لوگيستيكانىڭ ماقساتى مەن مۇمكىندىگى
بۇل مەملەكەتتىك «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا جۇزەگە اسقان ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا بيىككە كوتەرىلگەنىن ايعاقتايدى. پرەزيدەنت جولداۋدا بۇل باعىتتى ءارى قاراي دامىتۋعا پارمەن بەرىپ, «2020 جىلعا دەيىن قوسىمشا 4600 شاقىرىم جول پايدالانۋعا بەرىلەدى. ەندى وڭىرلىك جانە قالالىق ينفراقۇرىلىمدى جۇيەلى تۇردە دامىتقان ءجون» دەپ جول كورسەتىپ وتىر. قىسقا مەرزىمدە قول جەتكەن تابىستار ءوز كەزەگىندە وتاندىق كولىك ءترانزيتى مەن لوگيستيكالىق حاب جانە ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ جاقسارۋىنا دا جول اشقانى انىق. ءبىز ءدال وسى باعىتتار بويىنشا بىرنەشە مىسال كەلتىرمەكپىز.
بيىلعى تامىز ايىندا وتكەن يندۋستريالاندىرۋ كۇنىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى قۇرىق پورتىنىڭ مۋلتيمودالدى حابىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسقان بولاتىن. وسى تانىستىرۋ ءراسىمى كەزىندە پرەزيدەنت «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنان جونەلتىلگەن جۇك پويىزىنا ءساتتى ساپار تىلەگەن ەدى. وسى شارادان باستاۋ العان جۇمىستار قورعاستاعى قۇرعاق پورت ارقىلى ەلىمىزدىڭ باتىسىنداعى قۇرىق تەڭىز پورتىنا تەمىرجول ارقىلى جۇك تاسىمالىن قامتاماسىز ەتىپ, قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا ۇلەس قوسىپ جاتىر. جالپى, بۇعان دەيىن قورعاستاعى قۇرعاق پورتتان اتتانعان كونتەينەرلى جۇك پويىزى قۇرىق پورتىنا مەجەلى ۋاقىتتا جەتىپ, ءارى قاراي تەڭىز جولى ارقىلى ەۋروپاعا ساپار شەككەن بولاتىن. بۇل باعىت ەلىمىزدى باتىس قىتاي مەن باتىس ەۋروپا اراسىنداعى ساۋدا قاتىناسىنا دانەكەر رەتىندە تانىتىپ, الەمدىك كولىك حابى اياسىنداعى قازاقستاننىڭ ورنىن دا ايشىقتاپ بەرگەن-ءتىن. ناقتى ايتقاندا, 2017 جىلدىڭ باسىندا قىتايدان ۇلىبريتانيانى بەتكە العان جۇك پويىزى وسى قۇرعاق پورت ارقىلى جولعا شىققان ەدى. كورشى ەلدىڭ چجەتسزيان پروۆينتسياسىنداعى يۋ قالاسىنان لوندوننىڭ باركينگ اۋدانىنا دەيىنگى 11 999 شاقىرىم قاشىقتىقتى ەڭسەرگەن جۇك پويىزىنا قازاقستان تاراپى لوگيستيكالىق قىزمەت كورسەتىپ, جۇك تاسىمالى بويىنشا الەمدىك تالاپتارعا تولىقتاي ساي ەكەندىگىمىزدى دالەلدەدى.
