ەلىمىزدەگى قالىپتاسقان جاعداي تۋرالى ۇلتتىق بانك توراعاسى د.اقىشەۆ پەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ر.دالەنوۆ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ا.ەۆنيەۆ ايتىپ بەردى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى ينفلياتسيا دەڭگەيى 5-7% ارالىعىندا ساقتالىپ وتىر. قىركۇيەك ايىندا ينفلياتسيا 0,4%-دى قۇراسا, جىل باسىنان بەرى 3,3% بولدى. جىلدىق ينفلياتسيا 6,1%-دىق كورسەتكىشتى كورسەتتى.
«وڭىرلەر تۇرعىسىنان العاندا بىرقاتار وڭىرلەردە باعا ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن اسىپ تۇسكەن. بۇل جاعداي ماڭعىستاۋ, اتىراۋ, پاۆلودار وبلىستارى مەن استانا, شىمكەنت, الماتى قالالارىندا بايقالادى. ارتىق كورسەتكىش 0,1–0,8 ارالىعىندا بولىپ وتىر», — دەدى ر. دالەنوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ تىزىمىنە (ۇن, نان, ماكارون, قاراقۇمىق, كۇرىش, كارتوپ, ءسابىز, پياز, قىرىققابات, قانت, كۇنباعىس مايى مەن سارى ماي, سيىر جانە تاۋىق ەتى, ءسۇت, ايران, جۇمىرتقا, تۇز, سۇزبە) 19 ازىق-ت ۇلىك ءونىمى كىرەدى. بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىندا وسى تاۋارلاردىڭ باعاسى 0,7%-عا وسكەن.
«باعالاردى تالداۋ كەزىندە استانا, قاراعاندى, ورال جانە وسكەمەن قالالارىندا 4 تاۋار بويىنشا, پاۆلودار جانە شىمكەنت قالالارىندا 3 تاۋار, اقتاۋ, اتىراۋ, قوستاناي, پەتروپاۆل, تاراز, اقتوبە, قىزىلوردا جانە تالدىقورعان قالالارىندا 2 تاۋار, ال كوكشەتاۋدا 1 ءونىم بويىنشا شەكتەۋلى باعالاردىڭ 15%-عا دەيىن اسقانى انىقتالدى. شەكتەۋلى باعا دەڭگەيىن اسىرماعان – تەك الماتى قالاسى», — دەدى ر. دالەنوۆ.
وسىلايشا, ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جاعدايلاردا ساۋدا قىزمەتى سالاسىنداعى زاڭناما بىرقاتار شارالاردى قاراستىرادى. بۇل — تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ رەزەرۆتەرىن پايدالانۋ جانە شەكتىك باعانى بەلگىلەۋدەگى ساۋدا سۋبەكتىلەرىمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ.
«جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار اكىمدىكتەردە قۇرىلعان كوميسسيالاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋعا, سونداي-اق باعالاردىڭ ودان ءارى وسۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن ۇيلەستىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋى كەرەك», — دەدى ر. دالەنوۆ.
بۇدان باسقا, مينيسترلىكتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, قالعان 3 ايدا بەلگىلەنگەن 5-7% ارالىعىندا ينفلياتسيا دەڭگەيىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ينفلياتسيانىڭ ورتاشا ايلىق ءوسىمى 1,2% -دان اسپاۋى ءتيىس. وسىعان بايلانىستى مۇددەلى مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءتيىستى شارالاردى ىسكە اسىرىپ, باعانى باقىلاۋدى جالعاستىرۋى كەرەك.
ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق بانك توراعاسى د. اقىشەۆ وسى جىلدىڭ 9 ايىندا ينفلياتسيا بەلگىلەنگەن دەلىز دەڭگەيىندە ساقتالعانىن اتاپ ءوتتى.
«جىل باسىنان بەرى ءوسىم 3,3% قۇرايدى. قىركۇيەكتە جىلدىق ينفلياتسيا 6,1% قۇرادى. بيىل ۇلتتىق بانك تاراپىنان قوسىمشا شارالاردى قابىلداماي-اق ينفلياتسيا 5%-دان 7%-عا دەيىنگى ماقساتتى دالىزدە ساقتالادى دەپ بولجاپ وتىرمىز», — دەدى ول.
وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ قىزمەتى مەن نارىقتى وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ باياندادى.
«جالپى العاندا جىلدىڭ باسىنان بەرى رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىق الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعالارىنىڭ ازداپ وسكەنى بايقالادى. سونىمەن بىرگە, كەيبىر تاۋارلار تۇرلەرى بويىنشا باعالاردىڭ تومەندەۋى بايقالادى. ولار قاراقۇمىق جارماسى – 27,2%, كارتوپ – 22,3% جانە پياز –16%-عا تومەندەگەن», — دەدى ا. ەۆنيەۆ.
وڭىرلەر تۇرعىسىنان جالپى بارلىق الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعالارىنىڭ ەڭ جوعارى ءوسۋى تۇركىستان – 4,7%, شىمكەنت – 4,5%, جەزقازعان – 3,7% قالالارىندا بايقالدى. الماتى, اقتاۋ, قاراعاندى, قىزىلوردا, ورال, سەمەي قالالارىندا 1%-عا دەيىن باعالاردىڭ تومەندەۋى بايقالادى.
