دۋلات يسابەكوۆ: – مەنىڭ بايقاۋىمشا, تەاترلارعا سوڭعى كەزدە دراماتۋرگتىڭ قاجەتى بولماي قالدى. قازىر ساحنا سالاسى ماماندارىنىڭ اراسىندا «شىعارماشىلىق ەركىندىك» دەگەن جاقسى ءبىر اقتالۋ تەرمينى پايدا بولدى. وسىنى جەلەۋ ەتەدى دە, ەشقانداي ەلەك, سۇزگى, كوركەمدىك تالقىلاۋدان وتپەگەن پەسالار وبلىستىق تەاترلاردى ايتپاعاندا, اكادەميالىق باس تەاترلارىمىزدىڭ ساحناسىنا دا ەش كەدەرگىسىز شىعىپ كەتە بەرەتىن بولدى. ءبىزدىڭ دراماتۋرگيا شوۋعا, تەاتر ەكسپەريمەنتكە اينالىپ بارا جاتىر. بارلىق جەردە ءبىر اكتىلى قويىلىم. بۇرىنعىداي كلاسسيكالىق پەسالار جازىلمايتىن بولدى جانە ونى قاجەت ەتپەيتىن دەڭگەيگە جەتتىك. مەن مۇنى دراماتۋرگيانىڭ بولاشاعىنا بالتا شابۋ دەپ ويلايمىن. بۇگىنگى رەجيسسەر دە, تەاتر ديرەكتورى دا پەساڭنىڭ مازمۇنى مەن ماڭىزىن سۇرامايدى, بارعان بەتتە: «ۇزاقتىعى قانشا؟» دەيدى. «1 ساعات 20 مينۋت» دەسەڭ, «وندا دۇرىس ەكەن», ال ەكى ساعات دەسەڭ: «ويباي, وعان كىم شىدايدى؟» دەپ شورشىپ تۇسەدى. 40 مينۋتتىق سپەكتاكلدە ەشقاشان كلاسسيكالىق وبراز, ۇلكەن وقيعانى ايتىپ بەرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل جاي عانا جالعىز اكتىلى پەسالاردىڭ شەڭبەرىندەگى ءۇستىرت جازىلعان وقيعا, جەڭىل-جەلپى مىنەز, سايقىمازاق كۇلكىگە قۇرىلعان ارزانقول دۇنيەگە اينالادى. مەن زاماناۋي پەسالاردىڭ ءتىلىن ءتىپتى ءسوز ەتپەي-اق قويايىن. ساحنادا كوشەنىڭ ءتىلى سالتانات قۇراتىن بولدى. ال بۇل – شىنايى ونەردىڭ كەلەشەگى ءۇشىن ۇلكەن قاۋىپ.
يسرايل ساپارباي: – بۇگىنگى دراماتۋرگيامىزدىڭ تۇيتكىلدى تۇستارىن دۋلات جاقسى ايتىپ ءوتتى. «قازىر دراماتۋرگ جوق, جاقسى شىعارما جازىلمايدى» دەپ بىزگە قاراتىلا ايتىلعان كوڭىلتولماۋشىلىقتى تەاتر سالاسى ماماندارىنىڭ اۋزىنان تىم ءجيى ەستيمىز. بۇل جەردە ماسەلەنى ەكى جاقتى قاراۋ كەرەك. دراماتۋرگتەر جازبايدى ەمەس, جازادى. بىراق جازىلعان دۇنيەگە دەگەن نەمقۇرايلىلىق كوپ جاعدايدا شىعارماشىلىق يەلەرىن تەاتردان شەتتەتەدى. مەسەلىڭدى قايتارادى. ماسەلەن, مەن 5 جىل تولعانىپ ءجۇرىپ, 5 اي تاپجىلماستان وتىرىپ «ادام اتا – حاۋا انا» دەگەن پەسا جازدىم. وتە كىرپياز تاقىرىپ. وڭاي بولعان جوق. سونى ءبىر كۇنى تەاترعا بارىپ رەجيسسەردىڭ قولىنا تابىس ەتتىم. سوندا پەسامدى وقىعان رەجيسسەر: «اعا, مىناۋىڭىز اڭىز با, الدە ابستراكتسيا ما؟ مەن مۇنى قويسام, تەك بالالارعا ارنالعان ەرتەگى ەتىپ قانا جاساي الامىن» – دەپ قاراپ تۇر. شىداي الماي, قولجازبامدى كەرى قايتارىپ الدىم. بىزدەگى كەي رەجيسسەردىڭ تانىم دەڭگەيى وسىنداي. بۇل – ءبىر عانا مىسال. قانشاما ۋاقىت تولعانىپ جازعان پەساڭدى ايالاپ, ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ تەاترلارعا تاپسىراسىڭ. بىراق ول ەشقاشان كەرى قايتپايدى. ەڭ بولماسا جارايتىنىن نەمەسە جارامايتىنىن ايتىپ ءبىراۋىز جاۋاپ تا قاتپايدى.
