قازاقستان • 16 قاراشا، 2018

جاستار جىلىنان نە كۇتەسىز؟ ساۋالداماداعا قاتىسقاندار پىكىرى

917 رەتكورسەتىلدى

تۋعان جەرگە سۇيىسپەنشىلىكتى كۇشەيتۋ ماڭىزدى

«جاستار جىلى» دەپ ەنشىلەپ، ۇكى تاققاننان كەيىن كەلەر جىل جاستار قاۋىمى ءۇشىن جاقسىلىققا تولى بولادى دەپ ويلايمىز. سونىڭ ىشىندە جاستاردىڭ باسپانالى بولۋىنا مۇمكىندىك كوبەيسە، تۇرمىس ساپاسى ارتۋىنىڭ ناقتى كورىنىسى بولار ەدى. «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتە­لگە شىعىپ، ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدى كوز­دەگەن جاستاردىڭ كەپىلگە قويار باعالى مۇل­كى بولماۋى دا تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ ءبىرى. 

تىكەلەي ءوزىم قىزمەت اتقارىپ جاتقان سالاعا كەلسەك، ورال قالاسىنداعى بۇكىل جوو-لارمەن بىرلەسىپ، جاڭا جوبا جوس­پارلاپ وتىرمىز. ماقساتىمىز – جاستاردى جەرگىلىكتى مۋزەيلەرگە تارتۋ، تۋعان ولكەنىڭ تاريحىن بىلۋگە قىزىقتىرۋ. جوبا بويىنشا ستۋدەنتتەر وڭىردەگى مۋزەي­لەردىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ، ءتىپ­تى گيد، ەكسكۋرسوۆود قىزمەتىن دە اتقا­رىپ كورەدى. بۇل جوبا بولاشاق مۋزەي قىز­مەتكەرلەرىن ىرىكتەۋگە دە كومەكتەسەدى. قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ مۋزەيگە كەلىپ، قوسىمشا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەر بار. جالپى، ول ستۋدەنتتەر بولاشاقتا مۋزەي قىزمەتكەرى بولماسا دا، بۇل جەردە العان ءبىلىمى، تاجىريبەسى ءومىر بويى ازىق بولىپ، تۋعان جەرىنىڭ تەرەڭ تاريحى مەن تۇلعالارى تۋرالى جاقسى ءبىلىپ جۇرەرى ءسوزسىز. 

ميربولات ەرساەۆ،

باتىس قازاقستان وبلىستىق  تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ  ديرەكتورى،

حالىقارالىق مۋزەيلەر كەڭەسى (ICOM) قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى

اۋىل جاستارى قولداۋعا مۇقتاج

2019 جىلدىڭ «جاستار جىلى» دەپ بەلگى­لەنۋى – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. سونى­­­مەن قاتار ەلباسى اۋىلدىڭ جاع­دا­يىن جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىردى. مەن وسى تاپسىرمانى ويلاي وتىرىپ، جولداۋدى جۇزەگە اسىرۋ قۇجاتتارىندا اۋىلداعى جاستار ماسەلەسىن ارنايى ءبىر باعىت ەتىپ ەنگىزسە دەيمىن. سەبە­بى اۋىل جاستارىنىڭ جاعدايى، ولار­­دىڭ سپورت، مادەني-رۋحاني شارالار­مەن قامتىلۋى، بوس ۋاقىتتارىنىڭ ءتيىمدى ۇيىم­­داس­تىرۋى كۇنى بۇگىنگە دەيىن شەشىمىن تاپپا­عان ما­سەلە. مىسالى، مەكتەپ سپورت زال­دارى­نىڭ جاستار ءۇشىن ەسىگى ارقاشان اشىق ەمەس، بىرقاتار اۋىلعا كاسىپكەرلەر سپورت زالدار سىيلاعان، ال مۇنداي كاسىپ­كەرى جوق اۋىل جاستارى قايتپەك؟ سوندىق­تان بۇل ماسەلەنى شەشۋ تەتىكتەرىن «جاستار جىلى» اياسىندا ىزدەستىرسە دەيمىز. 

