تالاي تارلانداردى تۇلەتكەن سىر ەلىندە – قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جالاعاش اۋدانى اققۇم اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن سەرىك پىرىمبەتوۆ ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ سول زامانداعى بەدەلدى ەكونوميكالىق وقۋ ورنى الماتى حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇسىپ, 1971 جىلى قىزىل ديپلوممەن ءتامامدايدى. وقۋدى ۇزدىك وقىپ, جاستايىنان زەرتتەۋ ەڭبەگىنە بەيىل بولعان ول, ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي قوعامىنىڭ (سعق) جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاسىپ, ەكىنشى كۋرستا جۇرگەندە ازىرلەگەن جوباسىمەن 1970 جىلى بۇكىلوداقتىق ستۋدەنتتەر جۇمىسى بايقاۋىنىڭ لاۋرەاتى اتانادى.
ەڭبەك جولىن 1971 جىلى قازاق كسر مەمجوسپارى جانىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ەكونوميكالىق ينستيتۋتىندا الدىمەن كىشى, سونان سوڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى رەتىندە باستايدى. ال 1972-1975 جىلدارى سول كەزدەگى وداقتىڭ باستى وقۋ ورداسى م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسپيرانتى, كەيىن عىلىمي قىزمەتكەرى اتاندى.
مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەندە-اق وقۋ مەن قوعامدىق جۇمىستى شەبەر ۇشتاستىرا بىلگەن سەرىك دوستان ۇلى 1975 جىلى ممۋ-دىڭ جاس اسپيرانتتار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلانادى. ءدال وسىنداي جۇمىستى ارادا بىرنەشە جىل وتكەن سوڭ ول تۋعان ەلىندە جالعاستىرىپ, 1977 جىلى قازاقستاننىڭ جاس عالىمدار كەڭەسىنە باسشىلىق جاسايدى. بۇل جاقتا دا ساياسي ۇيىمنىڭ جاس عالىمدار مەن مامانداردىڭ قۋاتتى شوعىرىن توپتاستىرعان ىرگەلى بولىمشەگە اينالۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوستى.
كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعاعان سوڭ سەرىك دوستان ۇلى 1975-1978 جىلدارى ءبىر كەزدە ەڭبەك جولىن باستاعان, شەبەرلىگىن شىڭداعان قاز كسر مەمجوسپارى جانىنداعى ەكونوميكالىق ينستيتۋتقا ورالىپ, اعا عىلىمي قىزمەتكەر, سەكتور مەڭگەرۋشىسى, ءبولىم مەڭگەرۋشىسى لاۋازىمدارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن اتقاردى. وقۋ ورنىنداعى قات-قابات شارۋالارمەن عىلىمدى قاتار الىپ ءجۇرىپ, رەسپۋبليكا حالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ بولاشاعىنا قاتىستى ىرگەلى زەرتەۋلەر جۇرگىزدى.
دەموكراتيانىڭ لەبى ەسە باستاعان 80-ءشى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسى كەڭەستىك قوعامنىڭ قۇلدىراۋعا بەت العان كەزى رەتىندە ەستە قالعانى بەلگىلى. سەرىك دوستان ۇلىنىڭ ەڭبەك جولىندا ماڭىزدى بەتبۇرىس بولعان 1987 جىلعى قىركۇيەك ايىندا قازاقستان كومپارتياسى الماتى وبلىستىق كوميتەتىنە جۇمىسقا شاقىرىلىپ, 1991 جىلدىڭ اقپان ايىنا دەيىن تابان اۋدارماي جۇمىس ىستەگەن لەكتورلىق جانە بولجاۋ-ساراپتاۋ توبىنىڭ جەتەكشىسى لاۋازىمىنا تاعايىندالۋى ءدال وسىنداي ساياسي-تاريحي كەزەڭدەرگە تاپ كەلدى.
كسرو-نىڭ ىرگەسى سوگىلگەن جانە ەلىمىز عاسىرلار بويى ارمانداعان ەگەمەندىگىنە قول جەتكىزگەن سول ءولىارا شاقتا سەرىك پىرىمبەتوۆ تاجىريبەلى ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ جولىندا ەلباسى قولعا العان ساياسي جانە ەكونوميكالىق باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ىسىنە سۇبەلى ۇلەس قوستى. دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىنىڭ دا كەشەۋىلدەگەنى وسى جۇكتەمەسى اۋىر, جۇمىسى قاۋىرت شاقتارمەن بايلانىستى ەدى. دەگەنمەن, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بەل ورتاسىندا جۇرسە دە عىلىمنان قول ۇزبەگەن ول 2002 جىلى دوكتورلىعىن ءساتتى قورعاپ شىققان بولاتىن.
