پرەزيدەنت • 19 قاراشا, 2018

زاينيدين قۇرمانوۆ: نازارباەۆ باتىل رەفورمالار جاسادى

360 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن
زاينيدين قۇرمانوۆ: نازارباەۆ باتىل رەفورمالار جاسادى

ورتالىق ازيانىڭ كوشپەلى حا­لىق­تارى ءۇشىن «رەفورماتسيا» جانە «رەفورماتور» دەگەن ۇعىمدار بەي­تانىس ءارى بوتەندەۋ تۇسىنىك ەدى. مۇندا تىرشىلىكتىڭ ءداستۇرلى, بۇل­جى­ماس ىرعاعى مىڭداعان جىل­دارعا دەيىن وزگەرىسسىز كەلدى. بۇل ءۇردىس جاڭا ءداۋىر تۋىپ, كوش­پە­لىلەر ءومىرى بىرتىندەپ وزگەرە باس­تاعانعا دەيىن جالعاستى. بۇل وزگە­رىس سوتسياليستىك جۇيە مەن قۇن­دى­لىقتارعا نەگىزدەلگەن جاڭا قوعام قۇرۋدى ماقسات ەتكەن كە­ڭەس وكىمەتىنىڭ ىقپالىمەن جاسال­عانى بەلگىلى. ۇجىمدىق رەفور­ما­تورلىقتىڭ تىزگىنىن كوممۋنيس­تەر پارتياسى ءوز قولىنا الدى دا, پارتيا جەتەكشىلەرى بۇل شىر­عادا تەك ۇجىمدىق ماقساتتىڭ اتقارۋ­شىلارى دارەجەسىندە قالدى. ولاردىڭ سوتسياليزم قۇرىلىسىنا قوسقان جەكە ۇلەستەرى تاريحي پروتسەستى دامىتۋداعى حالىقتىڭ ماڭىزدى ءرولى كونتسەپتسياسىمەن شەكتەلىپ, ساياسات ساحناسىنا كورنەكتى تۇلعالاردىڭ كوتەرىلۋى تەك تاريحي زاڭدىلىق رەتىندە عا­نا قارالدى. بىراق حح عاسىردىڭ ايا­عىندا كسرو مەن كوممۋنيستىك بلوكتىڭ قۇلاۋ پروتسەسى بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكالار مەن حالىق­تىڭ تاعدىرىن رەسپۋبليكالار باسشىلىعىنداعى تۇلعالارعا تىكەلەي تابىستاعانى ءسوزسىز. پوست­كەڭەستىك قوعامنىڭ كورنەكتى رەفورماتورلارىنىڭ قاتارىندا قازىر ءوز ەلىن كوپ­تە­گەن كەڭەستىك كور­شى­لەرىمەن سالىس­تىرعاندا دامۋ­دىڭ داڭعىل جولى­نا ءساتتى الىپ شىعا العان قازاق­ستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ پرەزي­دەنتى نۇرسۇل­تان نازارباەۆتىڭ ەسىمى اتا­لىپ ءجۇر. قازاقستان تمد ەل­دەرى­نىڭ ىشىندە حالىق تابى­سى­نىڭ ءوسۋ دەڭگەيى بويىنشا رەسەي فە­دە­­را­تسيا­سىنان كەيىنگى ەكىنشى ورىن­داعى ەل.

قاراپايىم ەڭبەك ادامىنىڭ وتباسىنان شىققان نازارباەۆ ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق ءبىلىم العان سوڭ بارلىق كەڭەستىك لاۋازىمدار باسپالداعىنان وتكەن­نەن كەيىن ەڭ جاس كەڭەستىك پرە­مەر اتاندى. ول كەڭەستىك باسشى­لاردىڭ قاساڭ ساياساتى مەن كونسەر­ۆا­تور­لىعىمەن كۇرەسە ءجۇرىپ, قايتا قۇرۋ داۋىرىندە ءوزىن تالانتتى جەتەكشى رەتىندە كورسەتە ءبىلدى, وسىنىڭ ناتيجەسىندە الىپ كەڭەستىك ساياسات ءوليمپىنىڭ بيىگىنە كوتەرىلدى. نا­زار­باەۆ ءۇشىن بيلىككە بارار جول سونشالىقتى كەدەرگىسىز, اۋەل باس­تان دايىندالىپ, شەشىلىپ قويعان ەدى دەۋگە بولا قويماس. جان-جاقتى الەۋەتتى قارسىلاستارىمەن كۇ­رەستە تولىق جەڭىسكە جەتكەن سوڭ نازار­باەۆ كۇيرەگەن وكىمەت بيلىگىن ءوز قولىنا شوعىرلاندىردى دا, قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارىندا بىرقاتار باتىل رەفورمالار جاسادى, وسىنىڭ ناتيجەسىندە الەم­دەگى كۇشتى, تاۋەلسىز, بەدەلدى قازاق مەملەكەتىن قۇرۋدا تەڭدەسسىز تابىستارعا قول جەتكىزدى. 