اقيقاتىندا, دۇنيەجۇزى, اسىرەسە ەۋروپا ەلدەرى قازاق دالاسى ارقىلى جۇك تاسىمالىنىڭ وتۋىنە مۇددەلى. ويتكەنى قىتايدىڭ باتىس قاقپاسىنان اتتانعان جۇك سۋ جولى ارقىلى ەۋروپانىڭ ورتالىعىنا جەتكەنشە 40 تاۋلىككە دەيىن ۋاقىت جوعالتادى ەكەن. ال ءدال وسى جۇكتى ۇشاق ارقىلى تاسىمالداۋ سۋ جولىنا قاراعاندا 10 ەسە قىمباتقا تۇسەتىن كورىنەدى. دەمەك, قورعاستاعى قۇرعاق پورت جوباسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى كارى قۇرلىققا باعىتتالعان جۇك كەرۋەنىن 15 كۇن ىشىندە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەندى ەلىمىزدىڭ وسى ترانزيتتىك الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا, سول ارقىلى ەكونوميكانى گۇلدەندىرۋگە باعىتتالعان قادامنىڭ جەمىستى بولۋىنا «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ سىڭىرەتىن ەڭبەگى وراسان. ال قۇرعاق پورتتان بىلتىر 95 مىڭ جفم, ياعني جيىرما فۋنتتىق مولشەرمەن ولشەنەتىن جۇك تاسىمالدايتىن كونتەينەر جونەلتىلگەن. 2020 جىلى قۇرعاق پورتتىڭ جۇك وتكىزۋ قۋاتى تولىق ىسكە قوسىلىپ, تاسىمالداناتىن كونتەينەرلەر سانىن 500 مىڭعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
ينۆەستيتسيا يىرىمى مەن يگىلىگى
جاقىندا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ باستاعان شەتەلدىك ديپلوماتتار توبى الماتى وبلىسىنداعى قورعاس شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىق ورتالىعىندا بولىپ, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىسقان ەدى.
– مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندى ەۋرازيانىڭ اسا ماڭىزدى كولىكتىك-لوگيستيكالىق حابىنا اينالدىرۋ بويىنشا ۇلكەن مىندەت قويدى. وسى ماقساتتا ءبىز «سولتۇستىك – وڭتۇستىك», «شىعىس – باتىس», «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» دالىزدەرىنىڭ تولىققاندى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋدى, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىنداعى جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتى قىتايلىق ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىمەن ۇيلەستىرۋدى, سونداي-اق قازاقستاننىڭ وڭىرلەرىن «قىتاي – يران» كونتينەنتارالىق ماگيسترالدارىمەن جانە كاۆكاز بەن رەسەي ارقىلى وتەتىن دالىزىمەن بايلانىستىرۋدى كوزدەيمىز, – دەگەن ەدى سول كەزدە سىرتقى ىستەر ۆەدوموستۆوسىنىڭ باسشىسى.
بۇل الەم ەكونوميكاسىنداعى ەكسپانسيا ۇدەرىسى بويىنشا قازاقستان ءوزىنىڭ قوماقتى ۇلەسىن قامتىپ قالۋعا زور مۇمكىندىك بەرەتىن باعىت. مۇنىڭ ار جاعىندا ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ دۇنيەجۇزى نارىعىنداعى كوشباسشىلىق ءۇشىن كۇرەسى مەن باسەكە مايدانى تۇر. ال الپاۋىت كومپانيالار ءوز ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن قولايلى ەل مەن ىڭعايلى اۋماقتارعا ينۆەستيتسيا سالاتىنى انىق. سۇيىنەرلىگى, قازاقستان الەم نازارىنداعى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق بويىنشا الدىڭعى قاتاردا تۇرعان ەل ساناتىندا. مىسالعا, سوڭعى 11 جىلدا قازاقستان ەكونوميكاسىنا تارتىلعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمى 243 ملرد اقش دوللارىنان اسقان. بۇل عالامنىڭ اۋقاتتى كومپانيالارىنىڭ ەلىمىزگە سەنىمىنىڭ ءبىر دالەلى بولسا كەرەك. جالپى, ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق كليماتى, سىرتقى قارجى كوزدەرىنىڭ قىزمەتى تۋرالى اڭگىمەلەگەندە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىمەن اراداعى بايلانىس