ەلباسى ءبىرىنشى كەزەكتە ەلىمىزدە جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسى حالىقتىڭ كوممۋنالدىق تولەم تاريفتەرىنىڭ جوعارى ەكەندىگىنە الاڭداۋشىلىق كورسەتكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
– مەنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان بيىلعى جولداۋىمدا نەگىزىنەن حالىقتى الاڭداتقان ماسەلەلەرگە باسىمدىق بەرىلدى. سونىڭ ىشىندە كوممۋنالدىق تاريفتەردىڭ جوعارى ەكەندىگىنە توقتالىپ, باس پروكۋراتۋراعا ارنايى تاپسىرما بەردىم. سول تەكسەرىستىڭ ناتيجەسى كۇردەلى بولعاننان كەيىن, ونى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا شىعارىپ, سىزدەرمەن بىرگە تالقىلاۋدى ۇيعاردىم, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى, سونداي-اق ەلىمىزدە 2009 جىلى «تاريف – ينۆەستيتسيا ورنىنا» دەگەن باعدارلاما قابىلدانىپ, مونوپوليستەرگە توزعان جۇيەلەردى جاڭعىرتىپ, وندىرىستەردى مودەرنيزاتسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەندىگىنە توقتالدى.
– اتالعان باعدارلاما 2009 جىلدان باستاپ 7 جىل بويىنا مونوپوليستەرگە ءوز ءوندىرىسىن مودەرنيزاتسيالاۋ ءۇشىن ميللياردتاعان پايدا تابۋعا مۇمكىندىك بەردى. ءدال وسى قادام ارقىلى ءتاريفتى ەكى ەسەگە كوتەرۋگە جاعداي جاسالدى. الايدا ءىرى ەنەرگەتيكالىق كومپانيالار ءوندىرىستى ينۆەستيتسيالاۋ مەن قۋاتىن جاڭعىرتۋدىڭ ورنىنا تۇتىنۋشىلار ەسەبىنەن زاڭسىز بايىپ كەلگەن. تاريفتەر مەن قىزمەت قۇنىنا قىزمەتكەرلەرگە تولەنەتىن سىياقى, بونۋستارىن قوسقان. حالىقتىڭ ەسەبىنەن نەسيەلەرىن جاۋىپ, وندىرىستىك شىعىندارىن نەگىزسىز ارتتىرعان, – دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, تەكسەرۋلەر ناتيجەسىندە ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋشى كومپانيالار تاراپىنان تۇتىنۋشىلارعا 14 ملرد تەڭگە, ال ەنەرگيامەن جابدىقتاۋشى كومپانيالاردىڭ كەسىرىنەن 15 ملرد تەڭگە شىعىن كەلگەن. ءتىپتى, بىرقاتار وبلىستار شارىقتاعان ءتاريفتى توقتاتۋعا ارەكەتتەنۋدىڭ ورنىنا, مونوپوليستەرگە سۋبسيديا تولەپ كەلگەن.
– حالىقتىڭ نەگىزسىز شىعىنىن ازايتۋدىڭ ورنىنا قانداي جاعداي قالىپتاسىپ وتىرعاندىعىن كورىپ وتىرسىزدار ما؟ مۇنىڭ ەكى سەبەبى بولۋى مۇمكىن – پرەزيدەنت جولداۋىنا قاساقانا قارسىلىق تانىتىپ, ونىڭ ءرولىن تومەندەتۋ ارەكەتى نەمەسە جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنبەۋ. مەن بۇل ەكى جاعدايدى دا قىلمىس دەپ ەسەپتەيمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت مۇنداي احۋالدىڭ قالىپتاسۋىن قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ارەكەتسىزدىگى مەن باقىلاۋدىڭ جوقتىعى دەپ سانايتىندىعىن ايتتى.
ونىڭ ىشىندە تاريف قالىپتاستىرۋ ساياساتىندا ەنەرگەتيكا, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرىنىڭ جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەرىن ەسكە سالدى.
– ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مونوپوليستەردىڭ ينۆەستيتسيالىق جاۋاپكەرشىلىكتەرىنىڭ ورىن-
دالۋىن باقىلاپ وتىرۋعا ءتيىستى ەدى. بۇگىنگى جاعداي كورسەتىپ وتىرعانداي, مونوپولياعا قارسى كوميتەت ءوز مىندەتتەرىنەن تايقىپ كەتتى نەمەسە مونوپوليستەرمەن مۇددەلەس بولىپ وتىر. ونى تەكسەرۋدى سوڭىنا دەيىن جەتكىزەمىز, – دەدى پرەزيدەنت.
ەلباسى, سونداي-اق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق قىزمەتىنە, جىلۋ مەن ەلەكتر ەنەرگياسىنا حالىقتىڭ تابىسىنىڭ ەداۋىر بولىگى جۇمسالاتىندىعىن اتاپ ءوتتى.
– ەگەر ءتاريفتىڭ ءوسىمى ناقتى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرمەن نەگىزدەلمەي, جاساندى تۇردە تاعايىندالسا ءاربىر وتباسىنىڭ شىعىنىن كوبەيتەدى. بۇل حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان مەنىڭ جولداۋىما قاراما-قايشى كەلەدى, ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك كوڭىل كۇيىنە اسەر ەتەدى. ادالدىقتان جۇرداي مونوپوليستەر جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋى كەرەك, – دەدى ەلباسى.