سونداي-اق تاسادا قالىپ قويىپ جاتقان تالانت­تى اۋىل جاستارىن، ونەرپازداردى، ونەر­تاپقىشتاردى تاۋىپ، ولارعا قولداۋ كور­سەتۋ، سەرپىن بەرۋ، جەڭىلدەتىلگەن شا­عىن نە­سيە­لەر الۋىنا جاعداي جاساۋ دا ماڭىزدى. 

تاعى ءبىر ماسەلە – اۋىلعا بارعان جاس ما­ما­ن­­دارعا قولداۋ قاجەت. قازىرگى تاڭدا شال­­­عاي­داعى ەلدى مەكەندەردە دارى­گەر جەتىس­پەيدى. سون­دىقتان ولاردى قىزىق­تىراتىن قان­­داي دا ءبىر تەتىك قاجەت جانە اۋىلعا بار­­عان سوڭ ونىڭ ماتەريالدىق جاعدايى تۇ­بە­­گەي­لى شەشىلسە دەيمىن. جاس ماماننىڭ قىز­مەت­­تە ءوسۋ ساتىسى اۋىلدان باستالىپ، ءىس-ت­ا­جى­ر­ي­بەنى اۋىلدان باستاپ جيناعانى دۇرىس. 

اۋىل جاستارى بەلسەندى، مىسالى جىل سايىن مەكتەپ بىتىرگەندەر مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋ كەزىندە جاستار جيعان قاراجات­تارى­نا دۋمانداتىپ تويلاۋدى ەمەس، تۋعان اۋىلىنا قولعابىس تيگىزۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. بۇل – جەرىنە بولسىن دەگەن جاقسى تىلەك، ەلىنىڭ قولتىعىنان دەمەي بىلگەن پەرزەنتتىك پەيىل. ءار جىلى اۋىلعا تۇلەكتەر سىيلاعان سىيلىقتارعا قاراپ وتىرىپ، ولاردىڭ قيالىنىڭ شەكسىز­دىگىنە، اۋىلعا نە قاجەتتىگىن تەرەڭ بىلە­تىندىگىنە سۇيسىنەسىڭ. وسى ورايدا اۋىل­دىڭ كەم-كەتىگىن جانە ونى قالاي ەڭسەرۋ قاجەت­تىگىن جاقسى بىلەتىن جاستاردىڭ ءوز كاسىبىن اشۋىنا قولداۋ كورسەتىپ، ولاردىڭ ۇشقىر قيالدارىن، جالىندى كۇش-جىگەرىن حالىق تۇرمىسىنا، اۋىل ومىرىنە جۇمىلدىرىپ، قاجەتتى يگى ىستەردى قۇزىرلى ورىندارمەن بىرگە اتقارۋىنا نەگە جول اشپاسقا؟!

ءلايلى ايتجانقىزى،

قالالىق پەريناتالدىق ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى، اكۋشەر-گينەكولوگ

ماڭعىستاۋ وبلىسى

يدەيالارىمىزعا ءمان بەرىلسە

مەنىڭ ۇسىنىسىم – «جاستار جىلىندا» وسكەلەڭ ۇرپاققا ەلىمىزدەگى رەفورمالار­دىڭ ءمانىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» اياسىنداعى ناقتى ءىس-ارەكەتتەرمەن تىعىز ۇيلەستىرە جۇر­گىزگەن ابزال. ويتكەنى كەي زامانداستارىم ءالى كۇنگە دەيىن توعىشارلىق تۇسىنىكتەن، نەم­قۇرايلىلىق پەن جايباسارلىقتان ارىلا الماي ءجۇر. بۇل ساناتتاعىلار ۇلتتىق، مادەني قۇندىلىقتاردىڭ، قوعامدىق پايدالى ەڭبەكتىڭ قادىر-قاسيەتىن جەتە تۇسىنە بەرمەيتىندىكتەن، كۇندەلىكتى ومىردە نارىق، جاھاندانۋ تالاپ ەتىپ وتىرعان تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە دايىن بولماي جاتادى. بۇل ورايدا، تابىستى تۇلعا بولۋدىڭ، ەل ازاماتى دارەجەسىنە كوتەرىلۋدىڭ ءبىر فاكتورى اتا-بابادان ميراس بولعان ۇلتتىق-رۋحاني ءداستۇردى جالعاستىرۋعا، ىزگى قاسيەتتەردى داعدىلى مىنەز-ق ۇلىققا اينالدىرۋعا كەلىپ تىرەلەتىنىن ايرىقشا اتار ەدىم. سوندىقتان سانا-سەزىمگە ابدەن ءسىڭىپ قالعان تاپتاۋرىن قاعيدالاردان ارىلتۋدىڭ جولدارىن كۇشەيت­پەي بولمايدى.

