مينيسترلىكتەردىڭ ءۋاجى قانداي؟
تاياۋدا اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ساۋالدارعا جاۋاپ بەرىپ, جانار-جاعارماي باعاسىن تىزگىندەۋگە قاتىستى اتالعان مينيسترلىكتىڭ اتقارعان شارالارىن باياندادى, باعانىڭ قۇبىلۋىنا قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى. ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بيىل كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن تۇراقتى جۇرگىزۋ ءۇشىن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ «كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا ديزەلدىك وتىندى جەتكىزۋ بويىنشا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا وبلىستاردى بەكىتىپ بەرۋ كەستەسىن» ازىرلەپ, بەكىتكەن. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جىل سايىن وبلىس اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرگە ء(اشتو) قاجەتتى جانار-جاعارماي كولەمىن انىقتاپ, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە ەگىس جانە ەگىستى جيناۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ارنالعان ءاشتو ءۇشىن ديزەلدىك وتىندى جەتكىزۋ كولەمى تۋرالى ۇسىنىستاردى ەنگىزەدى. بىراق جوسپارلى جۇمىستىڭ ناتيجەسى فەرمەرلەردىڭ كوڭىلىنەن شىقپاي تۇر. سەبەبى, باعا ءالى دە بولسا قىمبات. ا.ەۆنيەۆ كۇزگى جيىن-تەرىن ناۋقانىنا دايىندىق شارالارىن ەرتەرەك باستاپ, ەكى مينيسترلىك وكىلدەرىنىڭ, فەرمەرلەردىڭ جانە دە تاسىمالداۋشى وپەراتورلاردىڭ باسىن قوسىپ جيىن وتكىزگەنىن, وندا ءار تاراپ باعاعا قاتىستى ويلارىن ورتاعا سالعانىن, ءار ايداعى ديزەل قۇنىن بەكىتىپ وتىراتىندارىن ايتتى.
− سوڭعى ەكى جىلدا مەملەكەت تاراپىنان كوگىلدىر وتىن قۇنىن رەتتەپ وتىرۋ جۇيەسى توقتاتىلدى. ناۋقان كەزىندە باعانىڭ اسپانداپ كەتپەۋى ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا مينيسترلىكتەرى مەن وپەراتور كومپانيالار جانە فەرمەرلەر وداعى بىرىگىپ, ءار ايداعى باعانى بەكىتىپ وتىرۋ جۇيەسىنە كوشتىك. فەرمەرلەر ءۇشىن شىلدە ايىنداعى بارلىق تاراپ بويىنشا بەكىتىلگەن ديزەل وتىنىنىڭ باعاسى – 163 تەڭگە. شىلدە ايىنا جوسپارلانعان جۇمىستىڭ 92 پروتسەنتى ورىندالىپ, جانار-جاعارماي فەرمەرلەرگە جەتكىزىلدى. باعاسى تولەندى. ەندى تامىز ايىنا جاسالاتىن كەلىسىم بويىنشا باعا 1 تەڭگەگە ءوسىپ, ليترىنە – 164 تەڭگە بولىپ وتىر. وتىن كولەمى جەتكىلىكتى. ال جوعارىداعى كەلىسىم بويىنشا قىركۇيەك ايىندا باعا وسپەيدى, كەرىسىنشە تومەندەۋگە ءتيىس. ناقتى قانشاعا تومەندەيتىنىن ايتا المايمىن. سونىمەن قاتار, قازان ايىنداعى باعا قىركۇيەك ايىنداعى باعادان تومەن بولۋى كەرەك, بۇل دا ورتاق كەلىسىمدە قاراستىرىلعان. كەلىسىم 1 شىلدەدە بەكىتىلگەن بولاتىن. بۇگىنگى جانار-جاعارماي بەكەتتەرىندەگى ليترىنە 180-200 تەڭگە دەگەن باعانىڭ فەرمەرلەرگە قاتىسى جوق, – دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى.
ديزەل قۇنىنىڭ وسۋىنە ىقپال ەتىپ وتىرعان فاكتوردى ا.ەۆنيەۆ ءار وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ ءارتۇرلى تاسىمالداۋشى وپەراتورلارمەن جۇمىس ىستەيتىندىگىمەن بايلانىستىرىپ وتىر.