ول 1991 جىلى قازاقستان كومپارتياسى الماتى وبكومىنىڭ ساياسي جۇمىستار جانە ىسكەرلىك ىنتىماقتاستىق ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى بولىپ بىرنەشە اي جۇمىس ىستەپ, سول جىلدىڭ قازان ايىندا قازاق مەملەكەتتىك تەلەراديو حابار تاراتۋ كومپانياسى توراعاسىنىڭ ەكونوميكا جانە مەنەدجمەنت ماسەلەلەرى بويىنشا ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدى. ال 1992-1994 جىلدارى پرەزيدەنت اپپاراتى مەن مينيسترلەر كابينەتىنىڭ جاڭادان قۇرىلعان تمد ىستەرى ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جەمىستى ەڭبەك ەتتى. بۇل بولىمگە جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك سالماقتى ەدى: پوستكەڭەستىك كەزەڭدەگى داعدارىس جاعدايىندا جانە «ەگەمەندىك شەرۋى» كەزەڭىندە بۇرىنعى كسرو-عا قاراستى رەسپۋبليكالاردىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىن ساقتاپ قالۋ مەن جاڭا شارتتار نەگىزىندە حالىقارالىق كەلىسىمدەردى جۇزەگە اسىرۋ ىسىنە اتسالىسۋدى وڭاي دەپ كورىڭىز.
1994 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ىستىقكولدە قازاقستان, قىرعىزستان جانە وزبەكستان باسشىلارى باس قوسىپ, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى وداعىنىڭ نەگىزىن قالاۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى. ارادا ەكى اي وتكەندە س.پىرىمبەتوۆ باۋىرلاس ءۇش ەلدىڭ حالىقارالىق كەڭەسى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ مينيستر دارەجەسىندەگى توراعاسى بولىپ تاعايىندالدى. وسى كەزدەن باستاپ سەرىك دوستان ۇلىنىڭ قىزمەتى ديپلوماتيالىق ارناعا قاراي ويىستى. 1997-2002 جىلدار ارالىعىندا ورتاازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىقتىڭ مەملەكەتارالىق مەملەكەتتىك كەڭەس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇمىس ىستەدى. ونىڭ سول تۇستا جارىق كورگەن «ورتالىق ازياداعى وڭىرلىك ينتەگراتسيا: ەكونوميكالىق سەرىكتەستىك مۇمكىندىكتەرى مەن تاۋەكەلدەرى» (بەرلين, 1997 ج.), «ورتالىق ازيا: ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ شىندىعى مەن بولاشاعى» (ماسكەۋ, 2000 ج.), «قازىرگى الەمدەگى حالىقارالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا» (الماتى, 2003 ج.) سياقتى مونوگرافيالارىنىڭ ماڭىزى ورتالىق ازيا ينتەگراتسياسى ماسەلەسى اسا وزەكتى بولىپ تۇرعان بۇگىندە ارتا تۇسكەنى انىق.
سەرىك دوستان ۇلىنىڭ ءوزى بۇل جايىندا: «وسى كەزەڭنىڭ باستى ناتيجەسى – سول بىرلەستىكتىڭ پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەڭ ۇتىمدى قۇرىلىم بولىپ وتىرعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىققا اينالۋى ەدى», دەپ ەسكە الادى.
2002 جىلدىڭ اقپان ايىندا مەملەكەت باسشىسى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردى جەتىك بىلەتىن, بۇل باعىتتاعى تاجىريبەسى مول س.پىرىمبەتوۆتى ءوزىنىڭ كومەكشىسى, «ورتاازيالىق ىنتىماقتاستىق» ۇيىمىنىڭ ۇلتتىق ۇيلەستىرۋشىسى ەتىپ تاعايىندادى. ارتىنشا سول جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىقتىڭ ينتەگراتسيالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمىمەن اتالعان ۇيىمنىڭ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ بەكىتىلىپ, وسى لاۋازىمدى بەس جىلدان اسا ۋاقىت اتقاردى. بۇل اتالعان قوعامداستىقتىڭ باستاپقى جىلدارى مەن ينستيتۋتسيونالدىق قالىپتاسۋ كەزەڭى بولعاندىقتان, ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ, كەدەن وداعىن, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قۇرىلىمداۋ سياقتى اۋىر كەزەڭدەر مەن راسىمدەردىڭ بولۋى زاڭدىلىق ەدى.
