2,1 ملن جاس جۇمىسپەن قامتىلدى
«حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى» كەلتىرگەن اقپارات بويىنشا, سوڭعى 20 جىل ىشىندە الەمدە جاستار سانى 139 ملن ادامعا ارتىپ وتىر. بۇل تۋرالى قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان كالەتاەۆتىڭ بايانداماسىندا كەڭىنەن ايتىلدى. جاستاردى الەۋمەتتەندىرۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋ بويىنشا جول كارتاسىنىڭ جوباسىمەن تانىستىرعان مينيستر, ەلىمىزدە جۇمىسسىز جاستاردىڭ سانى جىل سايىن كەمىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. وعان مىسال, 14 پەن 29 جاس ارالىعىنداعى جۇمىسسىز جاستاردىڭ ۇلەسى 2001 جىلى 18,6 پروتسەنتتى قۇراسا, بيىل جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 7,7 پروتسەنتكە كەمىگەن. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋ كورسەتكىشىن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ تە راستاپ, 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق 4,2 پروتسەنتتەن 2017 جىلى 3,8 پروتسەنتكە دەيىن كەمىگەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسىنداي ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020», «جاسىل ەل», «ديپلوممەن – اۋىلعا!», «جاستار پراكتيكاسى», «ماڭگىلىك ەل جاستارى – يندۋسترياعا! («سەرپىن»)» سەكىلدى جانە تاعى باسقا الەۋمەتتىك باعدارلامالار مەن جوبالار مۇرىندىق بولعان. مىسالى, 2014 جىلدان باستاپ ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقان «سەرپىن» جوباسى اياسىندا 9 وبلىستاعى 26 جوعارى وقۋ ورنىندا 12 344 ستۋدەنت جانە 7 وڭىردە 37 كوللەدجدە 2276 ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. اسىرەسە الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان جانە كوپ بالالى وتباسىلاردان شىققان بالالار اتالعان جوبا ارقىلى وقۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىر. بۇعان قوسا وتكەن جىلدان باستاپ بارشاعا ارنالعان تەگىن تەحنيكالىق-كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. جوبا شەڭبەرىندە كوللەدجدەردە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى 54 پروتسەنتكە دەيىن كوبەيدى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءمادينا ابىلقاسىموۆا ءوز بايانداماسىندا 2018 جىلعى ءىى توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 3,8 پروتسەنتتى قۇرايتىنىن جەتكىزدى. بۇل دەگەنىمىز بۇگىندە 82,4 مىڭ ادام جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەنىن كورسەتەدى. ال جۇمىسپەن قامتىلعان جاستاردىڭ جالپى سانى 2,1 ملن ادام. ونىڭ ىشىندە 1,5 ميلليونى جالدامالى جۇمىسكەرلەر بولسا, 456 مىڭى ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار قاتارىنا جاتادى. ەلىمىزدەگى جاستاردىڭ 36 پروتسەنتى – جوعارى ءبىلىم, 39 پروتسەنتى ارنايى ورتا ءبىلىم العان. ال قالعان 25 پروتسەنت نەگىزگى ءبىلىم العان جاستارعا تيەسىلى بولىپ وتىر. ەلىمىزدە جىل سايىن 21 مىڭنان استام ادام تەحنيكالىق جانە جۇمىسشى كاسىپتەرىنە وقىتىلادى.
ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سانى 2 ملن-عا جەتپەك
ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلوردا اكىمى باقىت سۇلتانوۆ استانا قالاسىنىڭ 2019-2023 جىلدارعا ارنالعان جيناقى قۇرىلىسى جونىندەگى كەشەندى جوسپارىمەن تانىستىردى. اتالعان جوسپار بويىنشا استانا قالاسىنداعى 25,7 مىڭ گەكتاردان 15,4 مىڭ گەكتارعا دەيىنگى ارالىق, ونىڭ ىشىنە مىڭجىلدىق اللەياسى مەن «نۇرلى جول» ۆوكزالى, ماڭگىلىك ەل داڭعىلى, تۇران داڭعىلىنان باتىسقا قاراي, تەلمان كەنتىنەن وڭتۇستىككە قاراي جانە اسان قايعى كوشەسى اۋماعىن جاڭارتۋ كوزدەلىپ وتىر. اكىمنىڭ كەلتىرگەن دەرەگىنە سايكەس, حالىقتىڭ كوشى-قون جانە تۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ ءوسۋى ەسەبىنەن حالىق سانىنىڭ جىل سايىن ورتاشا ەسەپپەن 2,5 ەسەگە ۇلعايۋى مۇمكىن. ءسويتىپ باس قالانىڭ تۇرعىندارى 2030 جىلعا قاراي شامامەن 2 ملن ادامعا جەتپەك. حالىق سانىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى تۋىنداعان ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامين بىلاي تۇسىندىرەدى:
− جوسپارعا سايكەس, 2023 جىلعا قاراي قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى 1,5 ملن ادام بولادى دەپ ەسەپتەلگەن. قالا حالقىنىڭ سانى ارتقان جاعدايدا تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە قۇرىلىس, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى سالۋ, ورتا ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت نىساندارىن سالۋ ماسەلەلەرى تۋىندايتىنى انىق. وسى جوسپاردا اتالعان ماسەلەلەر بويىنشا ناقتى شارالار قاراستىرىلعان. جوسپار بويىنشا الداعى 5 جىلدا 10 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنىپ, 546 مىڭ ادام باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇعان قوسا, 37 مەكتەپ, 13 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلەدى. كەشەندى جوسپاردا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك تەتىگىن قولدانۋ ارقىلى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قاراستىرىلعان. جالپى قالانىڭ دامۋىنا 6 ترلن تەڭگە جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيا تارتىلادى, – دەدى ا.مامين. ال قالا اكىمى ب.سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, استانا قالاسىنان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە جىل سايىنعى تۇسىمدەر 14 پروتسەنتكە, 2018 جىلعى 823 ملرد تەڭگەدەن 2023 جىلى 940 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسەدى.
