شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زيابەك قابىلدينوۆ ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋعا قولداۋ كورسەتكەن مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى مەن دۇنيەجۇزى قازاقتار قاۋىمداستىعىنا العىس بىلدىرە وتىرىپ, شارانىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
ۇلت قاھارمانى, ەل-جۇرتىن ز ۇلىمدىقتان قۇتقارۋ جولىنداعى كۇرەسكەر تۇلعا ەلىسحان ءالىپ ۇلى قازاق حالقىنىڭ باسىنا تۇسكەن قاھارلى جىلداردىڭ قۇربانى. گيمالايدى العاش اسقان ۇلى كوشتىڭ باستاۋشىسى. التاي-باركولدى مەكەن ەتكەن قازاقتار قىتاي بيلىگىنىڭ قىسىمىنا شىداماي ۇدەرە كوشكەن جىلداردا قول باستاعان ەلىسحان باتىردىڭ ەرلىگىنە تاريحي دەرەكتەر كۋا. دەرەكتەر دارا تۇلعانىڭ جاۋعا تىزە بۇكپەيتىن قايسار, قاتال, ەرجۇرەك ءارى تۇركىلەرگە ءتان ءور رۋحتى بولعاندىعىن ايعاقتايدى. ەسىمى, ەرلىگى ادەبي-تاريحي كىتاپتارعا ارقاۋ بولعان باتىر جايىندا جازۋشى ءجادي شاكەن ۇلى جازعان «قارالى كوش» رومانى ەلىمىزدە ء ۇش مارتە باسىلىپ, ودان كەيىن تۇرىك تىلىنە اۋدارىلىپ, تۇركيادا باسىلىپ شىقتى. بۇگىندە ەلىسحاننىڭ تۋعانىنا 110 جىل تولۋى ەلىمىزدە عانا ەمەس ستامبۋلدا دا اتاپ ماڭىزدى تاريحي وقيعا رەتىندە اتالىپ ءوتتى.
قازاق كوشىنە قاتىستى دەرەكتەرگە توقتالعان مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بۇركىتباي اياعان ەلىسحاندى ەسكە الۋ شاراسى باتىر رۋحىنا تاعزىم عانا ەمەس, قازاق تاريحىنىڭ تىڭ بەتتەرىن پاراقتاۋ ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. «قازاق ەمميگراتسياسى» تۋرالى ەڭبەگىنە قازاق كوشىنىڭ تاعدىرىن ارقاۋ ەتكەن عالىم «قولىما تۇسپەگەن ماتەريالدار ىشىندە ەلىسحان جايلى دەرەكتەر دە بار ەدى. باتىردىڭ ەرلىگىن ۇلىقتاۋعا ارنالعان بۇگىنگى شاراعا شىنايى قۋانىپ وتىرمىن» دەي كەلە, قازاق كوشىنە قاتىستى بىرقاتار دەرەكتەردى ورتاعا سالدى.
شەتەلدەردەن شاقىرىلعان عالىمدار قاتارىندا حالىقارالىق ساياسات عىلىمىنىڭ دوكتورى, دوتسەنت قاليبەك حاكىمنىڭ نەمەرەسى, حاسەن ورالتاي اعامىزدىڭ قارىنداسى مەريەم حاكىمنىڭ ەسىمى اتالدى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا, قازاق كوشىنىڭ اشىلماعان اقيقاتى جەتكىلىكتى. بۇگىندە قىتاي عانا ەمەس, ءۇندىستان, پاكىستان, تىپتەن ۇلىبريتانيا ارحيۆتەرىنە ءتۇسىپ كەتكەن كوپتەگەن دەرەكتەر بار. باتىستا تۋىپ-وسكەن عالىم قازاقتىڭ بويىنداعى ەل بولۋ, جۇرت بولۋ, ەل مەن جەردى قورعاۋ سياقتى ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەردى ساقتاپ قالۋ سياقتى اتا-بابالارىمىزدان قالعان ونەگە تاريحى ءالى دە زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى دەيدى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سەرىك نەگيموۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى احمەت توقتاباي, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ايجامال قۇدايبەرگەنوۆا, جازۋشى ءجادي شاكەن ۇلى, الماتى قالاسى ىشكى ساياسات باسقارماسى مەدەۋ اۋداندىق اۋماقتىق ءبولىمىنىڭ باسشىسى ريتا ەرمانوۆا, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اۋەسحان شاشاەۆ, تۇركيادان كەلگەن يبراھيم مۇت ۇلى, قازاق-تۇرىك ءبىلىم جانە زەرتتەۋ قاۋىمداستىعى توراعاسى شابان سەركان دينچتۇرك, جازۋشى جانات احمادي, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى فاكيا شامشيدەنوۆا, ت.ب. قاتىستى.
شارا اياسىندا ەلىسحاننىڭ ەسىمىن عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ ماقساتىندا قارار قابىلداندى. وندا كاسىبي تاريحشىلاردىڭ نازارىن قازاقستان تاريحى زەرتتەۋلەرىنەن تىس قالعان ماسەلەلەرگە, وسى ورايدا ەلىسحان باتىر تۋرالى, التاي-باركولدەن اندولىعا سوزىلعان ۇلى كوش تاريحىنا قاتىستى مالىمەتتەرگە زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋمەن قاتار, باتىر ەسىمىن وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ, ستيپەنديالار تاعايىنداپ, بايگەلەر ۇيىمداستىرۋ,ت.ب. باتىر ەسمىن ۇلىقتاۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر قامتىلدى.
كونفەرەنتسيادا «ەل باستاعان ەلىسحان» كىتابىنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى. سونداي-اق كىتاپ كورمەسى ۇيىمداستىرىلىپ, باتىر رۋحىنا تاعزىم رەتىندە قۇران وقىلىپ, ارنايى اس بەرىلدى.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
