– ءسابيت نۇرمۇحامبەت ۇلى, الدىمەن اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا سال-سەرىلەر ءۇردىسىن زەرتتەۋدىڭ جاي-جاپسارىن تاراتىپ وتسەڭىز؟
– قازاق مادەنيەتىندە ءوزىنىڭ ءتۇپ-توركىنىن ەجەلگى داۋىرلەردەن الاتىن سال-سەرىلىك – ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ اسىل تاستاي جارقىراعان جاۋھارى, التىن ءتىنى, تۇما بۇلاقتاي قاينار كوزدەرى, جوتالى بەلەستەرى بولىپ تابىلادى. سال-سەرىلىك ونەر جونىندە از ايتىلىپ, از جازىلىپ جۇرگەن جوق. بۇل تاراپتا كوپتەگەن عالىمدار, زەرتتەۋشىلەر ءوز وي-پىكىرلەرىن, تۇجىرىمدارىن جاساعان. سال مەن سەرىلىكتىڭ ونەر رەتىندەگى بولمىسى, تابيعاتى, شىعۋ تەگى مەن توركىنى جونىندە ش.ءۋاليحانوۆ, گ.پوتانين, ا.الەكتوروۆ, ا.ۆاسيلەۆ, م.ج.كوپەەۆ, ءا.ديۆاەۆ, س.سەيفۋللين, م.اۋەزوۆ, س.مۇقانوۆ, ءا.مارعۇلان, ب.بەكجانوۆ, م.عابدۋللين, س.سادىرباەۆ, س.قاسقاباسوۆ, ت.اسەمقۇلوۆ, ت.ب. ەڭبەكتەرىندە قىزعىلىقتى بايلامدار جاسالعان.
وسى زەرتتەۋشىلەردىڭ بايىپتاۋلارىنا كوز جۇگىرتسەك, سال-سەرىلىكتىڭ ءتۇپ-توركىنى ەرتە زامانداردان باستالعانىن اڭعارامىز.
– سال-سەرىلىكتىڭ ءتۇپ باستاۋىندا كىمدەر تۇر دەپ ويلايسىز؟
– عۇلاما عالىم, تاريحشى-ارحەولوگ, ونەرتانۋشى, ەتنوگراف, ادەبيەتتانۋشى-فولكلوريست الكەي مارعۇلاننىڭ سال-سەرىلىكتىڭ شىعۋ توركىنىنە بايلانىستى مىنا ءبىر بايلامدارىنا قۇلاق تۇرەلىك: «سال, سەرى ەكەۋى دە ەسكى داۋىردەن ساقتالىپ كەلە جاتقان حالىقتىڭ تىرشىلىگىنە كوپ جاڭالىق كىرگىزگەن, ادەبيەتكە, وي-ساناعا كوپ اسەر ەتكەن قازاق مادەنيەتىنىڭ ءبىر جارقىن بەلگىلەرى... تاريح كوزىمەن قاراعاندا, سەرىلىك تۋ باستا تۇرىك قاعاناتى كەزىنەن شىعا باستاعان. سەرىلىكتى ادەت قىلعان ويشىل كىسىنىڭ ءبىرى اتاقتى يوللىق دەگەن كىسى. ول ءوزى عاجايىپ اڭشى, مەرگەن, اتتى ادەمىلەپ ۇستايتىن ات سەيىل, سونىمەن قاتار ول اسقان اقىن, جىراۋ. اعالارى بىلگە حان مەن كۇلتەگىن قايتىس بولعاندا ولارعا ارناپ ەپيكالى وقيعالاردى ادەمىلەپ قۇرىپ, ونى تاسقا جازىپ قالدىرعان دا وسى اتاقتى يوللىق تەگىن».