دۋلات يسابەكوۆ: – كاسىبي دراماتۋرگ رەتىندە مەنىڭ كوڭىلىمە قونبايتىن, قابىلدامايتىن بىرنەشە ساحنالىق تۋىندى بار. سونىڭ ءبىرى – ءمادينا وماروۆانىڭ «اقتاستاعى احيكو» سپەكتاكلى. ونىڭ وقيعاسىن بايانداپ, ءمان-مازمۇنىن ايتىپ جاتۋدى ارتىق سانايمىن. بىراق ءبىر بىلەرىم – بۇل ءماندى, ساليقالى, كۇردەلى دراماتۋرگياعا بەرىلگەن ۇلكەن سوققى بولدى. «اقتاستاعى احيكونىڭ» ساحناعا شىعۋى بۇگىنگى تەاترلارىمىزدىڭ دەڭگەيىن, شىعارماشىلىق الەۋەتىن ايقىنداپ بەردى. دراماتۋرگيانىڭ باستى شارتى – قايشىلىق ءتۇزۋ قاعيدالارىنىڭ كەمشىندىگىن ەسكەرمەگەن كۇننىڭ وزىندە, قويىلىمداعى تاريحي فاكتىلەردىڭ بۇرمالانۋى دا سانانى سان ساققا جەتەلەيدى. پەسانىڭ تاقىرىبىنىڭ ءوزى شىنايى ونەرمەن ۇندەسپەيتىندەي. قويىلىمدا ايتىلاتىنداي, ماعجان جۇماباەۆتىڭ ولەڭدەرىن ول جاپون ساقتاپ قالعان جوق. ماعجاننىڭ ولەڭدەرى جارى زىليحانىڭ ارقاسىندا بىزگە جەتتى. ال سويتە وتىرىپ ءبىز تاريحي شىندىقتى بۇرمالايمىز. بۇل – رەسپۋبليكانىڭ وزگە تەاترلارىنا ۇلگى بولاتىن قاراشاڭىراق م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ جاعدايى. ال وبلىستىق تەاترلاردىڭ احۋالى ءتىپتى سىن كوتەرمەيدى. قازىر ءوزى اۆتور, ءوزى رەجيسسەر, ءوزى اكتەر – «كەشەندى تالانتتار» شىقتى. پەسانى ءوزى جازادى, ءوزى قويادى جانە ءوزى وينايدى. تەاتر ديرەكتورلارىنىڭ دا دراماتۋرگيا اۋىلىنان الىس دۇنيەلەرىن رەپەرتۋاردان ءجيى كورەتىن بولىپ ءجۇرمىز. بۇل دا بولسىن بۇگىنگى ساحنا ونەرىنىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىنىڭ كورسەتكىشى.
