ءبىراز جىلدان بەرى جامبىل وبلىسىنىڭ مەركى اۋدانىندا باحادير ادىزباەۆ بودەنە شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ كەلەدى. قازىر شارۋانىڭ تىرلىگى تىكتەلىپ, جۇمىسى ناتيجەلى بولىپ وتىر. كوپ جاعدايدا كەيبىر شارۋالار بودەنەنى اۋلادا اسىراۋمەن عانا شەكتەلەدى. العاشقىدا ادىزباەۆتار وتباسى دا بودەنە جۇمىرتقالارىن ەمدىك قاسيەتى ءۇشىن عانا از مولشەردە پايدالانىپتى. جالپى, بودەنە جۇمىرتقالارى بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا پايدالى بولعاندىقتان, شارۋا بودەنە ونىمدەرىن كۇندەلىكتى بالالار تاعامىنا قوسۋدى ادەتكە اينالدىرادى. كەيىننەن 30 بودەنە ساتىپ الادى. اقىرى تاۋەكەلگە بەل بۋىپ, شاعىن كاسىپپەن اينالىسا باستايدى. سودان بەرى ءتورت جىل ۋاقىت ءوتىپ, باحادير وڭىردەگى تابىستى كاسىپكەردىڭ بىرىنە اينالدى.
– 2014 جىلى 30 باس بودەنە ساتىپ الدىق. ۋاقىت وتكەن سايىن ونىڭ ەتى مەن جۇمىرتقاسىنا سۇرانىستىڭ ارتقانىن بايقاعان سوڭ 50 بودەنەگە دەيىن جەتكىزدىك. بودەنە جۇمىرتقالارىندا بىرەگەي, تولىققاندى اقۋىز ءونىمى الدەقايدا كوپ. اقۋىزدان باسقا مايلار مەن كومىرسۋلار, سونداي-اق ادام اعزاسى ءۇشىن ەڭ پايدالى ۆ1, ۆ2, ۆ5, ۆ6, ۆ12, ە, ا, D دارۋمەندەرى جانە نيكوتين قىشقىلى بار. سوندىقتان دا پايدالى جۇمىسپەن اينالىسۋ كەرەك دەگەن نيەتپەن وسى كاسىپتى باستادىم, – دەيدى شارۋانىڭ ءوزى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بودەنە جۇمىرتقاسىنىڭ قۇرامىندا تەمىر, فوسفور, كالي بىرنەشە ەسە كوپ بولادى. سونىمەن قاتار مۇندا كالتسي, ماگني, مىرىش, كوبالت, مارگانەتس, مىس, سونداي-اق الماستىرىلمايتىن امين قىشقىلدارى مەتيونين, ليزين, گليتسين, تيروزين, تريپتوفان سياقتى پايدالى دارۋمەندەر بار. بۇل قۋىقاستى بەزىنىڭ, جۇرەكتىڭ, باۋىردىڭ, بۇيرەكتىڭ, اسقازاننىڭ, ۇيقى بەزىنىڭ جانە باسقا دا ومىرلىك ماڭىزى بار اۋرۋلاردىڭ الدىن الادى. قازىرگى كەزدە كوپتەگەن ءدامحانالار مەن مەيرامحانالاردا دا كەلۋشىلەرگە ءتۇرلى تاعامدارمەن بىرگە بودەنە جۇمىرتقاسى ۇسىنىلادى. ءتىپتى بۇل اس ءتۇرىن ارنايى تاپسىرىس بەرىپ جەيتىندەر دە ءجيى كەزدەسەدى. ال قالالىق جەرلەردەگى ۇلكەن ماركەتتەر مەن شاعىن دۇكەندەرگە باس سۇعا قالعان جاعدايدا دا بودەنە جۇمىرتقاسى الدىمىزدان شىعادى. جانە بودەنە جۇمىرتقالارى بالالار تاعامىندا دا ءتيىمدى پايدالانىلادى.