سال-سەرىلىكتىڭ ءتۇپ باستاۋىنداعى الەكەڭ توقتالىپ كەتكەن ەكىنشى ءبىر تۇلعا – قورقىت اتا. قورقىت جايىندا: «قازاق اڭىزدارى بويىنشا قورقىت – ەسكى داۋىردەگى سەرىلىكتى باستاۋشىلاردىڭ ءبىرى. وسىدان ون ءۇش عاسىر بۇرىن جاساعان اتاقتى شەشەن, ەل باسقارۋشى, سونىمەن قاتار اتاقتى جىراۋ, اقىن, كۇيشى, ءبىرىنشى قوبىز جاساۋشى قازاق مۋزىكاسىنىڭ اتاسى».
قازاق مادەنيەتىندە سال-سەرىلەر – سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى, ياعني, اقىن, ءانشى, كۇيشى, كومپوزيتور, ويىنشى, بي, سپورتقا بەيىم ەرەكشە ونەرپاز, قىسقاسى, وسىلاردىڭ بارلىعىن جيناقتاعان سينكرەتتىك تۇلعا. ولار – ۇلتتىق ونەردىڭ حاس جۇيرىكتەرى, شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماس كورنەكتى وكىلدەرى بولا ءبىلدى.
– سال-سەرى ءسوزىنىڭ ەتيمولوگياسى توڭىرەگىندە ءارتۇرلى پىكىرلەر ءوربىپ ءجۇر. وسى ورايدا مالىمەتتەر بەرە كەتسەڭىز؟
– اكادەميك ءا.مارعۇلان «قازاقتىڭ سال, سەرىلىك ءداستۇرى» دەگەن ماقالاسىندا سال مەن سەرىگە تومەندەگىدەي سيپاتتاما بەرەدى: «سال» ەۋروپا تىلىمەن ايتقاندا ەكستسەنترلىك, بولماسا ءوز باعىتىمەن جۇرەتىن ءبىر اياۋلى ادام. ونىڭ ءبىر ارمانى سىلقىمدىق, كەربەزدىك, كيىمدى ادەمى كيۋ, وزىمەن قاتار جۇرەتىن ادامنىڭ بارىنەن دە قياپاتىمەن دە, كيىمىمەن دە ارتىق بولۋ, اسىپ ءتۇسۋ. ەرتوقىمىنىڭ ءوزى وزگەشە بولادى, التىنمەن, كۇمىسپەن ورنەكتەلگەن, ەرەكشە سالتاناتپەن جاساتادى.
«سال» ءسوزى كيىمدى سالپاڭداتىپ كەڭ تىگۋدەن شىققان, سال, سالپاڭ. ءاربىر سالدىڭ شالبارىنىڭ بالاعى سونداي كەڭ, وعان ءبىر كىسى تولىعىمەن سىيىپ كەتەدى.
«سەرى» ءسوزى سەرپىلۋدەن شىققان, بوي جازۋ, سەرپەر وسى سوزبەن بىردەي, شالقىتۋ, اسقاقتاۋ» – دەپ, انىقتاما بەرسە, قازاق حالىق اندەرىن جيناۋشى ا.زاتاەۆيچ: «سەري بىلي دەتمي بەلوي كوستي, بوگاتىمي, نو يح ەكستسەنتريزم نە پرينيمال كراينيح فورم», – دەگەن پىكىر ايتادى.
ادەبيەتتانۋشى-عالىم ە.ىسمايىلوۆ «سەرى» ءسوزى اراب تىلىندەگى «سەيىر» نەمەسە «سەرۋەن», «سايران سالۋ» دەگەنىنەن تۋىندادى دەسە, «سال» ۇعىمىن «سالدىرتۋ», «سالتانات» سوزدەرىنەن ىزدەيدى.
زەرتتەۋشى: «اقىندىق, انشىلىك, ونەرپازدىق ءداستۇر جاعىنان سال مەن سەرىلەردىڭ اراسىندا ايىرما از بولعانىمەن, سىرتقى ءجۇرىس-تۇرىسىندا, كيىنۋ, سىپايىلىق ادەتىندە بىرقىدىرۋ ايىرما بارلىعى بايقالادى», – دەيدى.
