تۋعان جەرگە سۇيىسپەنشىلىكتى كۇشەيتۋ ماڭىزدى
«جاستار جىلى» دەپ ەنشىلەپ, ۇكى تاققاننان كەيىن كەلەر جىل جاستار قاۋىمى ءۇشىن جاقسىلىققا تولى بولادى دەپ ويلايمىز. سونىڭ ىشىندە جاستاردىڭ باسپانالى بولۋىنا مۇمكىندىك كوبەيسە, تۇرمىس ساپاسى ارتۋىنىڭ ناقتى كورىنىسى بولار ەدى. «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلگە شىعىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدى كوزدەگەن جاستاردىڭ كەپىلگە قويار باعالى مۇلكى بولماۋى دا تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ ءبىرى.
تىكەلەي ءوزىم قىزمەت اتقارىپ جاتقان سالاعا كەلسەك, ورال قالاسىنداعى بۇكىل جوو-لارمەن بىرلەسىپ, جاڭا جوبا جوسپارلاپ وتىرمىز. ماقساتىمىز – جاستاردى جەرگىلىكتى مۋزەيلەرگە تارتۋ, تۋعان ولكەنىڭ تاريحىن بىلۋگە قىزىقتىرۋ. جوبا بويىنشا ستۋدەنتتەر وڭىردەگى مۋزەيلەردىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, ءتىپتى گيد, ەكسكۋرسوۆود قىزمەتىن دە اتقارىپ كورەدى. بۇل جوبا بولاشاق مۋزەي قىزمەتكەرلەرىن ىرىكتەۋگە دە كومەكتەسەدى. قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ مۋزەيگە كەلىپ, قوسىمشا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەر بار. جالپى, ول ستۋدەنتتەر بولاشاقتا مۋزەي قىزمەتكەرى بولماسا دا, بۇل جەردە العان ءبىلىمى, تاجىريبەسى ءومىر بويى ازىق بولىپ, تۋعان جەرىنىڭ تەرەڭ تاريحى مەن تۇلعالارى تۋرالى جاقسى ءبىلىپ جۇرەرى ءسوزسىز.
ميربولات ەرساەۆ,
باتىس قازاقستان وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى,
حالىقارالىق مۋزەيلەر كەڭەسى (ICOM) قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى
اۋىل جاستارى قولداۋعا مۇقتاج
2019 جىلدىڭ «جاستار جىلى» دەپ بەلگىلەنۋى – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. سونىمەن قاتار ەلباسى اۋىلدىڭ جاعدايىن جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىردى. مەن وسى تاپسىرمانى ويلاي وتىرىپ, جولداۋدى جۇزەگە اسىرۋ قۇجاتتارىندا اۋىلداعى جاستار ماسەلەسىن ارنايى ءبىر باعىت ەتىپ ەنگىزسە دەيمىن. سەبەبى اۋىل جاستارىنىڭ جاعدايى, ولاردىڭ سپورت, مادەني-رۋحاني شارالارمەن قامتىلۋى, بوس ۋاقىتتارىنىڭ ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋى كۇنى بۇگىنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاعان ماسەلە. مىسالى, مەكتەپ سپورت زالدارىنىڭ جاستار ءۇشىن ەسىگى ارقاشان اشىق ەمەس, بىرقاتار اۋىلعا كاسىپكەرلەر سپورت زالدار سىيلاعان, ال مۇنداي كاسىپكەرى جوق اۋىل جاستارى قايتپەك؟ سوندىقتان بۇل ماسەلەنى شەشۋ تەتىكتەرىن «جاستار جىلى» اياسىندا ىزدەستىرسە دەيمىز.
سونداي-اق تاسادا قالىپ قويىپ جاتقان تالانتتى اۋىل جاستارىن, ونەرپازداردى, ونەرتاپقىشتاردى تاۋىپ, ولارعا قولداۋ كورسەتۋ, سەرپىن بەرۋ, جەڭىلدەتىلگەن شاعىن نەسيەلەر الۋىنا جاعداي جاساۋ دا ماڭىزدى.