تۋرالى ءسوز قوزعاعان ورىندى. وسى ۇيىمنىڭ جوعارى ستاندارتتارىنا سايكەس كەزەڭ سايىن ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالىنا شولۋ جاسالىپ وتىرادى. بۇگىنگە دەيىن ەىدۇ باستاماسىمەن قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتىنا ەكى مارتە شولۋ جاسالىپ, ونىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ۇكىمەت تاراپىنان ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاقسارتۋ بويىنشا جەكە جوسپار قابىلدانىپتى. بۇل رەفورمالار وتاندىق بيزنەس-ورتانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعانى انىق. جانە جەمىسسىز ەمەس. اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستانداعى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «DoingBusiness» رەيتينگىندەگى كورسەتكىشى 41-ورىننان 35-ورىنعا جوعارىلادى. الەمنىڭ قالتالىلارى تاراپىنان كورسەتىلگەن سەنىمنىڭ اسەرى بولسا كەرەك, 2017 جىلدىڭ اقپان ايىندا ەىدۇ كەڭەسى ەلىمىزدى دۇنيەجۇزى بويىنشا ينۆەستيتسيالار كوميتەتىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قابىلداۋعا شەشىم قابىلدادى. بۇل سوڭعى 5 جىل بويىنا ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاقسارتۋ ماقساتىندا توگىلگەن تەردىڭ وتەۋى دەۋگە ابدەن لايىق. ويتكەنى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ينۆەستيتسيالار كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولۋ قازاقستان ءۇشىن ۇلكەن مارتەبەمەن قاتار جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. ناقتى مىسال ءۇشىن ءبىر عانا الماتى وبلىسىنداعى ينۆەستيتسيالىق احۋال جايىنا توقتالايىق. قازىرگى كۇنى وبلىس بويىنشا جالپى سوماسى 1,3 ترلن تەڭگە بولاتىن 50 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وسىنىڭ 32 جوباسى شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇرگىزىلۋدە. جەتىسۋدا الەمگە ايگىلى «كوكا-كولا», «فۋد ماستەر», «دانون», «ەفەس», «دجي تي اي», «تيكۋريللا» سياقتى جيىرمادان استام برەندتەردىڭ ءونىمى شىعارۋدا. بۇل ايماقتا ترانسۇلتتىق كومپانيالار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالىپ وتىرعانىن بىلدىرسە كەرەك.
كەدەننىڭ قۋاتى مەن كەلەشەگى
لوگيستيكا تاقىرىبىنا ورالايىق. ءسوزىمىزدى قورعاستاعى قۇرعاق پورتتىڭ قۋاتىنان وربىتكەنىمىزدەي, ترانزيتتىك الەۋەتتىڭ ارتۋىنان تۋىندايتىن مۇمكىندىكتەر الماتى وبلىسىنىڭ دا لوگيكالىق حاب اياسىنداعى ورنىن ايعاقتايدى. مۇنى كۇنى كەشە ارنايى ساپارمەن كەلگەن ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ تا اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. قازىر وبلىستىڭ قىتايمەن شەكاراسىندا «قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى ورتالىعىنان بولەك, «نۇر جولى» كەدەندىك وتكىزۋ بەكەتى ىسكە قوسىلىپ, ترانزيتتىك-لوگيستيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى جاڭا بەلەسكە كوتەرىلدى. قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى عوسمان ءامريننىڭ ايتۋىنشا, «نۇر جولى» وتكىزۋ بەكەتى تەحنيكالىق جابدىقتالۋ, كولىك قۇرالدارىنىڭ ءوتۋ جىلدامدىعى جانە باقىلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا تەڭدەسسىز بولىپ سانالادى. توقتاۋسىز جۇمىس ىستەيتىن, اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ جانە تىركەۋ جۇيەسى بار زاماناۋي قۇرال-جابدىقتاردىڭ ارقاسىندا جۇك كولىكتەرىن كەدەندىك جانە شەكارالىق راسىمدەۋ ۋاقىتى بۇرىنعىعا قاراعاندا 40 مينۋتقا دەيىن قىسقاردى.