– ال, ەندى ءبازبىر زەرتتەۋشىلەر سال-سەرىلىك ونەردى سال ءسوزى شىعۋ توركىنىن قازاق حاندىعىنداعى اسكەري, ءدىني, ساياسي جۇيەمەن بايلانىستىرا قاراستىرۋشىلار دا بار. سول توڭىرەكتە اڭگىمە وربىتسەڭىز؟
– ءيا, سال-سەرىلەر تاريحىن قازاقتىڭ ەسكى اسكەري تاريحىمەن بايلانىستىرادى. ءسىرا, وسىنداي بايلامداردىڭ جانى بار سياقتى. ال ءبىز سال مەن سەرى دەگەندە كوبىنە ءتىل ۇشىنا ءبىرجان مەن اقان ەسىمدەرى ورالادى. ءبىرجاندى سال دەيمىز دە, اقاندى سەرى دەيمىز. سەبەبى ءبىرجاننىڭ بويىندا سالدىقتىڭ بەلگىسى مول كورىنسە, اقاندا سەرىلىك ونەردىڭ قاسيەتى باسىم. وسىدان كەيىن ءبىرجان سال مەن اقان سەرى ەسىمدەرى سال مەن سەرى سوزدەرىنىڭ بالاماسى, ءسينونيمى سياقتى بولىپ كەتكەن. الايدا, بايىپتاپ قاراساق, سال مەن سەرىلىك تەك ءبىرجان, اقان ەسىمدەرىمەن شەكتەلىپ قالماعاندىعىنا كوز جەتكىزەمىز. سال مەن سەرىلەردىڭ قازاقتا كوپ بولعاندىعىن وتكەن تاريح ايعاقتايدى. ءبىرجان مەن اقان قۇنارلانعان سارىارقاداعى ونەرپازدىق توپىراقتا ءحۇىى عاسىردىڭ اياعى مەن ءحۇىىى عاسىرلاردا داستەم سال, دۇيسەن سەرى, سالعارا, جاناق, شاعىراي سال, جانات سەرى, سەيتجان سال, قۇمان سەرى, نياز سەرى, كورپەش سال, شاركە سال, سەگىز سەرىلەر وتكەن.
ءبىرجان مەن اقاندا سال-سەرىلىك ونەردىڭ انشىلىك, اقىندىق, مۋزىكانتتىق, ەستەتيكالىق قىرلارى كوپ كورىنسە, ال باسقالارىندا سال-سەرىلىكتىڭ وزگە دە قىرلارى كورىنىس تاپقان. مىسالعا نابيدەن ابۋتاليەۆ ءوزىنىڭ «سەگىز سەرى» كىتابىندا سال-سەرىلىك ونەرگە قاتىستى مىناداي پىكىر ءبىلدىرىپتى: «سال-سەرىلەر تەك ءانشى, اقىن, كۇيشى عانا ەمەس, الدىمەن اتاقتى مەرگەن, سۇڭقار, لاشىن, تۇيعىنمەن قۇس ىلگىزگەن ساياتشى, تۇلپار, اتتىڭ ەڭ جۇيرىگىن, ەڭ سۇلۋىن تاڭداپ مىنەتىن ات ويىنىنىڭ باپكەرى, ون ساۋساعىنان ونەرى تامعان تەڭدەسسىز شەبەر, كەرەمەت زەرگەر دە بولعان. سال-سەرىلىك ونەرمەن اينالىسۋشى ونەرپازدار ەتىكشىلىك, ورىمشىلىك, ۇستالىق, زەرگەرلىك, بالتاشىلىق, ويۋشىلىق, تىگىنشىلىك ونەرىمەن دە اينالىسقان. سەبەبى سال-سەرىلەرگە وزدەرىن اتپەن, كيىممەن, قۇرال-جابدىقپەن, ءان-كۇي اسپاپتارىمەن, ءىشىم-جەم قاراجاتىمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك بولعان. جوعارىداعى ءبىز ايتىپ وتىرعان كوپ كاسىپتىڭ ءوزى ولاردى وسىعان ءماجبۇر ەتتى. سال-سەرىلەردىڭ ءبىرازى كوكتەمدە ەگىنشىلىكپەن دە شۇعىلدانعان. كوكتەمنەن كۇزگە دەيىن ولار كوشپەلى جاعدايعا بەيىمدەلىپ, تۇيەگە, نارعا شاتىرلارىن تەڭدەپ, سويىستىق مالدارىن ايداپ كوشىپ-قونىپ ەل ارالاپ جۇرسە, كۇزدە قىسقى مەكەندەرىنە ورالىپ, ەككەن استىعىن ورىپ, باستىرىپ جيناپ الىپ وتىرعان».