تاعى ءبىر ماسەلە – اۋىلعا بارعان جاس ماماندارعا قولداۋ قاجەت. قازىرگى تاڭدا شالعايداعى ەلدى مەكەندەردە دارىگەر جەتىسپەيدى. سوندىقتان ولاردى قىزىقتىراتىن قانداي دا ءبىر تەتىك قاجەت جانە اۋىلعا بارعان سوڭ ونىڭ ماتەريالدىق جاعدايى تۇبەگەيلى شەشىلسە دەيمىن. جاس ماماننىڭ قىزمەتتە ءوسۋ ساتىسى اۋىلدان باستالىپ, ءىس-تاجىريبەنى اۋىلدان باستاپ جيناعانى دۇرىس.
اۋىل جاستارى بەلسەندى, مىسالى جىل سايىن مەكتەپ بىتىرگەندەر مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋ كەزىندە جاستار جيعان قاراجاتتارىنا دۋمانداتىپ تويلاۋدى ەمەس, تۋعان اۋىلىنا قولعابىس تيگىزۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. بۇل – جەرىنە بولسىن دەگەن جاقسى تىلەك, ەلىنىڭ قولتىعىنان دەمەي بىلگەن پەرزەنتتىك پەيىل. ءار جىلى اۋىلعا تۇلەكتەر سىيلاعان سىيلىقتارعا قاراپ وتىرىپ, ولاردىڭ قيالىنىڭ شەكسىزدىگىنە, اۋىلعا نە قاجەتتىگىن تەرەڭ بىلەتىندىگىنە سۇيسىنەسىڭ. وسى ورايدا اۋىلدىڭ كەم-كەتىگىن جانە ونى قالاي ەڭسەرۋ قاجەتتىگىن جاقسى بىلەتىن جاستاردىڭ ءوز كاسىبىن اشۋىنا قولداۋ كورسەتىپ, ولاردىڭ ۇشقىر قيالدارىن, جالىندى كۇش-جىگەرىن حالىق تۇرمىسىنا, اۋىل ومىرىنە جۇمىلدىرىپ, قاجەتتى يگى ىستەردى قۇزىرلى ورىندارمەن بىرگە اتقارۋىنا نەگە جول اشپاسقا؟!
ءلايلى ايتجانقىزى,
قالالىق پەريناتالدىق ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, اكۋشەر-گينەكولوگ
ماڭعىستاۋ وبلىسى
يدەيالارىمىزعا ءمان بەرىلسە
مەنىڭ ۇسىنىسىم – «جاستار جىلىندا» وسكەلەڭ ۇرپاققا ەلىمىزدەگى رەفورمالاردىڭ ءمانىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» اياسىنداعى ناقتى ءىس-ارەكەتتەرمەن تىعىز ۇيلەستىرە جۇرگىزگەن ابزال. ويتكەنى كەي زامانداستارىم ءالى كۇنگە دەيىن توعىشارلىق تۇسىنىكتەن, نەمقۇرايلىلىق پەن جايباسارلىقتان ارىلا الماي ءجۇر. بۇل ساناتتاعىلار ۇلتتىق, مادەني قۇندىلىقتاردىڭ, قوعامدىق پايدالى ەڭبەكتىڭ قادىر-قاسيەتىن جەتە تۇسىنە بەرمەيتىندىكتەن, كۇندەلىكتى ومىردە نارىق, جاھاندانۋ تالاپ ەتىپ وتىرعان تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە دايىن بولماي جاتادى. بۇل ورايدا, تابىستى تۇلعا بولۋدىڭ, ەل ازاماتى دارەجەسىنە كوتەرىلۋدىڭ ءبىر فاكتورى اتا-بابادان ميراس بولعان ۇلتتىق-رۋحاني ءداستۇردى جالعاستىرۋعا, ىزگى قاسيەتتەردى داعدىلى مىنەز-ق ۇلىققا اينالدىرۋعا كەلىپ تىرەلەتىنىن ايرىقشا اتار ەدىم. سوندىقتان سانا-سەزىمگە ابدەن ءسىڭىپ قالعان تاپتاۋرىن قاعيدالاردان ارىلتۋدىڭ جولدارىن كۇشەيتپەي بولمايدى.
