىندەر سيرەك. بەيبىت بولسا, قاناتتىڭ جالىنداعان جىگەرىنە سەندى. العاشقى راۋندتا قانات جاقىن ايقاستان بويىن اۋلاقتاۋ سالىپ جۇرگەندەي كورگەن. قارسىلاسىڭا تىم تاياۋ ءجۇرۋدىڭ دە ءوز پايدالارى بار. ءبىراق, ونى بوكس تەحنيكاسىن جەتىك يگەرگەندەر عانا قولدانسا كەرەك. قاناتتىڭ ءتاجىريبەسىندە شالت قيمىلدار, اياق استى يمپروۆيزاتسيالار بولعانىمەن, مۇنداي بەتتەسۋلەردە اسا ساق بولماسا, بولمايدى. فرانتسۋز بوكسشىسى رينگتە اسا بەلسەندى سەكىلدى. قانات بولسا, باياۋلاۋ, ءتىپتى, سامارقاۋ قيمىلدايتىن كەيىپ تانىتۋدا. الدەن ۋاقىتتا بارىپ باپكەر شاكىرتىنىڭ كۇش ساقتاپ جۇرگەنىن, شابۋىلدارىن كەيىنگى شەشۋشى راۋندتارعا ساقتاۋعا بەكىنگەنىن اڭعاردى.
سالعان جەردەن اپتىعۋدىڭ قاجەتى دە بولماس. قارسىلاستىڭ ايلا-تاسىلدەرىن بايقاپ, كوڭىلگە ءتۇيىپ بارىپ قيمىلداعانى دا ءجون دەپ شەشتى ۇستازى. اياقتارىن بالەت ءبيشىسىنشە كەزەك اۋىستىرىپ, رينگتە جەڭىل قيمىلداپ ءجۇرگەن نوردين ءتورتىنشى راۋندتا قاناتتىڭ نايزاعايداي شاتىرلاعان ۇزدىكسىز سوققىلارىنىڭ استىندا قالعاندا, ءوزىنىڭ مىقتاپ قاتەلەسكەنىن كەش ءتۇسىندى. قازاق بوكسشىسى شىن شەبەردىڭ ءوزى ەكەن. تەحنيكاسىنىڭ كەرەمەتتىگىن سوڭعى راۋندتاردا تانىتقان قانات ءابۋتالىپوۆ وسى جولى 100 پايىز باسىمدىقپەن فرانتسۋز بوكسشىسىن ايقىن باسىمدىقپەن تىزە بۇكتىردى…
– ءسويتىپ, الداعى لوندون وليمپياداسىنا جولدامانى جەڭىپ الدىق, اعا, – دەدى باپكەر بەيبىت جازۋشى باۋىرىنا اڭگىمەسىن اياقتاپ. – بۇل تابىسىمىز ارقىلى «استانا ارلانس» كومانداسىنىڭ دا بۇكىل ماۋسىمداعى جەڭىستەرىنە ۇلكەن ۇلەس اكەلدىك.
– بارەكەلدى, بەيبىتجان! ۇزاعىنان بولعاي جەڭىستەرىڭ, – دەپ جازۋشى اعاسى اقجارما سەزىممەن اقتارىلا قۋاندى.
…سىرتتا 2011 جىلعى مامىر ايىنىڭ تامىلجىعان سوڭعى كۇندەرىنىڭ شۋاعىنان قۋات العان الما اعاشىنىڭ اپپاق گۇلدەرى جايقالا باستارىن ءيىپ, قالامگەر نيەتىن قۇپتاپ تۇر…
سماعۇل راحىمبەك, جازۋشى.
