ەڭ الدىمەن 5-تارماقتان تۇراتىن ادەپ كودەكسى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ مىنەز-ق ۇلىق ستاندارتتارى قانداي بولۋى كەرەكتىگىن تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىنداپ بەرگەنىن ايتۋعا ءتيىسپىز.
وسى ورايدا اقتوبە وبلىسىنداعى كەڭەستىڭ وتىرىسىنا قاتىسۋدىڭ ءساتى تۇسكەنى بار. وعان ءتيىستى ساراپتامالار مەن تالداۋلار جاسار بولساق – ادەپ كودەكسى تالاپتارىن بۇزعاندار نەگىزىنەن اتقارۋشى بيلىكتىڭ تومەنگى بۋىنىنىڭ وكىلدەرى, ياعني, اۋىل اكىمدەرى مەن اۋىلدىق اكىمدىكتە ىستەيتىن ماماندار. ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جانە قالالىق اكىمدىكتەرگە قاتىستى ءبولىم باسشىلارىنىڭ ورىنباسارلارى ەكەنىن كورەمىز. تارتىپتىك ىستەردىڭ دەنى ادەپ جونىندەگى كەڭەسكە كەلىپ تۇسكەن اۋىل ازاماتتارى مەن تۇرعىندارىنىڭ ارىزدارى نەگىزىندە قارالعان. بۇل ورايدا ونىڭ ءبارىنىڭ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەپ جاتۋدىڭ قاجەتى شامالى.
ال ولار ادەپ كودەكسى تالاپتارىمەن سىيىسا بەرمەيتىن قانداي تەرىس ءىس-قيمىلدارعا جول بەرگەن دەگەن ماسەلەگە ويىسساق, ءبىرى ازاماتتاردىڭ ورىندى قويعان ساۋالىنا نەگىزسىز رەنىش ءبىلدىرىپ, ءتىپتى ولاردىڭ ار-نامىسىنا تيەتىن جانە شىندىققا جاناسپايتىن جاۋاپتار قايتارعان. ادەپ جونىندەگى كەڭەستە ماسەلەسى قارالعان ەكىنشى ءبىر مەملەكەتتىك قىزمەتشى جەر ماسەلەسى بويىنشا وزىنە جولىققان ادامعا دورەكى تۇردە ءتىل قاتىپ, ادەپسىزدىك كورسەتكەن. ءۇشىنشى ءبىر جاعدايدا, اۋىل اكىمى وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان مەملەكەتتىك مەنشىكتى, ونىڭ ىشىندە اۆتوكولىكتى جەكە ماقساتىنا پايدالانعان.
مىنە, وسىلاي كەتە بەرەدى. بۇدان شىعاتىن ءتۇيىن, اۋىل اكىمدەرى قىزمەتىنە لايىقتى كادرلاردى تاعايىندار كەزدە ۇستىرتتىككە جول بەرمەۋ. ءارى ولاردى تاربيەلەۋ مەن ىرىكتەۋ جانە ورنالاستىرۋ ىسىنە جاڭاشا كوزقاراس قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگى ايقىن كورىنەدى. اۋدان اكىمدەرى اۋىل اكىمدەرىن تاعايىنداعان كەزدە ەڭ الدىمەن ولاردىڭ ىسكەرلىك قابىلەتىنە نازار اۋداراتىنى انىق. دەپارتامەنتتىڭ ارنايى كەڭەسىندە وبلىستىق دەڭگەيدەگى جەتەكشىلەردىڭ تارتىپتىك ىستەرى قارالاتىن جىلدىق جاعدايلار وتە سيرەك ەكەنى بايقالادى. سونداي تارتىپتىك ىسكە توقتالار بولساق – 2018 جىلدىڭ 15 تامىزىندا ادەپ كودەكسى نورماسىن بۇزعانى ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى فارماتسيا كوميتەتى اقتوبە وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قاناعات احمەتوۆتىڭ تارتىپتىك ءىسى قارالدى. ول اسا ءزارۋ, سيرەك كەزدەسەتىن ءارى قاجەت كەزىندە تاپتىرا بەرمەيتىن ءدارىنى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ءولىم حالىندە جاتقان ادامعا زاڭسىز تۇردە بوساتقان. الايدا پرەپاراتتى كەيىن ءوز ورنىنا قايتارعان. وسى ماسەلە كەڭەس مۇشەلەرى اراسىندا قىزۋ پىكىر-تالاس تۋعىزدى. ءبىرى وعان سوگىس تۇرىندەگى جەڭىل جازا بەرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەسە, ەكىنشىسى اتقارىپ جۇرگەن قىزمەتىنەن شىعارۋ جونىندەگى قاتاڭ جازا قولدانۋدى ۇسىندى. اقىرى قول كوتەرىپ داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە سوڭعى پىكىر ۇستەم ءتۇستى. ايتسە دە كوكەيدە وسى جازا تىم ارتىق بولعان جوق پا دەگەن ساۋال قالدى.