سونىمەن قاتار قالا اكىمى ەلوردادا جاڭبىر سۋلارىن جيناۋ الاڭى 10 گەكتارعا ۇلعاياتىنىن حابارلادى. ناقتى شەشىمدى قاجەتسىنەتىن استانانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى نوسەر كارىزى ەكەنىنە توقتالىپ, 2019 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي تازالاۋ قۇرىلىستارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە جاڭالارىن سالۋ جۇمىستارى جوسپارلاناتىنىن ايتتى. «بۇل 17 مىڭ گەكتار اۋداندى قامتۋعا جانە جەر ۇستىندەگى سۋلاردىڭ كەدەرگىسىز كەتۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ب.سۇلتانوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, سۋ جيناۋدىڭ جالپى الاڭى 13 مىڭ گەكتاردان 23 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايادى.
2019-2023 جىلدارعا ارنالعان جيناقى قۇرىلىس جونىندەگى كەشەندى جوسپار تۋرالى باياندامالار اياقتالعان سوڭ, پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «استانا ەكونوميكاسى باسەكەگە قابىلەتتى, ءومىر ساپاسى جوعارى جانە قورشاعان ورتاسى جايلى, كوپ فۋنكتسيونالدى قالا رەتىندە دامۋى ءتيىس» دەپ شەگەلەپ ايتقان تاپسىرماسىن تىلگە تيەك ەتىپ, استانا اكىمدىگىنە جانە بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا كەشەندى جوسپاردىڭ ءىس-شارالارىن ۋاقتىلى ءارى ساپالى ورىنداۋدى تاپسىردى.
بيىل ەكسپورتقا شىعارىلاتىن استىق كولەمى – 9 ملن توننا
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ومىرزاق شوكەەۆ ءوز بايانداماسىندا ەگىن جيناۋ ناۋقانى قازان ايىنىڭ ءبىرىنشى ونكۇندىگىندە اياقتالاتىنىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا 8,9 ملن گەكتاردان 11,2 ملن توننا استىق الىنىپ, ءتۇسىم گەكتارىنا 12,5 تسەنتنەردى قۇرادى. وڭتۇستىك وبلىستاردا 86 پروتسەنت, باتىس وبلىستاردا – 89 پروتسەنت, سولتۇستىك, ورتالىق جانە شىعىس وبلىستاردا 56 پروتسەنت ءداندى داقىل جينالدى. الداعى ۋاقىتتا 6,1 ملن گەكتار القاپتان ءداندى داقىل جينالادى دەپ كۇتىلۋدە. قولدا بار ەگىن جينايتىن كومباينداردىڭ كۇندىك ونىمدىلىگى 800 مىڭ گەكتارعا جۋىق جانە اۋا رايى قولايلى بولعان جاعدايدا ەگىن جيناۋدى قازان ايىنىڭ ءبىرىنشى ونكۇندىگىندە اياقتاۋعا مۇمكىندىك بار. بۇعان قوسا, بيىل ەلىمىزدە 20 ملن توننا ءداندى داقىل جينالماق.
− اعىمداعى جىلى ءداندى داقىلدار 15 ملن گەكتار القاپتان جينالاتىن بولادى. ونىڭ ىشىندە بيداي 11,1 ملن گەكتاردى قۇراسا, ال مايلى داقىلداردىڭ جينالاتىن القابى 2,8 ملن گەكتار. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 400 مىڭ گەكتارعا ارتىق بولىپ وتىر. رەسپۋبليكا بويىنشا 20 ملن توننا ءداندى داقىل جينالادى دەپ بولجانۋدا. مايلى داقىلدار ءوندىرۋ كولەمى 2,3 ملن توننا دەڭگەيىندە بولادى دەپ كۇتىلۋدە, – دەدى ءو.شوكەەۆ. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كورسەتىلگەن كولەمدەر استىقتىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن
9 ملن تونناعا دەيىن, مايلى داقىلداردىڭ ەكسپورتىن 1 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋگە جانە ماي شىعاراتىن كاسىپورىنداردى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
شىلدە-قازان ايلارىنىڭ ارالىعىندا ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا 394 مىڭ توننا ديزەل وتىنى جۇمسالعان. 14 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا ەگىن وراعىن جۇرگىزۋگە 268 مىڭ توننا ديزەل جونەلتىلدى. جالپى بۇگىنگە دەيىن جىبەرىلگەن ديزەل وتىنىنىڭ كولەمى 68 پروتسەنتتى قۇرايدى. وڭىرلەردە قىركۇيەك ايىندا شارۋالارعا جەتكىزىپ بەرۋ باعاسىن قوسا العاندا, ديزەل وتىنىنىڭ ورتاشا باعاسى ليترىنە 165 تەڭگەنى قۇراپ وتىر.
سونىمەن قاتار ءو.شوكەەۆ جاۋىن-شاشىننىڭ اسەرىنەن نەگىزگى استىق ەگەتىن وڭىرلەر بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا ەگىن جيناۋ كەستەسىنەن 20-25 پروتسەنتكە قالىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. باقىتجان ساعىنتاەۆ بولسا, قازىرگى اۋا رايىن ءتيىمدى پايدالانىپ, ەگىن جيناۋ جۇمىسىن ۋاقتىلى اياقتاۋدى تاپسىردى.
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