البەتتە, مەن جاستاردىڭ دراماتۋرگياعا كەلۋىن قۋانا قولدايمىن. ساحنادان جاقسى جۇمىستارىن كورسەم, جۇرەگىم جارىلارداي قۋانىپ, بوركىمدى اسپانعا اتىپ, بيلەپ كەتۋگە بارمىن. سول سياقتى تالاپقا ساي ەمەس, ۇدەدەن شىقپاعان شىعارمالارعا دا وي-پىكىردىڭ اشىق ايتىلعانىن قالايمىن. ءبىر بايقاعانىم, قازىرگى جاستار جۇمىرتقانى جارىپ شىقپاي جاتىپ, اتاقتى اڭساپ تۇرادى. كەزىندە مەنىڭ زامانداستارىم اكىم تارازي, ورالحان بوكەي دراماتۋرگياعا وتە جاس كەلدى. تالاي سىنالدى. سىنالىپ ءجۇرىپ شىڭدالدى. سوندىقتان دا جاستار بوساڭسىماي, وزدەرىنە زور تالاپ قويىپ, بويىنداعى تالانتىن ەڭبەگىمەن دالەلدەپ جاتسا, ودان ونەر تەك قانا ۇتادى.
تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ: – مەنىڭ تاعى ءبىر تاڭعالاتىنىم, تەاترلاردا 2-3 رەت ءجۇرىپ, كەيىن رەپەرتۋاردان ءتۇسىپ قالاتىن پەسالار قويىلادى. ونىڭ نەندەي قاجەتتىلىگى بار؟ بۇل – تەاتر باسشىلىعىنىڭ ءوزى سول تەاترعا دوس ەمەس دەگەن ءسوز. كورەرمەن قابىلدامايتىن قويىلىمدى قويۋ, ءوزىن-ءوزى اقتامايتىن سپەكتاكلدى رەپەرتۋارعا ەنگىزۋ – قىپ-قىزىل شىعىن. ويتكەنى ەشكىم كەلمەيدى, ەشكىم كورمەيدى. مۇنداي مىسال وزدەرىڭىز ايتىپ وتىرعان «اكەمتەاتر» – م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ دا تاريحىندا بولدى. رەسەيدەن شاقىرىلعان رەجيسسەر نادەجدا پتۋشكينانىڭ ۋ.شەكسپير پەساسى بويىنشا قويىلعان «وتەللو» تراگەدياسىن ايتىپ وتىرمىن. ال رەپەرتۋارعا ەنگەن پەسا كەم دەگەندە ءوزىنىڭ شىعىنىن وتەۋى كەرەك. بۇل – تىكەلەي تەاتر باسشىلىعىنىڭ قاداعالاۋىندا بولۋى ءتيىس مىندەتتەردىڭ ءبىرى. قازىرگى كورەرمەننىڭ كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, تالعامى جوعارى. وزىنە نە كەرەك ەكەنىن جانە اقشانى قايدا جۇمساۋ قاجەتتىلىگىن دە جاقسى بىلەدى. ولاردىڭ ۋاقىتى دا, قاراجاتى دا ساناۋلى. ال ءبىزدىڭ تەاترلار مۇنىمەن ءتىپتى ساناسقىسى دا كەلمەيدى.