− جانار-جاعارمايدى وتاندىق فەرمەرلەرگە تاسىمالدايتىن جالعىز وپەراتور بولۋى مۇمكىن ەدى. مىسالى, «قازمۇنايگاز». تاسىمالداۋشى دانەكەرلەر اراسىنداعى ءاربىر تيىن ءۇشىن قانشاما داۋلاستىق. شارۋالارعا ديزەل وتىنىن جەتكىزەتىن بەنزوۆوزدار جاقىن ورنالاسقان شارۋا ورتالىقتارىنا قوسىمشا 10 تەڭگەدەن, شالعاي ورنالاسسا – 15 تەڭگەدەن الادى. بۇل سوماعا جەتكىزۋ قۇنى مەن وپەراتورلاردىڭ قىزمەتى كىرەدى. الايدا جانار-جاعارماي تاسىمالدايتىن وپەراتوردى ءار وبلىس ءوزى تاڭدايدى. ال قاي ءوڭىر قانداي وپەراتور تاڭدايتىنى, ونىڭ كەلىسىلگەن باعاسى قانداي بولاتىنى اشىق ەمەس. وسىدان بارلىق وبلىستاعى فەرمەرلەر زارداپ شەگۋى ىقتيمال. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تاراپىنان شارۋا قوجالىقتارىنا «قازمۇنايگاز» كاسىپورنىن وپەراتور رەتىندە بەكىتۋ قاجەتتىگى تۋرالى ۇسىنىس ايتقان بولاتىنبىز,– دەيدى ا.ەۆنيەۆ.
بۇگىندە «قازمۇنايگاز ونىمدەرى» جشس سولتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان, اقمولا, قوستاناي وبلىستارىنا جانار-جاعارمايدى جەتكىزۋشى وپەراتور رەتىندە بەكىتىلگەن. مەكەمەنىڭ باس ديرەكتورى قۋاندىق قۇلمۇرزين جانار-جاعارمايدىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارىن وندىرۋشىلەرىنە جەتكىزىلۋ كەستەسىمەن تانىستىرىپ:
– مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا ججم 1 ءليترى 148-149 تەڭگەنى قۇراسا, ونى مۇناي ساقتاۋ بازاسىنا جەتكىزۋ قۇنى عانا ەسەپكە الىنادى. ءبىزدىڭ باعامىز اقمولا وبلىسى بويىنشا – 166-167 تەڭگە, قوستاناي وبلىسىندا – 165-166 تەڭگە, شىعىس قازاقستاندا – 169-170 تەڭگە, سولتۇستىك قازاقستان ءۇشىن – 168-169 تەڭگە. ءبىز, وپەراتورلار باعانىڭ قۇبىلماۋىن ءجىتى قاداعالايمىز. دەسەك تە, بىزدەن باسقا دا وپەراتورلار بار, ولار باعانى قالاي قوياتىنىنا وزدەرى جاۋاپتى, – دەپ ءتۇسىندىردى.
ال مۇناي بيزنەسىنە قاتىسۋشى ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى, مۇناي ونىمدەرىن وپەراتورلارعا جەتكىزۋمەن اينالىساتىن «PetroleumOperating» جشس باس ديرەكتورى اسحات قالياقپاروۆتىڭ ايتۋىنشا, باعا نارىق ويىنشىلارىنىڭ ديالوگى ارقىلى قالىپتاسادى. ەكى مينيسترلىكتىڭ بەكىتكەن كەستەسى بويىنشا مۇناي ونىمدەرى ءموز-دەن 150 تەڭگەدەن شىعادى. ال ديزەلدىك وتىن قۇنى كەيبىر جانارماي ستانسالارىندا 182-187 تەڭگەگە جەتكەن.
بەكىتىلگەن كەستەگە قاراماستان, ءار تاسىمالداۋشى, قىزمەت كورسەتۋشى مەكەمە باعانى وزىنشە قۇبىلتىپ وتىرعانىن كورۋگە بولادى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ۇسىنىس ازىرلەپ وتىر ەكەن. ا.ەۆنيەۆ تسيفرلاندىرۋ اياسىندا ساتىپ الۋ جۇيەسىن, كەلىسىمشارت جاساسۋدى ونلاين تۇردە جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى اقپارات اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن ايتتى.
− كەز كەلگەن فەرمەر ءۇشىن ەلەكتروندى تۇردە ءوتىنىش بەرۋ ارقىلى وپەراتوردىڭ قىزمەت قۇنىن تاڭداۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. ءوز كەزەگىندە وپەراتورلار دا باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن ساپاعا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. مۇنداي جوبا كەيبىر وڭىرلەردە ىسكە اسىپ ۇلگەرگەن, qoldau.kz پورتالى ارقىلى ارزان ديزەل وتىنىن الۋ ءۇشىن 105 فەرمەر ەلەكتروندى ءوتىنىش بەردى, – دەيدى ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر.