مىنە, سال-سەرىلىكتىڭ وسىنداي قىرلارىمەن بىرگە, ونىڭ جاۋىنگەرلىك, باتىرلىق, اسكەري ونەرمەن بايلانىستى قىرلارىن دا اشۋ مىندەتىمىز. وتكەن تاريحىمىزداعى سال-سەرىلەر سەگىز سەرى, جاياۋ مۇسا, بالۋان شولاق, يمان ءجۇسىپ, ءمادي جىگىت جيناپ, توپ قۇرىپ, الامان جاساقتاپ, قىسىلعاندارعا, قورعانسىزدارعا پانا بولماپ پا ەدى؟! ءتىپتى, ەۋروپا, انگليا تاريحىنداعى روبين گۋد باستاعان سەرىلەر (رىتسار) جاساعىنىڭ ءىس-ارەكەتىن ەسكە تۇسىرەلىك. قازاق حاندىعىنىڭ تاريحىندا ەرەكشە ءرول اتقارعان جىراۋلىق پوەزيانىڭ وكىلدەرى جىراۋلار ءارى باتىر, ءارى اقىن بولعان. ءوز باسىم قازاق جىراۋلارىن دا ءوز زامانىنىڭ سال-سەرىلەرى دەر ەدىم. قازاق جىراۋلارى ءارى باتىر دا بولعان. تارلان جىراۋلار قازتۋعان, دوسپامبەت, اقتامبەردى, تاتىقارا, ۇمبەتەيلەر قول باستاعان باتىر, جاۋىنگەر بولعان. قازاقتىڭ اياۋلى اقىنى ماعجان جۇماباەۆ «باتىر بايان» پوەماسىندا بىلاي دەمەپ پە ەدى:
ء«ارى اقىن, ءارى باتىر قارابۇجىر,
ايتاتىن كوككە ورلەپ,
اسپانعا سىر».
ولاي بولسا سال-سەرىلىكتىڭ ءتۇپ-توركىنىندە باتىرلىق, جاۋىنگەرلىك ءداستۇر تۇر. وسى ماسەلەگە بايلانىستى جازۋشى, مادەنيەتتانۋشى تالاسبەك اسەمقۇلوۆتى سويلەتىپ كورەلىك. ول: «ورتالىق ازيا سوپىلارىنىڭ باستى ءپىرى – قوجا احمەت ياساۋي. وسى قوجا احمەتتىڭ كوپ شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى جانە ەڭ قابىلەتتىسى – بەكتاش ەسىمدى سوپى بولعان. قازاقتىڭ سال-سەرىلەرىنىڭ ءپىرى – وسى بەكتاش. قازاقتىڭ سال-سەرىلەرى سوعىسقا جەكە شەرىك بولىپ جانە ساۋىتسىز, جانبولاتسىز شىعاتىن بولعان. ارينە, كاسىبي اسكەري ادامنىڭ قان مايدانعا بۇلاي قامسىز شىعۋى كۇماندى ساۋالدارعا جەتەلەۋى مۇمكىن. مۇنداي ساۋالدارعا جاۋاپ سال-سەرىلەردىڭ, پيداگار, قۇربانشىل اسكەر ەكەندىگىندە جاتىر. قاراپايىم تىلمەن ايتاتىن بولساق, سال-سەرىلەر – ءوز ەركىمەن تۇتاستاي ولىمگە كەسىلگەن اسكەر» – دەيدى.
بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, سال-سەرىلەر قازاق حاندىعىنداعى ءدىني, ءارى اسكەري ۇيىمنىڭ وكىلدەرى بولعاندىعى.
– ەندى قازاق مادەنيەتىندە ەرەكشە قۇبىلىس بولىپ تابىلاتىن سال مەن سەرىنىڭ ايىرماشىلىعى نەدە؟ كوپ جۇرت وسى ۇعىمداردى ءبىر-بىرىنەن ايىرماي, قوسىپ ايتىپ ءجۇر. وسى ماسەلەگە كوزقاراسىڭىزدى ناقتىلى ايتساڭىز.
– قاراپايىم حالىقتى بىلاي قويعاندا, سال مەن سەرىلەردىڭ ءوزى بۇل ءسوزدى الماستىرىپ قولدانا بەرگەن. مىسالى, ءبىرجان سال ءبىر كەدەي قىزىمەن ايتىسىندا:
«... جەتەدى توقسان جاسقا ەردىڭ ەرى,
اماندىق اقىندىقپەن ءبىرجان سەرى.
قارىنداس ايتقان ءسوزىڭ ءوتىپ كەتتى,
كوجەڭدى باسىپ-باسىپ اكەل بەرى!» – دەيتىنى بار.
ال اقان سەرى بىلاي دەيدى:
«سەرىنىڭ ەل سۇيەتىن قىلىعى بار,
ءسوزىمدى قور قىلايىن ساعان نەگە؟
دومبىرا ناسىبايمەن ەر سيپاتى,
سالدارعا جاراسپاسىن بۇلار نەگە؟...»
سال مەن سەرىگە وسى كۇندە ءبارىمىز بىردەي سەكىلدى قاراعانمەن, ول ەكەۋىنىڭ ايتارلىقتاي ايىرماشىلىقتارى بار ەكەنىن بايقايمىز.
ادەبيەتتانۋشى-عالىم ە.ىسمايىلوۆ: «البەتتە, اقىندىق, انشىلىك, ونەرپازدىق ءداستۇر جاعىنان سال مەن سەرىلەردىڭ اراسىندا ايىرما از بولعانىمەن, سىرتقى ءجۇرىس-تۇرىسىندا, كيىنۋ, سىپايىلىق ادەتىندە بىرقىدىرۋ ايىرما بارلىعى بايقالادى. الدىمەن سال تۋرالى بايانداساق, سالدىڭ قىلىعى قىزىق. اۋىل نە ءۇي سىرتىندا اتتان ءتۇسىپ, جەر باۋىرلاپ جاتىپ الادى. اۋىل نە ءۇي سىرتىندا اتتان ءتۇسىپ, باسىن كوتەرىپ, شاڭىراققا كىرگىزەدى. تاماقتى ءوزى ىشپەيدى, قىزدار ءىشىپ-جەگىزۋدى مىندەتىنە الادى. ءبىر سوزبەن تۇيىندەگەندە, سال نە ىستەسە دە, قانداي ەركەلىك كورسەتسە دە ەل توزىمدىلىك تانىتاتىن سالت, ءداستۇر بولعان. بۇلاردىڭ كيىم كيىسىنە كەلەر بولساق, سالدار جۇرتتىڭ ورتاق سالتىندا جوق, ەرەكشە, كۇلكىلى, كوزتارتارلىق الەمەشتى كيىمدەر كيىنىپ, جارقىلداق مونشاقتاردى تاعىنعان. باس كيىمنىڭ, شاپان, شالبار, بايپاقتاردىڭ شۇبەرەگى الا-قۇلا, قىرىق قۇراۋ بولادى ەكەن. بورىك, تىماققا ۇكى, نەشە ءتۇرلى مونشاق قاداعان. سىرت كيىمدى كەيدە بىرىڭعاي اق, قىزىل-جاسىلدى, كەيدە قىم-قيعاش ءار شۇبەرەكتەن ارالاستىرىپ تىكتىرگەن, وعان توقىعان ىشەكپەن دە, قۇرىم كيىز دە قوسا تىگىلگەن بولادى» – دەپ كورسەتەدى. ءبىرجان سالدىڭ كوزىن كورگەن ءىلياس مەيىربان ۇلى دەگەن كىسى, «كەڭ جاعالى اق كويلەك, دوڭگەلەك ەتەكتى وقالى قامزول, سىرتىندا كوكالا قاپتال شاپان, باسىندا ۇكىلى قۇندىز بورىك, ۇكىسى بۇلعاق-بۇلعاق ەتەدى. قالتاسىندا كۇرەڭ شۇعا تاقياسى بار ەكەن, – دەپ سۋرەتتەيدى.