شارۋاشىلىق اۋەلى «نەسۋشكا» ينكۋباتورىن ساتىپ الىپ, ونىڭ كومەگى ارقىلى ينكۋباتسيالىق ادىسپەن جۇمىرتقانىڭ شىعارىلۋىن 70 پايىزعا جەتكىزىپتى. بۇگىنگى تاڭدا شارۋاشىلىقتىڭ قۋاتتىلىعى 1100 باس بودەنە ۇستاۋعا دەيىن جەتەدى. سونىمەن قاتار, كاسىپكەر ءوزى اسىراپ وتىرعان بودەنەلەردەن اي سايىن 27 000 جۇمىرتقا جانە 20 كيلوگرامم ەت الادى. بودەنە جۇمىرتقالارى مەن ەتىنە سۇرانىستىڭ ارتۋىنا بايلانىستى شارۋا 10 000 باس قۇس سىياتىن فەرمانىڭ قۇرىلىسىن باستاپتى. جوبانىڭ قۇنى 20 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى. اتالعان فەرمانى اعىمداعى جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىندا پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانۋدا. بۇل فەرما جوسپار بويىنشا جارتىلاي اۆتوماتتاندىرىلىپ, 10 ادامعا دەيىن قوسىمشا جۇمىس ورىندارى اشىلاتىن بولادى.
جامبىل وبلىسىن ەت, ءسۇت, جۇمىرتقا سەكىلدى ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتار بارشىلىق. ولار ونىمدەرىن ەكسپورتقا شىعارۋ ماسەلەسىندە دە ايتارلىقتاي كورسەتكىشكە قول جەتكىزىپ كەلەدى. باحادير وسىرەتىن بودەنە قۇسى ءونىمىنىڭ 80 پايىزىن جامبىل وبلىسى تۇتىنسا, قالعان 20 پايىزى شەت مەملەكەتتەرگە ەكسپورتتالادى. بيىلعى جىلدان باستاپ بودەنە ونىمدەرىنە كورشى قىرعىزستاننان دا سۇرانىس ءتۇسىپتى. ەندى ايىر قالپاقتى اعايىننىڭ ەلىنە اي سايىن 5000 دانا جۇمىرتقا ەكسپورتقا شىعارىلاتىن بولادى. مۇنىڭ ءبارى دە وتاندىق ءونىمنىڭ جوعارى ساپاسىن كورسەتىپ قانا قويماي, ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلىككە دەگەن كەڭ ءورىستى ايعاقتايدى.
ءار كاسىپتىڭ وزىندىك قيىندىعى بار. الايدا ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ماقساتىندا كاسىپكەردىڭ ەڭبەكقورلىعىمەن قاتار, تاباندىلىعى دا كەرەك. باحادير ادىزباەۆ بودەنەنىڭ جۇمىرتقاسى مەن ەتىن نارىققا شىعارۋ ماقساتىندا 30-دان استام ساۋدا نۇكتەلەرىمەن كەلىسىمشارت جاساپ قويىپتى. «نارىققا جاڭا قادام باسقان شارۋاشىلىقتىڭ وڭىردە كەڭىنەن تانىلۋىنا جانە ونىمگە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋىنا «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى-2018» كورمە-بايقاۋى ىقپال ەتكەنىن ايتار ەدىم. مەملەكەتىمىزدىڭ وسىنداي وراسان قولداۋىنىڭ ارقاسىندا كاسىبىم دوڭگەلەنىپ كەلەدى. سونداي-اق, ءونىمنىڭ ساپاسى مەن باعاسى جانە تابيعي ەرەكشەلىگى دە كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى دەۋگە بولادى. وسى ماقساتتا جۇمىستى ءارى قاراي جالعاستىرىپ, تۇرعىنداردى ساپالى ونىممەن قامتاماسىز ەتۋدى جالعاستىرا بەرەمىز», دەيدى كاسىپكەر. سونىمەن قاتار, كەلەشەكتە قۇستارىن كوبەيتىپ, سول ارقىلى ەكسپورتتى ارتتىرۋ دا جوسپاردا بار ەكەن.
بودەنە باعۋدىڭ بەينەتى كوپ بولعانمەن, قازىر كاسىپتىڭ سۇرانىسقا يە ءتۇرىنىڭ ءبىرى وسى بولىپ تۇر. باحادير ادىزباەۆ تىنىمسىز بەينەتتىڭ زەينەتى دە بولاتىنىن ايتادى. ءناسىبىن كاسىبىنەن تاۋىپ وتىرعان شارۋانىڭ الدىندا ءالى تالاي ماقسات پەن تالاي جوسپار بار. تەك ماقسات پەن مۇراتقا ەڭبەك قانا جەتكىزەتىنىن تۇيسىنگەن ول ساپالى ءونىم ارقىلى وتاندىق كاسىپتى ودان ءارى دامىتقىسى كەلەدى. سوندا عانا ءىستىڭ بەرەكەسى ارتىپ, كاسىپكەرلىك كەڭ ءورىس الا تۇسپەك.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