سوفى سماتاەۆ: – راس, تەاتر سالاسىنداعى تالاي شىتىرمان جايتتىڭ كۋاسى بولىپ ءجۇرمىز. قاي تەاتردى الما, قاي وبلىسقا بارما ءوزى جازىپ, ءوزى قوياتىن رەجيسسەرلەردەن كوز اشپايسىز. ول ول ما؟ وزدەرى ءبىراۋىز ءسوز قوسپاسا دا, «ەگەر پەساڭ قويىلسىن دەسەڭ, مەنى قوسالقى اۆتور ەتىپ ال» دەگەن ۇسىنىستار ءجيى ءتۇسىپ تۇرادى. ويتپەگەن جاعدايدا كەيبىر ەڭبەگىڭ ۇزاق ۋاقىت تارتپادا شاڭ باسىپ جاتىپ قالۋعا ءماجبۇر. رەجيسسەرلەردىڭ, تەاتر باسشىلارىنىڭ وزدەرىن دراماتۋرگ, جازۋشى ەتىپ كورسەتۋگە دەگەن نيەتى بۇگىندە تەاتر الەمىندە ترەندكە اينالىپ كەتتى. ءتىپتى شىعارماشىلىقتى كەلىسىمگە قۇراتىندارى دا بار. ال ودان ونەردىڭ وركەندەمەسى بەسەنەدەن بەلگىلى. باسقانى بىلمەدىم, بىراق وزىمە قاتىستى جايتتى ايتسام, مەنىمەن سواۆتور بولعان ءبىر رەجيسسەر كەيىنىرەك قىزدى-قىزدىمەن ءتىپتى ول پەساداعى اتى-ءجونىمدى الىپ تاستاپ, ءوز اتىنان دا قويىپ جۇرگەنىنە كۋا بولدىق. سوندىقتان دا دراماتۋرگياعا دۇرىس كوزقاراس قالىپتاستىرۋ كەرەك.
دۋلات يسابەكوۆ: – سوفى ەمەس, قازىر سوفوكلدى وزگەرتىپ قويىپ جاتقاندار بار. شەكسپير, پۋشكين, ايتماتوۆ, اۋەزوۆتەردىڭ ەسىمىن كەيىن ىسىرىپ تاستاپ, ءوز تەگىن كورسەتەتىن رەجيسسەرلەر دە ارامىزدا جەتەرلىك. سوندىقتان سەن وعان قۋان, سوفى! (كۇلدى).
قازاقتىڭ قالامگەرلەرىن قۇرتىپ جۇرگەن: «جاقسى جاز, بىراق تەگىن جاز» دەگەن ۇران. وسى ۇراندى جەلەۋ ەتكەن تالاي تەاتر باسشىسى دراماتۋرگتەردىڭ ەڭبەگىن تەگىن يەلەنۋگە نيەتتى. وعان اۆتورلاردىڭ ءوزى دە پالەندەي قارسىلىق تانىتا قويمايدى. شىعارمالارىنىڭ ساحناعا شىققانىنا ءماز. سول باياعى قازاققا ءتان دارحاندىق مىنەزىمىز بويىمىزدا. ماسەلەن, مەنىڭ پەسالارىم, ەلىمىزدەن بولەك, ۇلىبريتانيا, تۇركيا, رەسەي سىندى بىرنەشە شەت مەملەكەتتە قويىلدى. سوندا بايقاعانىم, بىزدەگى قازاقى مىنەزدىڭ باسىمدىعى. سول تابيعي ءدىل-بولمىسىمىزعا سالىپ, قاراپايىم شىعارماشىلىق قۇقىعىمىزدى دا قورعامايدى ەكەنبىز. ەلىمىزدىڭ تەاترلارىندا تالاي جىل جۇرگەن پەسالارىما تولەنبەگەن قالاماقىنى, قازىر ەۋروپا تەاترلارى ءۇش اي سايىن ءبىر بەرىپ تۇرادى. مىنە, بۇل – زاڭى جۇيەگە ءتۇسىپ, تارتىپكە باعىنعان مەملەكەتتىڭ كورىنىسى. وسى ءبىر مىسال ارقىلى مەن ءبىر-اق دۇنيە ايتقىم كەلەدى. بىزدەگى دراماتۋرگيانىڭ حال-احۋالى بۇگىندە مەملەكەتتىڭ نازارىنان تىس قالدى. ايتۋىن ايتىپ جاتىرمىز. بىراق ەشنارسە ورنىنان قوزعالمايدى. باياعى كوش سول باياعى ورنىندا ءالى تۇر. مۇنىڭ مەحانيزمى جاسالعان جوق. ول جاسالماي, دراماتۋرگيانىڭ دا, دراماتۋرگتەردىڭ دە دارەجەسى كوتەرىلمەيدى.