سەرىلەر بەكزاتتىققا ۇيىرلىگىمەن كوزگە تۇسەدى. بويلارىن قىلاۋسىز تازا, كىرشىكسىز ۇستاپ, سىپايىلىقتى داعدى ەتەدى. لاس, كىر ۇيلەرگە قونبايدى. كىر ىدىس-اياقتان اس ىشپەيدى. توسەك ورنى تازا بولماسا ول ۇيگە جاتپايدى. وسى قاسيەتتەردىڭ اقان سەرىنىڭ بويىندا بولعانىن م.جۇماباەۆ اقان سەرى تۋرالى ماقالاسىندا تاماشا باياندايدى.
سەرىلەردىڭ تابيعاتى سالداردان مۇلدەم بوتەن سيپاتتا كورىنگەن. ولار سونداي ءبىر جىبەك مىنەزدى, سىمباتتى, ءارى بويىندا الدەنەشە ونەردى قاتار يگەرگەن سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى تۇلعالار رەتىندە كوزگە تۇسكەن. سۇلۋ قىزداردى انگە قوسىپ, جۇيرىك ات, قىران بۇركىت ۇستاپ, اسەم ءسان-سالتاناتپەن ءجۇرىپ-تۇرعان. سالدار ايلاپ-جىلداپ ەل كەزىپ كەتەتىن بولسا, سەرىلەر تۇزدە جۇرسە دە ءۇي-جايىن ۇمىت قالدىرماعان. جالعان سويلەۋدى بىلمەگەن. وسى شارتتارعا سايكەس كەلگەن جاندى عانا قازاق سەرى اتاندىرعان.
ەل اۋزىندا سالداردىڭ پاڭ ءجۇرىسى, تاكاپپار مىنەزدەرى, كيىم كيىستەرى, ءسان-سالتاناتى تۋرالى اڭىز-اڭگىمەلەر كوپ. مىسالى, جەتىسۋ وڭىرىندە «داۋرەن سالدىڭ بەلبەۋىندەي» دەگەن تەڭەۋ قالىپتاسقان. ول ىلەنى كەشىپ وتكەندە بەلبەۋىنىڭ ءبىر ۇشى ارعى جاعادا, ەكىنشى ۇشى بەرگى جاعادا قالادى ەكەن دەگەن اڭىز بار.
– سال-سەرىلەر تۋرالى حالىق اراسىندا الۋان ءتۇرلى اڭىزدار بار عوي...
– ارقادان شىققان قاسپاق سال اتىن ءشايى شۇبەرەكپەن تۇساسا, كەي سالداردىڭ اتتارىنا ءشوپ ورنىنا مەيىز, سۋ ورنىنا بيە ءسۇتىن بەرەتىنىن ەل اڭىز قىلىپ ايتادى. قازاق حالقىنىڭ ەجەلگى سالتتارىنىڭ ءبىرى – سالدىق سالىستىرۋ. باسەكەگە تۇسكەن سالداردىڭ ءىس-ارەكەت, قىلىقتارى باسقا ادامدار ءۇشىن اقىلعا سىيىمسىز, ەرسى كورىنۋى مۇمكىن.
باسەكە كەزىندە استىنداعى ءمىنىپ جۇرگەن اتىن ءاپ-ساتتە باۋىزداپ تاستاي بەرگەن. سالدىق سالىستىرۋ كەزىندە كىسىلىك, جومارتتىق, مارتتىك, تاعى باسقا ونەر تۇرلەرى سىنالعان. سالدار سايقىمازاق, ازىلكەش-قۋلار سەكىلدى ەلدى كۇلدىرىپ, دۋمانداتىپ جۇرگەن. سالدار سياقتى سەرىلەر دە قىمبات ماتادان كيىم كيىپ, ارعىماق ات ءمىنىپ, بۇركىت باپتاپ, قۇس سالىپ, قاسىنداعى جىگىت-جەلەڭىمەن ەل ارالاعان. سەرىلەر تازا, ەتەك-جەڭى جيناقى كيىنگەن, كەربەز, پاڭ مىنەزدەرىمەن وقشاۋلانىپ, جومارتتىق, العىرلىق, بىلىمدارلىق قاسيەتتەرىمەن ەرەكشەلەنگەن, ونەر جولىنا بەرىلىپ, ساۋىق قۇرىپ, اڭشىلىق-ساياتشىلىقپەن اينالىسقان ونەر يەلەرىنىڭ جاڭا ءتۇرى دەۋگە بولادى. سال-سەرىلەر توپتاسا ءجۇرىپ اۋىل-اۋىلدى ارالاعان, اقىن, ءانشى, بالۋان سياقتى ونەرپاز سەرىكتەرى قاتار جۇرگەن. سەرىلەردىڭ بىردەي ات ءمىنۋى, ءبىر تەكتەس كيىم كيۋى, سالداردىڭ ەلدەن ەرەك, الاباجاق كيىمى, باسىنداعى ۇكىسى دە كوشپەلى دالا ۇلگىسىندە ادەمى اسەر قالدىرعان. سال-سەرىلەردىڭ ءىس-قيمىلى حالىقتىق دراما ونەرىندەگى (ساحنالىق) ويىن-ساۋىق قىزمەتىن اتقاردى. سال-سەرىلەر اقىن, كومپوزيتور, ءانشى بولۋىمەن قاتار ارتىستىك, بيشىلىك, سيقىرشىلىق, ت.ب. قاسيەتتەردى بويىنا جيناقتاعان ونەرپازدار ەدى. ا.جۇبانوۆتىڭ, ءا.تاجىباەۆتىڭ ەستەلىكتەرىندە شاشۋباي قوشقارباي ۇلى تۋرالى «ات ۇستىندە تۇرىپ بايانمەن ءان سالعاندا بەت-اۋزىن ادام تانىماستاي وزگەرتىپ, باس تەرىسىن جۇگىرتىپ ويناتقاندا قالپاعى توبەسىندە موڭكيتىن, تاياعىن سيقىرشىداي ويناتاتىن ەدى» دەيدى. اياعىنا ۇلكەن سىرىق بايلاپ ونەر كورسەتكەنى ءۇشىن «اعاشاياق» دەگەن اتقا يە بولعان. بەرىكبول 6-7 تۇيەنى قاتار قويىپ, ءبىر جاعىنان ەكىنشى جاعىنا سەكىرىپ تۇسەتىن بولعان. ول قولىنا اعاش الىپ, كەرۋلى ارقاننىڭ ۇستىمەن جۇگىرگەن, شاپقان اتتىڭ ۇستىندە توبەسىمەن تۇرىپ بيلەۋ, شالقالاپ جەردەن اۋزىمەن تاقيا الۋ سياقتى تسيرك ويىندارىن شەبەر ورىنداعان.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن بايقال ءبايادىل,
«ەگەمەن قازاقستان»