مۇگەدەك ادامدار ءۇشىن ينكليۋزيۆتى ورتالىق اشۋ بارىسىندا كەزدەسكەن بيۋروكراتتىق كەدەرگىلەر از ەمەس. سوندىقتان ءبىز سياقتى ءجۇرىپ-تۇرۋى قيىن جانداردىڭ جاڭاشىل ويلارى مەن يدەيالارى ءبىرىنشى كەزەكتە ەسكەرىلگەنى دۇرىس بولار ەدى. ەكىنشىدەن, بۇل باعىتتاعى گرانت مولشەرىن كوبەيتكەن ءجون. ومىرشەڭ, سۇرانىسقا يە باعدارلاما, جوبا ءمان-ماڭىزىنا قاراي قارجىلاندىرىلسا, جاستاردىڭ زور ىنتاسىن تۋدىرارى ءسوزسىز. ەلىمىزدەگى جاستار باعدارلامالارىنىڭ بەستەن ءبىرى عانا ناقتى قاتىسۋشىسىن تاۋىپ جاتادى ەكەن. دەمەك, جاستار ساياساتىندا ەسكەرەتىن ماسەلەلەر از ەمەس دەگەن ءسوز.
اقجان كارىم,
«اردوس-جۇرەك» مۇگەدەكتەر بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
جاستاردى قولدان جاسالعان توسقاۋىلدار تۇسايدى
2010-2014 جىلدار ارالىعىندا مەملەكەتتىك «بولاشاق» باعدارلاماسىن يگەرگەن جاستاردىڭ قاتارىندا نيۋ-يورك كينو ونەرى اكادەمياسىندا وپەراتور ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الدىم. بۇگىندە «موتور» جەكە ستۋدياسىندا جارناما روليكتەرىن, انشىلەردىڭ بەينەبايانىن, ارا-تۇرا تەلەۆيزيالىق جوبالار تۇسىرۋمەن اينالىسامىز. كەيىنگى كەزدە ۋكراينا, رەسەي, گرۋزيا تاراپىنان قازاقستاندا عانا ءتۇسىرۋدى دىتتەيتىن وتە كوپ تاپسىرىستار الا باستادىق. سەبەبى ءبىزدىڭ ستۋديامىزدا جاس, تالانتتى, كاسىبي ماماندار عانا جۇمىس ىستەيدى, حالىقارالىق تاپسىرىستار – ءبىزدىڭ ساپاعا جۇمىس ىستەيتىنىمىزدىڭ كورىنىسى. ماعان جاستارعا قولداۋ بىلدىرەتىن كەز كەلگەن مەملەكەتتىك باعدارلاما بۇرىننان ۇنايتىن. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ارنايى «جاستار جىلىن» جاريالاۋىنىڭ اياسىندا اۋىلداعى قاراپايىم جاستاردىڭ, شىعارماشىلىق ورتادا جۇمىس ىستەيتىن ونەرلى جاستاردىڭ, ءتۇرلى الەۋمەتتىك سالالاردىڭ بەل ورتاسىنان تابىلىپ جۇرگەن مامان جاستاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, كاسىبي, تۇرمىستىق قيىندىقتارىن شەشەتىن كەشەندى باعدارلاما دايىندالسا, الداعى جىل راسىندا دا ناعىز «جاستار جىلى» بولار ەدى. قالتاسىندا ارتىق قاراجاتى بولا بەرمەيتىن شىعارماشىلىقپەن اينالىساتىن جاستاردىڭ ءارتۇرلى شەبەرلىك ساعاتتارىنا قاتىسۋعا, قاتىسىپ قانا قويماي ءوزىنىڭ دە ۇيىمداستىرۋىنا, تاجىريبە تولىستىرۋىنا, ال وقۋىن ءبىتىرىپ, قولىنا ديپلوم العانداردىڭ جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە جاعداي جاسالسا, سوزدەن ىسكە كوشۋدىڭ ناعىز كورىنىسىن كورەر ەدىك. جاس ادامعا ەڭ الدىمەن نە كەرەك؟ بىلگەنىن, جيناعانىن دالەلدەيتىن ورتا, كاسىبي قابىلەتىن جۇزەگە اسىراتىن مۇمكىندىك كەرەك. جاستاردى, نەگىزىنەن, قولدان جاسالعان توسقاۋىلدار تۇسايدى, ايتپەسە ولاردىڭ قابىلەتى, قارىمى كوپ دۇنيەنى جاڭاشا جاساۋعا, جاقسىلاپ جاساۋعا جەتەدى-اق. ۋاقىت العا وزىپ بارادى, اينالا تۇتاس وزگەرىسكە ءتۇسىپ جاتىر, جاستاردىڭ دا وسى وزگەرىسكە, كەزەڭدىك دامۋعا قوسار ءوز ۇلەسى بار.