اتقارىلعان جۇمىستاردى قورىتىندى-
لاپ, بولاشاعىن ايقىنداپ بەرگەن ەۋرازيانىڭ باستى ينتەگراتورى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2014 جىلدىڭ 29 مامىرىندا رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىنىڭ پرەزيدەنتتەرىمەن بىرگە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى تاريحي كەلىسىمگە قول قويۋ ساتىندە سويلەگەن سوزىندە: «ەاەو تۋرالى شارتقا قول قويۋ ارقىلى جەر شارىنىڭ ەڭ ءىرى تۇتىنۋشىلىق نارىقتارىنىڭ ءبىرى, ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ ءىرى ەكسپورتتاۋشىسى بولىپ سانالاتىن ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتىڭ قۇرىلۋى زاڭدىق تۇرعىدان رەسىمدەلدى. مەملەكەتتەردىڭ تاۋەلسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرەتىن نەگىزگى رەسۋرستار بۇل بىرلەستىكتىڭ وزىندە جەتكىلىكتى. وسىلايشا بۇگىن ءححى عاسىردىڭ جاڭا گەوەكونوميكالىق اقيقاتى دۇنيەگە كەلدى. ول ۇلكەن قيىندىقپەن قۇرىلدى. اشىعىن ايتايىن: ءبىز ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا كوپ قيىندىقپەن جەتتىك. الدىمىزدا جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايىنداعى قالىپتاسۋ مەن دامۋدىڭ كۇردەلى كەزەڭى تۇر. ينتەگراتسيا بىزگە وزدىگىنەن كەرەمەت ومىرگە كەپىلدىك بەرمەيدى. جاڭا سىن-قاتەرلەر مەن جاڭا مىندەتتەر بولادى. ءبىز ولاردى بىرىگىپ شەشۋگە جانە بارشامىزدىڭ كۇش-جىگەرىمىزبەن داعدارىستى ەڭسەرۋگە
دايىن بولۋعا ءتيىسپىز», دەپ سيپاتتاپ بەرگەن بولاتىن.
2008-2013 جىلداردا سەرىك پىرىمبەتوۆ ەلىمىزدىڭ ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى قىزمەتىن اتقاردى. وسى كەزەڭدەگى باۋىرلاس ەكى مەملەكەتتىڭ ساياسي, مادەني-گۋمانيتارلىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق, وتىن-ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى بايلانىسى مەن قارىم-قاتىناستارىنىڭ دەڭگەيىن مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءوزارا ساپارلارى دا ايعاقتاي تۇسەدى.
2013 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا س.پىرىمبەتوۆ ەۋرازيا دامۋ بانكى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ال 2015 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنان باستاپ ەۋرازيا دامۋ بانكىنىڭ بىشكەكتەگى (قىرعىزستان) وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالدى.
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, «ەۋرازيا» حالىقارالىق ەكونوميكا اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, بيزنەس جانە اكىمشىلىك باسشىلارى حالىقارالىق اكادەمياسىنىڭ (اقش) قۇرمەتتى مۇشەسى, پروفەسسور سەرىك پىرىمبەتوۆ – ورتالىق ازياداعى گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا 100-دەن اسا عىلىمي باياندامالار مەن حابارلامالاردىڭ اۆتورى. ونىڭ باسشىلىعىمەن وسى ايماققا ارنالىپ «تۇران» تاريحي-مادەني اتلاسى» باسپاگەرلىك جوباسى جانە باس رەداكتوردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى لاۋازىمىندا «قازاقستاننىڭ ۇلكەن اتلاسى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى.
سەرىك دوستان ۇلى پىرىمبەتوۆتىڭ 40 جىلدان اساتىن ەڭبەگى «دوستىق» وردەنىمەن, بىرنەشە مەدالدارمەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ تاسقا باسىلعان العىسىمەن, ۆەدومستۆولار مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ مەدالدارىمەن جانە ەستەلىك بەلگىلەرىمەن ەسكەرىلدى. ول – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەتتى قايراتكەرى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ديپلوماتيالىق قىزمەتىنىڭ قۇرمەتتى قايراتكەرى, II كلاستى توتەنشە جانە وكىلەتتى ۋاكىل جانە I كلاستى توتەنشە جانە وكىلەتتى ۋاكىل ديپلوماتيالىق دارەجەلەرىنە يە. تۇيىندەي ايتقاندا, ەل مۇراتىنا قىزمەت ەتۋ جولىندا سەرىك دوستان ۇلى بۇگىنگى بەدەرلى بەلەستى ۇلكەن ابىروي-بەدەلمەن قارسى الىپ وتىر.
قامبار احمەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