نازارباەۆقا ءتۇرلى كوز­قا­راستار تۇرعىسىنان قاراۋعا بولا­دى: جاقتاستارى ونى بار­لىق جاعى­نان ماداقتاسا, قار­سى­لاستارى ول تۋرالى اڭگى­مە­لەردى سان-ساققا جۇگىرتىپ, قاتاڭ سىنايدى. بۇل ورايدا ول دا بارلىق ۋاقىتتا ميلليون­دا­عان ادامداردىڭ نازارىندا بول­عان ۇلى تۇلعالار تاع­دى­رى­نان قاشىپ قۇتىلا الماي­تىن شىعار... الەكساندر ماكە­دون­­سكي, گاي يۋلي تسە­زار, گان­ني­بال, ناپولەون, لي كۋان يۋ, موحاتحير موحاممەد ت.ب. وسى جولدان وتپەدى مە. ۇلى تۇل­­­عا­لار تۋرالى داقپىرتتار, اڭىز­دار مەن ءاپسانالار وتە كوپ بولا­­دى. ال قىزىقسىز تۇلعالار توڭى­­رەگىندە مۇنداي اڭگىمەلەر ايتىل­مايدى. ادامزات جاراتىلىسى وسىنداي. 

ساياسي جانە رەفورماتورلىق قايراتكەرلىگىنەن وزگە نازارباەۆ ادەبيەتشى, عالىم رەتىندە دە تانىمال. اسا قاراپايىمدىلىعى مەن ايقىندىعىنىڭ ارقاسىن­دا ونىڭ شىعارمالارى ساياسي ادەبيەت كلاسسيكاسىنىڭ قاتا­رى­نا ەندى ءارى قازاق ءتىلىن وقىپ-ۇيرەنۋدە كەڭىنەن قولدانىلۋدا.

نازارباەۆ تۋرالى كوپتەگەن كىتاپتار مەن ماقالالار جازعان اۆتورلاردىڭ بارلىعى دا ونىڭ الىمدىلىعىن, يننوۆاتسيا­لىق ارەكەتتەرگە بەيىمدىلىگىن, كۇرت وز­گەرىستەرگە تەز يكەمدەلىپ, سو­ڭى­نان دەرەۋ ورىندالۋى ءتيىس شە­شىمدەردى جىلدام قابىلداي الاتىنىن اتاپ كورسەتەدى. پرە­زي­دەنت نازارباەۆتىڭ ينجە­نەرلىك, ەكسپەريمەنتتىك ويلاۋ جۇيەسىن, كەلەشەكتى, قاجەتتى شارالار ءمودۋلىن, يدەيانى كورە ءبىلۋ قاسيەتىن, حالىققا تۇسى­نىكتى جانە قاناتتاندىرا­تىن ماق­ساتتار مەن مىندەت­تەر­دى جوس­پارلاپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ­عا قول جەتكىزە الاتىنىن ايرىقشا ايتا كەتۋ كەرەك. ەۋرازيالىق يدەياسى, قازاق­ستاندىق دامۋ جولىن تاڭ­داۋ, استانانى الەمدىك وركە­نيەتتەر كىندىگىنە اينالدىرۋ, ازياداعى قاۋىپسىزدىك جۇيە­­­سىن قۇرۋ, ازيالىق كونتي­نەنت­تى يادرولىق قارۋدان ازات اي­ماق­قا اينالدىرۋ سياقتى نازارباەۆ يدەيالارى مەن باستامالارى ادامزات يدەالىنا, ءوز حالقىنا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ, الەمدە بەي­بىتشىلىكتى ساقتاۋدىڭ بىردەن ءبىر رۋحتاندىرۋشى ۇلگىسى بولىپ تابىلماق!

زاينيدين قۇرمانوۆ,

قىرعىز جوگوركۋ كەنەشىنىڭ ەكس-سپيكەرى,

تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور 

سوڭعى جاڭالىقتار