– بۇل كەشەننىڭ جالپى قۇرىلىمى كولىك قوزعالىسىنىڭ ەكى باعىتى بويىنشا دا بىردەن 2500 كولىك قۇرالىن وتكىزۋگە قاۋقارلى. ونىڭ ىشىندە 2200 جۇك كولىگى, 300 جولاۋشى كولىگى بار. بۇل ترانزيتتىك اعىنداردىڭ ەداۋىر ۇلعايۋىنا مۇمكىندىك بەردى. بولاشاقتا جاڭا بەكەت تاۋلىگىنە 5000 كولىككە دەيىن وتكىزە الاتىن بولادى. مۇنداي وتكىزۋ پۋنكتى بار ءىرى ساۋدا ءدالىزىنىڭ پايدا بولۋى ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرىپ, وڭىرلىك ەكونوميكانىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى, – دەيدى عوسمان امرين.
كۇرە جولدىڭ ماڭىزى مەن ءمانى
قازاقستاننىڭ كولىك-ترانزيتتىك الەۋەتى مەن لوگيستيكالىق اۋقىمدىلىعى تۋرالى ايتقاندا ەل ىشىندەگى كولىك جولدارىنىڭ ۇلەسىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
تاعى دا الماتى وبلىسىنىڭ جاعدايىندا مىسال كەلتىرەيىك. ايماقتا مەملەكەتتىك «نۇرلى جول» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بىرنەشە باعىتتاعى كۇرە جولدار قۇرىلىسى اياقتالدى. سونىڭ ءبىرى الەمدىك ستاندارتتارعا لايىقتالعان «باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي» اۆتوبانى تولىق پايدالانۋعا بەرىلدى. ۇزىندىعى ءوڭىر اۋماعىندا 304 شاقىرىمعا جەتەتىن بۇل كۇرە جول ەلىمىزدىڭ 8 وبلىسىنىڭ اۋماعىن ءوزارا جالعاپ, ىشكى قاتىناستىڭ ساپاسىن عانا ەمەس, ماڭىزىن دا جاڭا دەڭگەيگە كوتەردى. مۇنان بولەك الماتى-تالدىقورعان باعىتىندا 260 شاقىرىم تاس جول يگىلىككە جاراپ, قىزمەت كورسەتۋدە. بۇل جول ەلىمىزدىڭ شىعىس وڭىرىنە قاراي جالعاسىپ, الاكول جاعالاۋىنداعى ءتۋريزمنىڭ وركەندەۋىنە دە قولايلى جول اشپاقشى. قازىر تالدىقورعان – ءۇشارال باعىتىنداعى جول قۇرىلىسى باستالدى. بۇيىرسا, از جىلدار اراسىندا اۆتوبان وسكەمەنگە دەيىن جەتىپ قالۋى ءتيىس.
وبلىستاعى كولىك ءدالىزى باعىتىنداعى تاعى ءبىر اۋقىمدى جوبا – ۇلكەن الماتى اينالما كولىك جولىنىڭ قۇرىلىسى ەكەنىن ايتۋىمىز كەرەك. جالپى, مەگاپوليس ءۇشىن عانا ەمەس, تۇتاس ەلىمىزدەگى جول قاتىناسى ءۇشىن ماڭىزى زور جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى 2019 جىلدىڭ كوكتەمىنە قاراي تولىق قۋاتىنا قوسىلىپ, العاشقى لەگى 4 جىل ىشىندە پايدالانۋعا بەرىلەدى. ال جولدىڭ تولىق دايىن بولۋى 2036 جىلعا دەيىن سوزىلماق. قازىرگى كۇنى اينالما جول قۇرىلىسى مەملەكەت پەن جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اراسىنداعى قول جەتكەن ۇلكەن تابىستى جوبا بولىپ وتىر. قۇرىلىسقا قاجەتتى قارجىنىڭ قوماقتى بولىگى جەكە ينۆەستيتسيا رەتىندە قۇيىلماق. جوبانىڭ قۇنى 180 ملرد تەڭگە شاماسىندا. بۇل جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى ەل ەكونوميكاسىنا وراسان پايدا اكەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. ون بەس جىلعا نەگىزدەلگەن ينۆەستيتسيالىق جوبا تولىق ىسكە قوسىلعاننان كەيىن قاراجاتتىڭ قايتارىمى 208 ملرد تەڭگە مولشەرىندە دەپ بولجانعان.
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى