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ اقتوبە وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ ادەپ جونىندەگى كەڭەسىندە سوڭعى ۋاقىتتا جەرگىلىكتى دەڭگەيدە بيىك مەملەكەتتىك لاۋازىمدى يەلەنىپ جۇرگەن تۇلعالاردىڭ ادەپ كودەكسى تالاپتارىمەن سىيىسا بەرمەيتىن ىستەرى قارالعان جاعدايلار ەسىمىزگە تۇسپەي وتىر. تالاس جوق, مۇنىڭ ءوزى جاعىمدى جايت. ونى لاۋازىمى جوعارى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ادەپ قاعيدالارىن مۇقيات ساقتاۋدىڭ باستى ءبىر كورىنىسى دەپ باعالاۋعا دا ابدەن بولادى.
وسى ارقىلى اقتوبە وبلىسىندا ءىرى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ مورالدىق-ادامگەرشىلىك بەينەسى جانە ىسكەرلىك قابىلەتتەرى وتە جوعارى دەپ تۇجىرىم جاساۋدىڭ دا ءجونى بار سەكىلدى. وسى ساۋالدى اقتوبە وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتى مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىن باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى رۋسلان ماجيتوۆكە قويعان ەدىك. ول بۇعان بايلانىستى ءۇزىلدى-كەسىلدى جاۋاپ قايتارا المايتىنىن, تەك ادەپ جونىندەگى كەڭەس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ۇستىنەن تۇسكەن ارىز-شاعىمدار بويىنشا عانا تارتىپتىك ىستەر قاراۋعا قۇزىرەتتى ەكەنىن العا تارتتى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, وبلىستاعى بيىك لاۋازىمداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ۇستىنەن مۇنداي شاعىمدار تۇسپەگەن. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, بۇل تەك وڭ تۇرعىداعى قۇبىلىس بولىپ قالا بەرمەك. ايتسە دە ءبىز وسى ارادا بۇگىنگى كوتەرىپ وتىرعان ماسەلەگە وراي, اقتوبە وبلىسىنداعى ەكى جىلعا جۋىق جۋرناليستىك تاجىريبە بارىسىندا كوڭىلگە تۇيگەن كەيبىر وي-پىكىرلەرىمىزدى ورتاعا سالا كەتكەندى ءجون كورەمىز. ايتالىق, ادەپ كودەكسىنىڭ مىنەز-ق ۇلىقتىڭ جالپى ستاندارتتارى دەگەن تاراۋىندا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ورىندى سىنمەن كەمشىلىكتەردى جويۋ جانە ءوزىنىڭ قىزمەتىن جاقسارتۋ ءۇشىن پايدالانۋعا ءتيىس ەكەندىگى كورسەتىلگەن. ايتسە دە وبلىستاعى كەيبىر لاۋازىمدى تۇلعالار ونى كەمشىلىكتەردى جويۋ مەن تۇزەتۋ ءۇشىن ايتىلعانىن ەسكەرە بەرمەيتىنى بايقالادى. ايتالىق, گازەتىمىزدىڭ بيىلعى نومىرلەرىنىڭ بىرىندە «اقتوبە ۆوكزالى قاڭعىباستار مەن ماسكۇنەمدەرگە تولى» دەگەن شاعىن سىن ماقالامىز جاريالانعان بولاتىن. وسى ماتەريال شىققان كۇنى وڭىردەگى ىشكى ساياسات ۆەدومستۆوسىنا جەتەكشىلىك جاسايتىن باسشى تەلەفون شالىپ, قاتتى رەنجىگەندىگىن ايتتى. ونىڭ سىن ماقالادا كورسەتىلگەن جايتتاردى رەتتەۋگە ىقپال جاساۋدىڭ ورنىنا ءوز رەنىشىن بىلدىرگەنى ادەپ كودەكسىنىڭ جوعارىدا ايتىلعان تارماعىنا قايشى كەلەتىنى ايدان انىق. ويتكەنى سىن تۇزەلمەي, ءمىن تۇزەلمەيدى؟ مىنە, دەپارتامەنت پەن ادەپ جونىندەگى ۋاكىل نازار اۋداراتىن تۇستاردىڭ ءبىرى وسى ارادا جاتقان سەكىلدى.
سونداي-اق 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلگەن ادەپ كودەكسىنىڭ 5- تارماعىندا كوپشىلىك الدىندا, ونىڭ ىشىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا سويلەۋمەن بايلانىستى مىنەز-ق ۇلىق ستاندارتتارى بەلگىلەنگەن.
بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك مەكەمە باسشىلارىنىڭ اتقارىپ جۇرگەن قىزمەتى جونىندە كوپشىلىك الدىندا جانە باق تا ەسەپ بەرۋىنىڭ ەشقانداي ارتىقشىلىعى جوق, كەرىسىنشە بۇل قازىرگى جاعدايدا ءىستى العا باستىرۋدىڭ ءتيىمدى ءتاسىلىنىڭ ءبىرى. ءارى بۇعان ەشكىم, سونىڭ ىشىندە ادەپ كودەكسى تارماقتارى شەكتەۋ قويا المايدى. سولاي ەكەن دەپ بريفينگتەر وتكىزۋگە شەكتەن تىس قۇمارلىق تانىتىلعان كەزدە ناقتى ءىس-قيمىل ەكىنشى كەزەككە ىسىرىلىپ قالىپ جۇرمەسىنە كىم كەپىل؟
سونداي-اق كوپشىلىك الدىندا سويلەگەن سوزدەرىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتى جۇرگىزىپ وتىرعان كەيبىر اقتوبەلىك لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ بايىپتى ساراپتامالار جاساۋدىڭ ورنىنا, قۇرعاق دەرەكتەردى تىزبەلەپ بەرۋدەن ءارى اسا الماي جۇرگەنى دە قىنجىلتپاي قويمايدى. وڭىردە بريفينگ وتكىزۋ ىسىندە تەپە-تەڭدىك ساقتالا بەرمەيدى. جەرگىلىكتى باق بەتتەرى مەن ەكرانداردا بەلگىلى ءبىر مەملەكەتتىك ورگان جەتەكشىسىنىڭ ءوز «قالپاعىن ءجيى-ءجيى قىلتىڭداتا» بەرگەنى قاراپايىم بولۋدى العا تارتقان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قىزمەتتىك ادەپ-قاعيدالارىمەن جانە ادەپتىلىك نورمالارىمەن ۇيلەسىم تابا الادى دەپ ايتۋعا دا اۋىز بارا بەرمەيدى.
مەملەكەتتىك باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن بۇدان 2-3 جىل بۇرىن قولدانىسقا ەنگىزىلگەن ادەپ كودەكسى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ءۇشىن ايقىن باعدارشام. ەندەشە ونىڭ ورىندالۋى مەن ساقتالۋى قاشاندا نازاردا ۇستالعانى ءجون. بۇل وركەنيەت كوشىنە بەت تۇزەۋدىڭ باستى ءبىر جولى بولماق.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