سوفى سماتاەۆ: – دراماتۋرگ دەگەن شىعارماشىلىققا قانىمەن, جانىمەن بەرىلگەن ادام. ەڭبەگىنە وتەۋ كۇتپەي-اق, جازعانىنان ءلاززات الىپ, سونى قاناعات ەتىپ جۇرە بەرەتىن جاقسى ماعىناسىنداعى شەكتەن شىققان جاندار. ونەردى پايدا كورۋ ءۇشىن ەمەس, ەلدىڭ ەرتەڭگى يگىلىگى ءۇشىن دەپ قاراپ, سول جولدا كوزسىزدىكپەن ءتىپتى ءوزىن دە اياماستان ەڭبەكتەنەدى. بىراق اراسىندا ول ماڭداي تەردىڭ وتەلىپ تۇرعانى دا جاقسى. بۇل شىعارماشىلىق ادامىنا رۋح, شابىت بەرەدى.
تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ: – قازىرگى قازاق تەاترلارىنىڭ رەپەرتۋارىن قاراپ وتىرىپ قارنىڭ اشادى. ءبىز ەندى كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ تاجىريبەسىن كوردىك. سوندا جىل سايىن تەك ىرىكتەۋدەن وتكەن ون شاقتى پەسا قابىلداناتىن. كەيبىر ايرىقشا جاعدايلار بولماسا, كوركەمدىك كەڭەس تالقىسىنا تۇسپەگەن شىعارما توسىننان تەاتر رەپەرتۋارىنا قوسىلىپتى دەگەندى ەستىگەن ەمەسپىز. بۇگىندە سونداي ءبىر ءتارتىپتىڭ, ءبىر ورتالىقتان باسقارىلاتىن قاداعالاۋدىڭ بولماۋىنىڭ سالدارىنان, ءار تەاتر ءوز رەپەرتۋارىنا ءوزى بي, ءوزى قوجا بولىپ كەتتى. مۇنداي جاعداي, اسىرەسە وبلىستىق تەاترلاردا ءورشىپ تۇر. ءسويتىپ 3-4 رەت قويىلىپ توقتايتىن سپەكتاكلدەردىڭ سانىن ارتتىرادى. ولاردىڭ دىتتەگەنى – قويىلىمعا بولىنەتىن قالاماقى. تەاتر ودان زارداپ شەكتى مە, پايدا تاپتى ما؟ وعان باس قاتىرىپ جاتقان ەشكىم جوق. قازىرگى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ, ونىڭ ىشىندەگى تەاتر سالاسىنا جاۋاپتى مامانداردىڭ ەڭ ۇلكەن ءمان بەرەتىن ماسەلەسى وسى بولۋ كەرەك.
دۋلات يسابەكوۆ: – راس, قازاق تەاترلارىنىڭ رەپەرتۋارى قازىر ناۋقاندىق تاقىرىپتارعا, سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە پۋبليتسيستيكانىڭ جۇگىن ازەر كوتەرەتىن دۇنيەلەردى كلاسسيكالىق دراماتۋرگيامەن تەڭ قويۋعا بەيىم. ءبىر كۇندىك نارسەگە پەسا ارنايتىن بولدىق. پەرزەنتىن دالاعا تاستايتىن بەزبۇيرەكتەر تاعدىرى, ءدىن ماسەلەلەرى دە جاپپاي ساحناعا شىقتى. كوركەم وقيعا ءتۇزىلىپ, شىنايى قاقتىعىسقا قۇرىلسا مەيلى, بىراق جۋرناليستىك تىلمەن جازىلعان قاراپايىم عانا پۋبليتسيستىك دۇنيەلەردى پەسا دەپ ءتۇسىنۋدىڭ ءوزى, مەنىڭشە, تالعامسىزدىق. مۇنداي تاقىرىپتا ەسسە, تراگەديالىق ماقالا جازۋعا بولادى, بىراق تۇتاستاي ساحنالىق شىعارما ارناۋدى استە ارتىق دەپ سانايمىن. ماسەلەن, مۇقاعالي ماقاتاەۆ جايىندا بۇگىنگە دەيىن قانشا شىعارما جازىلدى؟ مەن بىلەتىن 4 پەسا بار. بىلمەيتىنىم ودان دا كوپ بولۋى مۇمكىن. بارلىعىنىڭ پروبلەماسى نە؟ «مۇقاعاليدىڭ جىر كىتابى شىققان جوق», ء«ۇي الا المادى» دەگەن تۇرمىستىق تاقىرىپ اياسىنان ۇزامايدى. بۇل – ءبىزدىڭ دراماتۋرگتەرىمىزدىڭ ىزدەنۋ الەمىنىڭ تارلىعىن, تاقىرىپ اۋقىمىنىڭ ۇساقتالۋىن كورسەتەدى. قازىرگى قولىنا قالام العان جازۋشىلاردىڭ الەمدىك دراماتۋرگتەردىڭ شىعارماسىمەن شارۋاسىنىڭ جوقتىعى. ونى وقىمايتىندىعى, كورمەيتىندىگى. ماسەلەن, مەن بەرنارد شوۋدىڭ ءبىر دە ءبىر پەساسىن وقىماعان دراماتۋرگتى بىلەمىن. الەمدە دراماتۋرگيالىق شىعارماسى بويىنشا نوبەل سىيلىعىنا يە بولعان بارلىعى 8 لاۋرەات بار. سولاردىڭ ەڭبەگىن وقىماعان ادامدار دا تالاي قويىلىمنىڭ اۆتورى اتانىپ ءجۇر. ال بۇل ۇلتتىق دراماتۋرگيامىزدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن ۇلكەن تراگەديا. جالپى, دراماتۋرگتىڭ لەكسيكونىندا «بىلمەيمىن» دەگەن ءسوز وتە سيرەك قولدانىلۋى كەرەك.
تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ: – تەاترداعى پەسالاردان بولەك, ەكراندا ءجۇرىپ جاتقان سەريالداردى كورە قالساڭ دا, كادىمگى جۋرناليستىك تىلدەن كوز اشپايسىڭ. «باردىڭ با؟», «كەلدىڭ با؟» دەپ بىلدىرلاعان كوپ بەينە. سوندا كوركەمدىك ولشەم دەگەن ۇعىم قايدا؟ ول – پروزاعا دا, پوەزياعا دا, دراماتۋرگياعا دا, كينەماتوگرافياعا تەڭ تالاپ. كوركەم ءتىل, بەينەلى وي, شىتىرمان سيۋجەت بولماعان جەردە دراماتۋرگيا جايلى دا ءسوز بولماق ەمەس. بىزدە شىنايىلىق تۋرالى ۇعىم جوق. ونەردە جاساندىلىق, كوزبوياۋشىلىق باسىم. ويتكەنى كەز كەلگەن نارسە: كينوڭ بولسىن, تەاترىڭ بولسىن – بارلىعى ساۋداعا ءتۇسىپ كەتتى. جازعان ادام, قوياتىن رەجيسسەر باسشىلىقتىڭ جوعارى جاقتان قويىلىپ وتىرعان شارتىنا كونسە عانا ەڭبەگىڭ جارىققا شىعادى. كەرىسىنشە جاعدايدا ءبارى كەرىسىنشە. وسىدان سوڭ ونەر جايلى قانداي اڭگىمە بولۋى مۇمكىن؟!
يسرايل ساپارباي: – سودان كەيىن, ارينە دراماتۋرگياعا دا كاسىبي سىن وتە-موتە كەرەك. قويىلىپ جاتقان دۇنيەنىڭ دەڭگەيى ەڭ ءبىرىنشى تەاتر سىنىمەن ولشەنەدى. تەاتر سىنشىسى جاناشىر بولىپ, ءار قويىلىمعا باسقاشا كوزبەن قاراۋى قاجەت. سىنشى ءاربىر جاڭا سپەكتاكلدى ارنايى بارىپ كورىپ, تەاترلاردىڭ شىعارماشىلىق تىنىسىمەن تانىسىپ, دەر شاعىندا ساراپتاپ, وي-پىكىرىن ءجيى جاريالاپ, سول ارقىلى ساحنا الەمىنىڭ بوي تۇزەۋشى بارومەترىنە اينالۋعا ۇمتىلعاندا عانا ونەر ورلەيدى. وكىنىشكە قاراي, بىزدە ءدال قازىر قارا قىلدى قاق جارعانداي, شىندىقتى ماقتامەن باۋىزداعانداي ەتىپ ادىلەتىن ايتاتىن تەاتر سىنى جوق. تەاترعا دراماتۋرگتىڭ دە, سىنشىنىڭ دا قاجەتتىلىگى شامالى بولىپ تۇر. ءتىپتى كەيبىر تەاترلاردا كوركەمدىك كەڭەس جوق. بار بولعاننىڭ وزىندە, تالقىلاۋ تەك ءوز ىشىندە عانا وتەدى. سىرتتان سىنشى شاقىرىلمايدى. بۇل دا ونەردى وسىرمەيتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى.
تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ: – ارينە تەاتر, اسىرەسە رەپەرتۋار توڭىرەگىندە تۇيتكىل كوپ. ونىڭ ءبارىن ايتىپ تاۋىسۋ دا مۇمكىن ەمەس. مەن ءبىر دايەك كەلتىرەيىن. بىلتىر مىنا ءسۇلتانالى ء(سۇلتانالى بالعاباي – اۆت.) سەبەپ بولىپ, وسى دراماتۋرگيا تاقىرىبىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە دە, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنە دە حات جازدىق. بۇگىنگى تەاتر رەپەرتۋارىنىڭ جاي-كۇيى, قالاماقى ماسەلەسى جان-جاقتى ايتىلدى. ودان بەرى دە تالاي ۋاقىت ءوتتى. سەڭ قوزعالماستان ءالى ورنىندا تۇر. ەشقانداي جاۋاپ كەلمەدى.
ءسۇلتانالى بالعاباي: – ءيا, جاسىراتىنى جوق, دراماتۋرگيادا كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە جەتەرلىك. ونىڭ بارلىعىن ءبىر جيىندا ايتىپ تاۋىسۋ مۇمكىن ەمەس. دەسەك تە سونىڭ ىشىندەگى ەڭ ۇلكەن پروبلەما – رەپەرتۋار تاڭداۋ ماسەلەسى. مۇنى تىنىمباي دا جاقسى ايتىپ ءوتتى. تەاتر ديرەكتورى نەمەسە شەنەۋنىكتەردىڭ, جالپى كەزدەيسوق ادامنىڭ تەاترعا اپارىپ پەسا قويۋى, ءسويتىپ ءوزىن دراماتۋرگ دەپ جاريالاۋ تاجىريبەسى ءبىزدىڭ ەلدەن باسقا بىردە-ءبىر مەملەكەتتە جوق. بۇل – قازاق تەاترلارىنداعى اسقىنعان دەرتتىڭ ءبىرى. مىسالى, رەسەيدە, جوعارىدا سىزدەر ايتقان مينيسترلىكتىڭ قابىلداماعان پەساسى قويىلمايدى. تەك كەلىسىلگەن, ىرىكتەۋدەن وتكەن تۋىندىلار عانا ساحناعا شىعۋعا قۇقىلى. وتكەن جىلى ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىزبەن, جازۋشىلاردىڭ باستاماسىمەن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ مادەنيەت كوميتەتىنىڭ جانىنان ءدال سونداي رەپەرتۋار باسقارماسى اشىلدى. بىراق ءالى دە جاندى ەمەس. مىنە, ەندى وسى باسقارمانى كۇشەيتىپ, جۇمىسىن ءبىر جۇيەگە ءتۇسىرۋ قاجەت.