اينۇر قاشقاريموۆا,
كينووپەراتور
الماتى
جاڭا تەحنولوگيا ەنگىزۋ قاجەت
ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا 2019 جىلدىڭ «جاستار جىلى» بولىپ جاريالانۋى ەرەكشە قاناتتاندىرىپ وتىر.
مەن تۇركىستان وبلىسى, جەتىساي اۋدانىنا قاراستى جىلىسۋ اۋىل وكرۋگى مىرزاشوقى ەلدى مەكەنىندە تۇرامىن. اۋىلدا جۇمىس كوپ. مال باعىپ, ەگىن ەگىپ, كول-كوسىر پايدا تاپپاساق تا, ءبىر اۋلەتتى اسىراۋعا مۇمكىندىك مول. جەكە كاسىپ اشىپ, بيىل 15 گەكتارعا ماقتا ەكتىم. ماقتانىڭ ءبىر كەلىسىن 188 تەڭگەدەن ساتىپ جاتىرمىز. بۇدان بولەك, قورادا 10 جىلقى, 15 سيىر ۇستايمىن. بيىل مەملەكەتتىك باعدارلامامەن نەسيە الىپ, شارۋاشىلىعىمدى ۇلكەيتسەم دەپ وتىرمىن. 2019 جىلدان ۇلكەن جاڭالىقتار كۇتەمىن. اسىرەسە «جاستار جىلى» اۋىلدىڭ جاستارىنا ۇلكەن قولداۋ بولادى دەپ سەنەمىن. بۇگىندە اۋىلدارداعى احۋال وسىدان 10 جىل بۇرىنعىدان الدەقايدا جاقسارا ءتۇستى. ءىستىڭ باسىنا جاستار شىقتى. ءوزىمنىڭ قۇرداستارىم اۋىلعا كەلىپ, شارۋا قوجالىقتارىن قۇرىپ, تۇرمىسىن تۇزەتۋدە. ماقتادان دايىن ءونىم شىعارۋ وسى «جاستار جىلى» جۇزەگە اسادى دەگەن ۇمىتتەمىن. ول ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وندىرۋمەن قاتار تەرەڭ وڭدەۋدى وسى جاستاردىڭ قولعا العانىن, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزگەنىن جانە سوعان مۇمكىندىك جاسالعانىن قالار ەدىم. سونداي-اق بارشا قازاق جاستارى اۋىلداردى تۇلەتۋگە ايانباي اتسالىسسا, ايتۋلى جىلدىڭ تاعى ءبىر جاڭاشىلدىعى بولار ەدى, ياعني جاستاردى اۋىلعا شاقىرامىن.
رۇستەم ناماتتۋلاەۆ,
جەكە كاسىپكەر
تۇركىستان وبلىسى,
جەتىساي اۋدانى
ەكولوگيالىق جوبالار ەسكەرۋسىز قالماسىن
جاستار جىلىنا بايلانىستى ايتارىم, ەكولوگيالىق جوبالارعا مەملەكەت تاراپىنان كوبىرەك قولداۋ بولسا, ەكولوگيا ماسەلەسىمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن جاستارعا گرانت ءبولۋ ماسەلەسى قاراستىرىلسا دەيمىن.
قازىر وزدەرىڭىز بايقاساڭىزدار ءبىزدىڭ قوعام ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق جاعدايدى وتە قاتتى سىنايدى. بىراق ەكولوگيا جاقسارۋى ءۇشىن ەشتەڭە ىستەگىلەرى كەلمەيدى. ءسوز كوپ, ءىس جوق. الەۋمەتتىك جەلىدە ايقايلاپ, پىكىر جازعانىمەن, ءتيىستى ورىندارعا حات جازۋعا, كەزدەسۋلەردە ءوز پىكىرىن اشىق ايتۋعا كەلگەندە تايساقتايدى. وزدەرىنىڭ زاڭدى قۇقىعىن تالاپ ەتە المايدى. جاقىندا ءبىز وسكەمەندە ەكولوگيالىق سەنبىلىك ۇيىمداستىرعاندا كوپ ادامنىڭ ۇيىنەن شىعىپ, ءوز ءۇيىنىڭ الدىن تازالاۋعا ەرىنگەنىن كوردىك. سەنبىلىكتە قالا تۇرعىندارىنا ايالدامالارعا نەمەسە قوعامدىق ورىندارعا ورناتىلعان ەكوكونتەينەرلەرگە قوقىستى قالاي دۇرىس ءبولىپ, سۇرىپتاپ سالۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتتىك. ءبىز نەگىزى قوقىستى ءۇي ىشىنەن سۇرىپتاپ, ءبولىپ الىپ شىعۋعا ءتيىسپىز. 2019 جىلدان باستاپ پوليگوندارعا قوقىستىڭ بىرنەشە ءتۇرىن تاستاۋعا تىيىم سالىناتىندىعى بەلگىلى. دەمەك, قوقىسقا كەز كەلگەن دۇنيەنى, ونىڭ ىشىندە پلاستيكالىق بوتەلكەلەردى لاقتىرۋعا بولمايدى. وسىنى جۇرت ءالى بىلە بەرمەيدى, بۇعان دايىن ەمەس. سوندىقتان ەكولوگيا ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ كەرەك.