ا. ەۆنيەۆتىڭ ايتۋىنشا, كوكونىس ونىمدەرىنىڭ باعالارى اۋىتقۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى ءوندىرىستىڭ ماۋسىمدىلىعى بولىپ تابىلادى. ونىمەن قوسا, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعالاردىڭ بىرتىندەپ ءوسۋى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قۇنسىزدانۋىنا بايلانىستى. ودان بولەك, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعالاردىڭ وسۋىنە ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن تاۋارلار مەن قىزمەت كورسەتۋلەرگە باعالاردىڭ ءوسۋى اسەر ەتەدى.
«اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جانە وبلىستار مەن استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ اكىمدىكتەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعالارىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا ناقتى شارالار قابىلداپ جاتىر. وڭىرلەردە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپتاستىرۋ جۇرگىزىلەدى. 2018 جىلدىڭ 20 قىركۇيەگىندەگى جاعداي بويىنشا تۇراقتاندىرۋ قورلارىنداعى تاۋارلىق ينتەرۆەنتسيالار جۇرگىزۋگە ارنالعان قور 4,5 مىڭ توننانى, الماستىرۋعا بەرىلگەندەر جانە جاۋاپتى ساقتاۋعا بەرىلگەندەر – 3,8 مىڭ توننانى قۇرادى. قولدا بار 4,5 مىڭ توننانىڭ – 2,16 مىڭ تونناسى قانت, 0,71 مىڭ تونناسى – كۇنباعىس مايى, 0,67 مىڭ تونناسى – ۇن, 0,577 مىڭ تونناسى – قاراقۇمىق جارماسى جانە 0,354 مىڭ تونناسى – ماكارون ونىمدەرى», — دەدى ا. ەۆنيەۆ.
سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, اكك ەسەپ-شوتتارىندا 5,1 ملرد تەڭگە قاراجات بار. قانتقا قاتىستى ورىن العان جاعدايعا بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قولدا بار قاراجاتتاردى وڭىرلەرگە 10 مىڭ تونناعا دەيىن قانت ساتىپ الۋعا جۇمساۋدى ۇسىندى.
«مينيسترلىك قانت باعاسىن تۇراقتاندىرۋدىڭ جۇيەلىك شاراسى رەتىندە وتاندىق قانت ءوندىرىسىن دامىتۋ بويىنشا سالالىق باعدارلاما ازىرلەپ جاتىر, وندا ەگىستىك الاڭدارىن كەڭەيتۋ, تۇقىم شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جانە قانت قىزىلشاسىنىڭ ونىمدىلىگىن كوبەيتۋ, قانت قىزىلشاسىن وڭدەۋگە ارنالعان اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا جاردەمدەسۋ, سونداي-اق, وتاندىق قىزىلشا شيكىزاتىنان قانت ءوندىرۋ زاۋىتتارىن سالۋدى ىنتالاندىرۋ سەكىلدى شارالار قاراستىرىلادى», — دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى.
سونداي-اق, وتىرىس بارىسىندا وڭىرلەردەگى قازىرگى جاعداي مەن باعالاردىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ە. توعجانوۆ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ن. نوعاەۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ە. قوشانوۆ, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ا. كولگىنوۆ, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ب. باقاۋوۆ جانە استانا ق. اكىمى ب. سۇلتانوۆ باياندادى.
الەۋمەتتىك ءمانى بارى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە شەكتى جانە شەكتى جول بەرىلەتىن بولشەك باعانى بەكىتۋ فۋنكتسياسى جەرگىلىكتى جەرلەرگە بەرىلگەن. بۇل ماۋسىمارالىق كەزەڭدە باعانى تۇراقتاندىرۋ جانە ورىن الۋى مۇمكىن الىپساتارلىقتى بولدىرماۋ بويىنشا شۇعىل شارالاردى قابىلداۋ ءۇشىن جاسالعان.
بايانداماشىلاردى تىڭداعان سوڭ پرەمەر-مينيستر كەيبىر وڭىرلەردەگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىنىڭ وسۋىنە نازار اۋداردى, ولار ورتاشا رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەن جوعارى.
جۇمىس الەۋمەتتىك ءمانى بار تاۋارلاردىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. بۇل سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ قىزمەتى مەن مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ باعاسىنا دا قاتىستى.
ماسەلەنى قاراستىرۋ قورىتىندىسىن شىعارا وتىرىپ, باقىتجان ساعىنتاەۆ حالىق ءۇشىن الەۋمەتتىك ءمانى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىنىڭ ءوسۋى اسا قيىن تيەتىنىن ايتتى. ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىنىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ جاۋاپكەرشىلىگى, ءبىرىنشى كەزەكتە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جۇكتەلگەن.
«جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار باعا نارىعىن رەتتەۋ ماقساتىندا وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانۋى ءتيىس. ياعني, ساتىپ الۋلاردى ۋاقىتىلى جۇرگىزىپ, تاۋارلاردى جاڭارتۋى, نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى باسۋى ءتيىس. اتالعان جۇمىستاردىڭ بارلىعى اكىمدىكتەردىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا بولۋى كەرەك. مونيتورينگتى كۇشەيتىپ, قاجەت بولعان جاعدايدا بارلىق رەسۋرستاردى جىلدام ىسكە قوسۋدى تاپسىرامىن», — دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