ەكىنشى ماسەلە – تەاتردا قويىلعان ءاربىر جاڭا پەسانىڭ جاۋاپكەرشىلىگى. ۇكىمەت تاراپىنان قوماقتى قارجى بولىنگەننەن كەيىن دە, سول قاراجاتتىڭ تولىقتاي اقتاي الاتىنىنا كەپىلدىك بەرەتىن ساپالى پەسالاردى عانا قويۋ ماسەلەسى. ەگەر ولاي بولماعان جاعدايدا كەلتىرىلگەن شىعىن ءۇشىن تەاتر باسشىلىعى جاۋاپ بەرۋى كەرەك. سوندا عانا مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەرگە جول بەرىلمەي, ءبىر جۇيەگە تۇسەتىن بولادى.
ودان كەيىنگى ماسەلە – قالاماقى جايى. تەاتردا قالاماقى تولەۋدىڭ ەكى جولى بار. ءبىرىنشىسى – جاڭا پەسالاردى ساتىپ الۋ, ەكىنشىسى – اۆتورلىق قوعام ارقىلى ءاربىر قويىلعان سپەكتاكلدەن تۇسەتىن كىرىستىڭ بەلگىلەنگەن ەرەجەگە ساي بەلگىلى ءبىر پروتسەنتتىك مولشەرىن الىپ وتىرۋ. بىزدە وسى ماسەلە تولىققاندى جولعا قويىلعان جوق. دراماتۋرگتەر ءالى كۇنگە دەيىن ساحناعا شىققان پەساسى ءۇشىن قالاماقىسىن تەاتر باسشىلىعىنىڭ سوڭىنان سۇراپ جۇرۋگە ءماجبۇر. ءتىپتى كەيبىر شىعارمالار تەگىن قويىلادى. ماسەلەن, مەنىڭ «ەڭ جاقسى ەركەك» دەگەن كومەديام ەلىمىزدىڭ 3 تەاترىندا قويىلدى. تەك ءبىر-اق تەاتر قالاماقى تولەدى. قالعان تەاترلاردا تەگىن ءجۇرىپ جاتىر. ءبىر-ەكى رەت ايتىپ, ناتيجە بولماعان سوڭ, ساحناعا شىققانىن قاناعات تۇتىپ, قالاماقىسىنا قولدى ءبىر-اق سىلتەۋگە ءماجبۇر بولدىق. ءتىپتى كەيبىر وبلىستىق تەاترلار ءبىر اۋىز ەسكەرتپەستەن, پەسانى اۆتوردىڭ رۇقساتىنسىز الىپ تا قويا بەرەتىن جايتتار كەزدەستى. ونەرگە جانكەشتىلىك كەرەك. ايتسە دە, دراماتۋرگ تە شىعارماشىلىق يەسى. ءاربىر جازعان دۇنيەسىنە بارىن بەرىپ, جانىن سالىپ جازعاننان كەيىن, ەڭبەگى وتەۋسىز قالۋعا ءتيىس ەمەس. سوندىقتان دا وسى ماسەلەلەردىڭ بارلىعى مينيسترلىك تاراپىنان ءبىر جۇيەگە قويىلىپ, ورتاق ەرەجەگە باعىندىرىلسا, مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەرگە جول بەرىلمەگەن بولار ەدى.
جازىپ العان نازەركە جۇماباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