نەگىزسىز تاعايىندالعان تاريفتەرگە قاتىستى جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەردىڭ قورىتىندىسىن باس پروكۋرور قايرات قوجامجاروۆ ايتىپ بەردى.
ماسەلەن, 15 تەكسەرۋ عانا ارتىق كىرىستىڭ 51,5 ملرد تەڭگەدەن اسىپ جىعىلعانىن انىقتاعان.
وسى تەكتەس ارەكەتتەرگە بايلانىستى ەلىمىزدە 7 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. اتاپ وتەرلىگى, ساران قالاسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى, ال قازىر ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنداعى اناتولي شكارۋپا 2015 جىلى 215 ملن تەڭگەنى جىمقىرۋعا قاتىسى بار دەگەن كۇدىككە ىلىككەن. باس پروكۋروردىڭ بايانداۋىنشا, سول كەزدەرى ورتالىق جىلۋ جۇيەسى جوق قالادا تۇرعىن ۇيلەرگە جىلۋ ەسەپتەگىشتەرى ورناتىلعان.
مەملەكەت باسشىسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى جانە مونوپولياعا قارسى ۆەدومستۆو باسشىلارىنىڭ باياندامالارىن تىڭدادى.
ولاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ, باسەكەلەستىكتى جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ازامات مايتيەۆكە سوگىس جاريالادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جيىندا جاسالعان باياندامالاردى نازارعا الا وتىرىپ, بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردى.
اتاپ ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مونوپولياعا قارسى كوميتەت جۇمىسىنىڭ ناشارلىعىن ايتىپ, پرەمەر-مينيسترگە كوميتەت قىزمەتىن تارتىپكە كەلتىرۋدى, وڭىرلىك دەڭگەيدەگى مونوپولياعا قارسى بارلىق ۆەدومستۆولار جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىنە باعا بەرۋدى تاپسىردى.
– ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى تۇتىنۋشىلار تولەگەن ءاربىر تيىن ءۇشىن جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس. بۇل قاراجات ەكونوميكامىزدى دامىتۋعا جۇمسالۋى كەرەك. تاريف كوتەرۋ جونىندەگى ءاربىر شەشىمدى قابىلداعان سايىن, ەڭ الدىمەن, حالىقتىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىن ەسكەرگەن ءجون. تاريفتەرگە قاتىستى جوسپارلى وزگەرىستەردىڭ ءبارى كوپشىلىكتىڭ تالقىلاۋىنا مۇلدەم تۇسپەيدى نەمەسە فورمالدى تۇردە وتكىزىلەدى. بۇل ىسكە جۇرتشىلىقتى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرىن كەڭىنەن تارتا وتىرىپ, قازىرگى مەحانيزمدى وزگەرتۋ قاجەت, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ, باسەكەلەستىكتى جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ كوميتەتىندە ازاماتتارمەن «كەرى بايلانىس» ورناتۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىنىڭ جوقتىعىنا نازار اۋداردى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى تاراپىنان تۇرعىندار ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسىن تومەندەتۋ جونىندە شارالار قابىلدانۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى.
سونداي-اق قازاقستان پرەزيدەنتى ۇكىمەت پەن باس پروكۋراتۋرادان تاريفتەردىڭ نەگىزسىز كوتەرىلۋىنە جول بەرگەن تۇلعالارعا قاتىستى بارلىق قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ زاڭعا ساي ورىندالۋىن تالاپ ەتتى.
– ەلەكتر ەنەرگياسى مەن جىلۋ تاريفتەرى ماسەلەسى – پروبلەمانىڭ ءبىر بولىگى عانا. باسقا دا قىزمەت كورسەتۋشى-مونوپوليستەر بار. بۇل اۋىز سۋ, گاز, كارىز جۇيەسى, تەلەفون بايلانىسى جانە ينتەرنەت ءۇشىن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە دە قاتىستى. مونوپولياعا قارسى كوميتەت وسى ماسەلەلەردى دە رەتكە كەلتىرۋى كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ سۋبسيديا رەتىندە بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجىنىڭ كوزدەلگەن ماقساتقا جۇمسالۋىنا كەشەندى ساراپتاما جاساۋدى دا تاپسىردى.
– وسى شارالاردىڭ ءبارى ءبىر جولعى اكتسياعا اينالماۋعا ءتيىس. قۇزىرەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىنىڭ بارىنشا اشىق بولۋىن, تۇراقتى تۇردە ەسەپ بەرىپ وتىرۋىن جانە ءتيىمدى قىزمەت ەتۋىن تالاپ ەتەمىن. زاڭسىز يەمدەنىپ كەتكەن قاراجاتتىڭ قايتارىلۋىنا قاتىستى قابىلدانعان شارالار جونىندە جۇرتشىلىق حاباردار بولۋى قاجەت, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
جيىن سوڭىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءسوزى ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتەتىن كومپانيالاردىڭ بارلىق باسشىلارى مەن مەنشىك يەلەرىنە ارنالدى.
– حالىق قاراجاتتىڭ قايدا جانە قانداي ماقساتقا جۇمسالعانىن بىلۋگە ءتيىس. جۇمىستى قايتا قۇرىپ, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋ قاجەت. سونداي-اق اشىق جۇمىس ىستەپ, ادامداردىڭ سەنىمىنەن شىعا ءبىلۋ كەرەك, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