مۇگەدەك ادامدار ءۇشىن ينكليۋزيۆتى ورتالىق اشۋ بارىسىندا كەزدەسكەن بيۋروكراتتىق كەدەر­گىلەر از ەمەس. سوندىقتان ءبىز سياقتى ءجۇرىپ-تۇرۋى قيىن جانداردىڭ جاڭاشىل ويلارى مەن يدەيا­لارى ءبىرىنشى كەزەكتە ەسكەرىلگەنى دۇرىس بولار ەدى. ەكىنشىدەن، بۇل باعىتتاعى گرانت مول­شەرىن كوبەيتكەن ءجون. ومىرشەڭ، سۇرا­نىس­قا يە باعدارلاما، جوبا ءمان-ماڭىزىنا قاراي قارجىلاندىرىلسا، جاستاردىڭ زور ىنتا­سىن تۋدىرارى ءسوزسىز. ەلىمىزدەگى جاستار باعدار­لامالارىنىڭ بەستەن ءبىرى عانا ناقتى قاتىسۋ­شىسىن تاۋىپ جاتادى ەكەن. دەمەك، جاستار ساياساتىندا ەسكەرەتىن ماسەلەلەر از ەمەس دەگەن ءسوز.

اقجان كارىم، 

«اردوس-جۇرەك» مۇگەدەكتەر بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى

جاستاردى قولدان جاسالعان توسقاۋىلدار تۇسايدى

2010-2014 جىلدار ارالىعىندا مەم­لەكەتتىك «بولاشاق» باعدارلا­ما­سىن يگەرگەن جاستاردىڭ قاتارىندا نيۋ-يورك كينو ونەرى اكادەمياسىندا وپەراتور ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الدىم. بۇگىندە «موتور» جەكە ستۋديا­سىندا جارناما روليكتەرىن، انشى­لەردىڭ بەينەبايانىن، ارا-تۇرا تەلە­ۆيزيالىق جوبالار تۇسىرۋمەن اينا­لىسامىز. كەيىنگى كەزدە ۋكراينا، رەسەي، گرۋزيا تاراپىنان قازاقستاندا عانا ءتۇ­­سى­رۋدى دىتتەيتىن وتە كوپ تاپ­سى­رىس­­­تار الا باستادىق. سەبەبى ءبىز­دىڭ ستۋ­­­ديامىزدا جاس، تالانتتى، كاسى­بي ما­ماندار عانا جۇمىس ىستەيدى، حا­لىق­ارا­لىق تاپسىرىستار – ءبىزدىڭ ساپا­عا جۇمىس ىستەيتىنىمىزدىڭ كورى­نىسى. ماعان جاستارعا قولداۋ بىلدى­رەتىن كەز كەل­گەن مەملەكەتتىك باعدار­لاما بۇ­­­رىن­­­نان ۇنايتىن. پرەزي­دەنتى­مىز­دىڭ ارنايى «جاستار جىلىن» جا­ريا­­لاۋى­ن­ىڭ اياسىندا اۋىل­داعى قارا­پا­­يىم جاستاردىڭ، شىعارما­شى­­لىق ورت­ا­دا جۇمىس ىستەيتىن ونەر­لى جاس­تار­­­د­ىڭ، ءتۇرلى الەۋمەتتىك سالا­­لار­­دىڭ بەل ورتاسىنان تابىلىپ جۇر­گەن ما­­مان جاس­تاردىڭ باسىن بى­رىك­تىرىپ، كاسىبي، تۇرمىستىق قيىن­دىقتارىن شەشەتىن كەشەندى باع­دار­­لاما دايىن­دالسا، الداعى جىل را­سىن­دا دا ناعىز «جاستار جىلى» بولار ەدى. قال­تا­سىندا ارتىق قاراجاتى بولا بەر­مەيتىن شى­عار­ماشىلىقپەن اينالىسا­تىن جاس­تاردىڭ ءارتۇرلى شەبەرلىك ساعات­تا­رى­نا قاتىسۋعا، قاتىسىپ قانا قوي­ماي ءوزى­نىڭ دە ۇيىمداستىرۋىنا، تاجى­ريبە تو­لىس­تىرۋىنا، ال وقۋىن ءبىتى­رىپ، قولى­نا ديپلوم العانداردىڭ جۇمىس­پەن قام­­تاماسىز ەتىلۋىنە جاعداي جا­سال­سا، سوزدەن ىسكە كوشۋدىڭ ناعىز كورى­نى­سىن كورەر ەدىك. جاس ادامعا ەڭ الدىمەن نە كەرەك؟ بىلگەنىن، جيناعانىن دا­لەل­­­دەيتىن ورتا، كاسىبي قابىلەتىن جۇ­زە­­گە اسى­راتىن مۇمكىندىك كەرەك. جاس­­تار­­­­­دى، نەگىزىنەن، قولدان جاسالعان توس­­قاۋىل­­­­­دار تۇسايدى، ايتپەسە ولاردىڭ قا­بى­­­ل­ەتى، قارىمى كوپ دۇنيەنى جاڭاشا جا­س­اۋ­­­عا، جاقسىلاپ جاساۋعا جەتەدى-اق. ۋا­­ق­ىت العا وزىپ بارادى، اينالا تۇتاس وز­­گە­­­­رىس­­كە ءتۇسىپ جاتىر، جاستاردىڭ دا وسى وز­­گ­ەرىس­كە، كەزەڭدىك دامۋعا قوسار ءوز ۇلەسى بار. 

اينۇر قاشقاريموۆا، 

كينووپەراتور

الماتى

جاڭا تەحنولوگيا ەنگىزۋ قاجەت

ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا 2019 جىلدىڭ «جاستار جىلى» بولىپ جاريالانۋى ەرەكشە قاناتتاندىرىپ وتىر. 

مەن تۇركىستان وبلىسى، جەتىساي اۋدانىنا قاراستى جىلىسۋ اۋىل وكرۋگى مىرزاشوقى ەلدى مەكەنىندە تۇرامىن. اۋىلدا جۇمىس كوپ. مال باعىپ، ەگىن ەگىپ، كول-كوسىر پايدا تاپپاساق تا، ءبىر اۋلەتتى اسىراۋعا مۇمكىندىك مول. جەكە كاسىپ اشىپ، بيىل 15 گەكتارعا ماق­تا ەكتىم. ماقتانىڭ ءبىر كەلىسىن 188 تەڭگە­دەن ساتىپ جاتىرمىز. بۇدان بولەك، قورا­دا 10 جىلقى، 15 سيىر ۇستايمىن. بيىل مەملەكەتتىك باعدارلامامەن نەسيە الىپ، شارۋاشىلىعىمدى ۇلكەيتسەم دەپ وتىر­مىن. 2019 جىلدان ۇلكەن جاڭا­لىق­تار كۇتەمىن. اسىرەسە «جاستار جىلى» اۋىلدىڭ جاستارىنا ۇلكەن قولداۋ بولادى دەپ سەنەمىن. بۇگىندە اۋىلدارداعى احۋال وسىدان 10 جىل بۇرىنعىدان الدەقايدا جاقسارا ءتۇستى. ءىستىڭ باسىنا جاستار شىقتى. ءوزىمنىڭ قۇرداس­تارىم اۋىلعا كەلىپ، شارۋا قوجا­لىقتارىن قۇرىپ، تۇرمىسىن تۇزەتۋدە. ماقتادان دايىن ءونىم شىعارۋ وسى «جاستار جىلى» جۇزەگە اسادى دەگەن ۇمىتتەمىن. ول ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق ونىم­دەرىن وندىرۋمەن قاتار تەرەڭ وڭ­دەۋدى وسى جاستاردىڭ قولعا العانىن، جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزگەنىن جانە سوعان مۇمكىندىك جاسالعانىن قالار ەدىم. سونداي-اق بارشا قازاق جاس­تارى اۋىلداردى تۇلەتۋگە ايانباي ات­سا­لىسسا، ايتۋلى جىلدىڭ تاعى ءبىر جاڭا­شىلدىعى بولار ەدى، ياعني جاستاردى اۋىلعا شاقىرامىن.

رۇستەم ناماتتۋلاەۆ، 

جەكە كاسىپكەر

تۇركىستان وبلىسى،

جەتىساي اۋدانى

ەكولوگيالىق جوبالار ەسكەرۋسىز قالماسىن

جاستار جىلىنا بايلانىستى ايتارىم، ەكولوگيالىق جوبالارعا مەملەكەت تاراپىنان كوبىرەك قول­داۋ بولسا، ەكولوگيا ماسەلەسىمەن شۇعىل­دانىپ جۇرگەن جاستارعا گرانت ءبولۋ ماسەلەسى قاراستىرىلسا دەيمىن. 

قازىر وزدەرىڭىز بايقاساڭىزدار ءبىزدىڭ قوعام ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق جاعدايدى وتە قاتتى سىنايدى. بىراق ەكولوگيا جاقسارۋى ءۇشىن ەشتەڭە ىستەگىلەرى كەلمەيدى. ءسوز كوپ، ءىس جوق. الەۋمەتتىك جەلىدە ايقايلاپ، پىكىر جازعانىمەن، ءتيىستى ورىندارعا حات جازۋعا، كەزدەسۋلەردە ءوز پىكىرىن اشىق ايتۋعا كەلگەندە تايساقتايدى. وزدەرىنىڭ زاڭدى قۇقىعىن تالاپ ەتە المايدى. جاقىندا ءبىز وسكە­مەندە ەكولوگيا­لىق سەنبىلىك ۇيىم­داستىرعاندا كوپ ادامنىڭ ۇيىنەن شىعىپ، ءوز ءۇيى­نىڭ الدىن تازالاۋعا ەرىنگەنىن كور­دىك. سەنبىلىكتە قالا تۇرعىندارىنا ايالدامالارعا نەمە­س­ە قوعامدىق ورىندارعا ورناتىلعان ەكوكونتەينەرلەرگە قوقىستى قالاي دۇ­رىس ءبولىپ، سۇرىپتاپ سالۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتتىك. ءبىز نەگىزى قوقىستى ءۇي ىشىنەن سۇرىپتاپ، ءبولىپ الىپ شىعۋعا ءتيىسپىز. 2019 جىلدان باستاپ پوليگوندارعا قوقىس­تىڭ بىرنەشە ءتۇرىن تاستاۋعا تىيىم سالىناتىندىعى بەلگىلى. دەمەك، قوقىسقا كەز كەلگەن دۇنيەنى، ونىڭ ىشىندە پلاستيكالىق بوتەلكەلەردى لاقتىرۋعا بولمايدى. وسىنى جۇرت ءالى بىلە بەرمەيدى، بۇعان دايىن ەمەس. سوندىقتان ەكولوگيا ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ كەرەك. 

الەكساندرا وسيپوۆا،

بلوگەر، قوعام بەلسەندىسى

وسكەمەن

جەڭىل نەسيە قاراستىرىلسا

ەلباسى ءاردايىم ءبىلىم مەن جاستار ماسەلەسىن ەگىز ۇعىم رەتىندە قاراپ كەلەدى. بيىلعى جول­داۋىندا دا ءبىلىم، عىلىمعا بولىنەتىن قاراجاتتى ارتتىرۋدى، وقۋ ورىندارىنىڭ مامان دايىنداۋ ساپاسىنا قاتىستى تالاپتاردى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار جاستاردىڭ كاسىپپەن اينالىسۋى كەرەكتىگىن ءجيى ايتىپ كەلەدى. بۇل ورايدا جاستار كاسىپكەرلىگىن قولداۋعا ارنالعان، وڭتايلاندىرىلعان جەڭىل نەسيە قاراستىرىلسا دەيمىن. سەبەبى بۇگىندە كاسىپكەرلىكپەن اينا­لىسۋعا نيەتتى جاستار جەتەرلىك. ماسەلەن، رەس­پۋب­ليكالىق دەڭگەيدەگى جاستارعا ارنالعان «جاس پروجەكت» جوباسى تالاي جاستىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىنا جول اشتى.قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە ۇلكەن جوبالاردى قولداۋعا ارنالعان نەسيە كوپتەپ قاراستىرىلعان. مۇنداي نەسيەلەردى دە ۇلكەن جاستاعى ازاماتتار الادى. كەلەسى جىلى جاستار ءۇشىن جاستار كاسىپكەرلىگىن دامىتۋعا ارنالعان جوبالاردى كۇتەمىز. ەكىنشىدەن، جاستاردىڭ ءجيى باس قوسىپ، پىكىر الماسىپ تۇرۋى ولاردىڭ ويى مەن ساناسىنىڭ دامۋىنا وزىندىك سەپتىگىن تيگىزەدى. وسى ورايدا جاستاردىڭ باس قوساتىن ورتالىعى «جاستار سارايى» بولسا دەگەن ۇسىنىس بار. بۇل ورتالىق ەرتەڭ ەركىن پىكىر الاڭىنا اينالىپ، جاستاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتىراتىن ورىن بولاتىنى انىق.

ۇشىنشىدەن، بۇگىنگى جاڭا ءداۋىردى جاستار اقپارات عاسىرى دەپ اتاپ ءجۇرمىز. وسى رەتتە جاس­تاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان رەس­پۋب­ليكالىق، حالىقارالىق باسقا ارنالارمەن ءموبيلدى بايلانىس ورناتۋ ماسەلەسى وزەكتى. بۇل ۇسىنىستى دا جاستار قولدايدى دەپ سەنەمىن. 

سونىمەن قاتار ەلباسى جولداۋدا جاستار مەن وتباسى ينستيتۋتىن كەشەندى قولداۋ – مەم­لەكەت­­تىك ساياساتتىڭ باسىمدىعىنا اينالۋى ءتيىس ەكەن­دىگىن ەسكەرتتى. ودان بولەك، جاستاردىڭ بار­لىق ساناتىن قولداۋعا ارنالعان شارالاردى تولىق قامتيتىن الەۋمەتتىك ساتىنىڭ اۋقىمدى پلات­فورماسىن قالىپتاستىرۋدى تاپسىردى. سون­دىق­تان دا كەلەسى جىلدان كۇتەر جاقسىلىق كوپ. 

ءۇمىت ءىلياس، 

تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى

جامبىل وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى: جولاۋشىلار اعىنى مەن كولىك سانى ازايدى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 18:10

بەتپەردە كيگەن كوكتەم - 6

قوعام • بۇگىن، 17:09

د دارۋمەنى - ينفەكتسيالاردىڭ «جاۋى»

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:47

شىمكەنت: تسيفرلى وتباسىنىڭ ءبىر كۇنى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 15:58

ازيانىڭ احۋالى قانداي بولماق

ەكونوميكا • بۇگىن، 15:23

ۇقساس جاڭالىقتار