الەكساندرا وسيپوۆا,
بلوگەر, قوعام بەلسەندىسى
وسكەمەن
جەڭىل نەسيە قاراستىرىلسا
ەلباسى ءاردايىم ءبىلىم مەن جاستار ماسەلەسىن ەگىز ۇعىم رەتىندە قاراپ كەلەدى. بيىلعى جولداۋىندا دا ءبىلىم, عىلىمعا بولىنەتىن قاراجاتتى ارتتىرۋدى, وقۋ ورىندارىنىڭ مامان دايىنداۋ ساپاسىنا قاتىستى تالاپتاردى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار جاستاردىڭ كاسىپپەن اينالىسۋى كەرەكتىگىن ءجيى ايتىپ كەلەدى. بۇل ورايدا جاستار كاسىپكەرلىگىن قولداۋعا ارنالعان, وڭتايلاندىرىلعان جەڭىل نەسيە قاراستىرىلسا دەيمىن. سەبەبى بۇگىندە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا نيەتتى جاستار جەتەرلىك. ماسەلەن, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى جاستارعا ارنالعان «جاس پروجەكت» جوباسى تالاي جاستىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىنا جول اشتى.قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە ۇلكەن جوبالاردى قولداۋعا ارنالعان نەسيە كوپتەپ قاراستىرىلعان. مۇنداي نەسيەلەردى دە ۇلكەن جاستاعى ازاماتتار الادى. كەلەسى جىلى جاستار ءۇشىن جاستار كاسىپكەرلىگىن دامىتۋعا ارنالعان جوبالاردى كۇتەمىز. ەكىنشىدەن, جاستاردىڭ ءجيى باس قوسىپ, پىكىر الماسىپ تۇرۋى ولاردىڭ ويى مەن ساناسىنىڭ دامۋىنا وزىندىك سەپتىگىن تيگىزەدى. وسى ورايدا جاستاردىڭ باس قوساتىن ورتالىعى «جاستار سارايى» بولسا دەگەن ۇسىنىس بار. بۇل ورتالىق ەرتەڭ ەركىن پىكىر الاڭىنا اينالىپ, جاستاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتىراتىن ورىن بولاتىنى انىق.
ۇشىنشىدەن, بۇگىنگى جاڭا ءداۋىردى جاستار اقپارات عاسىرى دەپ اتاپ ءجۇرمىز. وسى رەتتە جاستاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق باسقا ارنالارمەن ءموبيلدى بايلانىس ورناتۋ ماسەلەسى وزەكتى. بۇل ۇسىنىستى دا جاستار قولدايدى دەپ سەنەمىن.
سونىمەن قاتار ەلباسى جولداۋدا جاستار مەن وتباسى ينستيتۋتىن كەشەندى قولداۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىمدىعىنا اينالۋى ءتيىس ەكەندىگىن ەسكەرتتى. ودان بولەك, جاستاردىڭ بارلىق ساناتىن قولداۋعا ارنالعان شارالاردى تولىق قامتيتىن الەۋمەتتىك ساتىنىڭ اۋقىمدى پلاتفورماسىن قالىپتاستىرۋدى تاپسىردى. سوندىقتان دا كەلەسى جىلدان كۇتەر جاقسىلىق كوپ.
ءۇمىت ءىلياس,
تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى
جامبىل وبلىسى