«اقپاراتتىق ەسەپتەۋ ورتالىعى» اق پاۆلودارلىق بولىمشەسىنىڭ باسشىسى جانار سلاموۆانىڭ ايتۋىنشا, شىلدە ايىنان باستاپ جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن ديزەل وتىنىن ءبولۋ بويىنشا وبلىستا قاناتقاقتى جوبا جۇزەگە اسىرىلا باستاعان. تاۋار وندىرۋشىلەر پورتالدا القاپتاردى بەلگىلەپ, جەر ۋچاسكەلەرى بويىنشا 2016-2018 جىلدار ارالىعىنداعى ءۇش جىلدىق بۇيرىقتار مەن بيىلعى جوسپاردى ەنگىزەدى. جۇيە اۆتوماتتى تۇردە قاشىقتىقتان جەردى تەكسەرەدى دە, اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى سول جەردە اۆتوماتتى تۇردە بولىنەتىن ديزەل وتىنىنىڭ كولەمىن ەسەپتەيدى. ەگىستىك القاپتارىنىڭ كارتاسى كورسەتىلگەننەن كەيىن ءبىر كۇننىڭ ىشىندە وتىنىشتەردى قابىلداپ, فەرمەرگە كۆوتا بەكىتەدى. وسىلايشا فەرمەر وپەراتورمەن پورتال ارقىلى ەلەكتروندى كەلىسىمشارت جاسايدى. مۇنداي جاڭاشىلدىق ارزانداتىلعان ديزەل وتىنىن ءادىل ءبولۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىر.
شارۋالار نەگە نارازى؟
بيىلعى كۇزگى ناۋقان كەزىندەگى باعانىڭ كۇرت قىمباتتاۋى سالدارىنان ەگىن القاپتارىنىڭ 20 پروتسەنتى ورىلماي قالۋى مۇمكىن دەگەن اقپاراتتى ەستىگەننەن كەيىن «قازاقستان فەرمەرلەر وداعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى اقمولا وبلىسى فيليالىنىڭ توراعاسى قانات تاڭات ۇلىنا حابارلاسىپ, ءمان-جايدى وزىنەن سۇراپ بىلدىك.
− شارۋالار ەگىن ەگۋگە دايىندالا باستاعان كەزدە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ءتۇرلى سىلتاۋمەن باعانىڭ قىمباتتاعانىن جاريالايدى. ءدال وسى ۋاقىتتا مۇناي وندەيتىن زاۋىتتاردىڭ ءبىرى جوندەۋگە جابىلادى. بۇل ماسەلەنى شەشۋگە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ازىرگە شاماسى كەلمەي وتىر. بۇگىندە ارزانداتىلعان جانار-جاعارمايدىڭ تونناسى – 206 مىڭ تەڭگە. وسىنىڭ سالدارىنان ەگىن القاپتارى ورىلماي قالۋى مۇمكىن. ەگىن ەگىپ, ءناسىبىن كورەم دەگەن شارۋا ەرتەڭ شىعىنعا باتايىن دەپ تۇر, – دەپ كۇيىنىشىن ءبىلدىردى قانات تاڭات ۇلى.
ونىڭ ايتۋىنشا, فەرمەرلەر وداعى اكتسيز ارقىلى سالىق ساياساتىن وزگەرتۋ جانە دە سۋبسيديا بەرۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ, ۇكىمەتتىڭ 500-ءشى قاۋلىسىنا وزگەرتۋلەر ەنگىزۋدى كوزدەپ وتىر.
– ءبىزدىڭ ويىمىزشا جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ بيدايعا قاتىسى 1/3 بولۋ كەرەك, 1 توننا جانار-جاعارماي 3 توننا استىقتىڭ باعاسىنان اسپاۋى شارت. بۇگىندە ءبىر توننا ديزەل قۇنى ءبىر توننا بيداي قۇنىنان 4-5 ەسە قىمبات بولىپ وتىر, – دەدى فەرمەر. ق.تاڭات ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ا.ەۆنيەۆ جوعارىدا ايتقان باعانى تۇراقتاندىرۋعا قاتىستى كەلىسىمنەن فەرمەرلەر وداعى حابارسىز. ەشقانداي حاتتامالارعا قول دا كويىلماعان.
− ءبىز باسىندا بۇل سۇراقتى ا.ەۆنيەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ەنەرگەتيكا مينيستىرلىگىندە, «اتامەكەن» ۇكپ-دا تالقىلاۋعا سالعانبىز. وكىنىشكە قاراي ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى شارۋالاردىڭ پىكىرىنە قۇلاق سالمادى, ال اۋىل شارۋاشىلىق مينيسترلىگى مەن «اتامەكەن» ۇكپ وزدەرىنىڭ دارمەنسىزدىگىن كورسەتتى. سوندىقتان باق وكىلدەرىندەگى شۋ قولدان جاسالعان جوق, وعان اۋىلداردان, فەرمەرلەردەن كەلىپ جاتقان حاتتار دالەل. قاجەت بولسا, ءبىز كەلىسىمشارتتاردى دا كورسەتە الامىز, – دەدى «قازاقستان فەرمەرلەر وداعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى اقمولا وبلىسى فيليالىنىڭ توراعاسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, شارۋاشىلىقتاعى ماسەلە مۇنىمەن بىتپەك ەمەس. ەلىمىزدەگى ۇساق جانە ورتا شارۋاشىلىقتارداعى سان ءتۇيىننىڭ كۇرمەۋى كۇردەلەنىپ بارادى.
− ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, ەلدەگى تەحنيكانىڭ 80%-ءى ەسكىرگەن. ونى جاڭارتۋعا بولىنگەن قاراجات ماسەلەنىڭ 1,5%-ءىن عانا شەشۋگە جەتەدى. وتاندىق تەحنيكا بىزدە جوق دەپ ايتۋعا بولادى. ال شەتەلدىك تەحنيكانىڭ باعاسى وتە قىمبات. قىمبات بولسا دا, شارۋاشىلىقتار قارىزعا بەلشەدەن باتىپ, سول تەحنيكالاردى ساتىپ الۋعا ءماجبۇر, – دەدى ق.تاڭات ۇلى.
باعا جاقىن ارادا تومەندەمەيدى
تاياۋدا ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى بولات اقشولاقوۆ ديزەل وتىنى باعاسىنىڭ كۇرت وسۋىنە قاتىستى مالىمدەمە جاساپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن تۇسىندىرۋگە تىرىسقان-دى. ونىڭ سوزىنە سەنسەك, سوڭعى ۋاقىتتا ديزەل وتىنىن تۇتىنۋ كولەمى ارتىپ, ونىڭ باسىم بولىگى اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تەمىر جول سالالارىن قامتاماسىز ەتۋگە جۇمسالىپ وتىر. ەكىنشىدەن, قازاقستان ارقىلى وتەتىن ترانزيتتىك جۇك تاسىمالىنىڭ ارتۋى جانە ىشكى نارىق پەن كورشى ەلدەردىڭ شەكارالاس ايماقتارداعى باعانىڭ ديسپاريتەتىنە بايلانىستى وتىننىڭ شەكارا اسىپ كەتۋى دە نەگىزگى سەبەپتەردىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار, ءۇشىنشى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى مودەرنيزاتسيالاۋدان وتكىزىلگەن. شىمكەنتتەگى ءموز مودەرنيزاتسيالاۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە تۇر. ولار ەندى قىركۇيەكتەن باستاپ جۇمىس ىستەمەك.
ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, كوكتەمدە 375 مىڭ توننا ديزەل وتىنى شىعارىلسا, كۇزگى مەزگىلدە 394 400 توننا ديزەل وتىنىن ءوندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازاقستاننىڭ ءار بولىگىندە جيىن-تەرىن ماۋسىمى ءارتۇرلى بولادى. مىسالى وڭتۇستىكتە استىق جيناۋ اياقتالعان كەزدە سولتۇستىكتە ەندى باستالادى. جوسپارلانعان كولەم وبلىستارعا تەڭدەي بولىنگەن.
ال باعانىڭ ءوسۋ ماسەلەسىن مۇناي ءوندىرۋشى, جەتكىزۋشى كومپانيالار قالاي تۇسىندىرەدى؟ وسى رەتتە «Kazenergy» قاۋىمداستىعىنىڭ مۇناي-گاز جانە ەنەرگەتيكالىق دامۋ جونىندەگى اتقارۋشى ديرەكتورى رۇستەم قابجانوۆ: «باعا ءوسىمى تەك ءبىر مەكەمەگە بايلانىستى ەمەس. نەگىزگى ماسەلە شيكىزاتقا, مۇنايعا تىرەلەدى. بىرنەشە جىل بۇرىن داعدارىس كەزىندە مۇنايدىڭ 1 باررەلى 30 دوللارعا دەيىن ءتۇسىپ كەتكەن بولاتىن. ول كەزدە مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالار باعانى وزدەرى رەتتەگەن. ءدال قازىر باررەل قۇنى وسسە دە زاۋىتتارعا شيكىزاتتىڭ ءتيىستى كولەمى بارادى. مەملەكەت تاراپىنان زاڭدى تۇرعىدا ديزەل وتىنىنىڭ باعاسى رەتتەلمەيدى, باعانى نارىق بيلەپ وتىر. مەملەكەت ديزەلدىك وتىندى سۋبسيديالامايدى», دەدى ول.
ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى بولات اقشولاقوۆ جاساعان مالىمدەمەگە سۇيەنسەك, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق (ەەو) اياسىندا 2025 جىلى بىرىڭعاي جانار-جاعارماي نارىعىن قۇرۋ تۋرالى ورتاق كەلىسىم جاسالماق. ول ۇيىمعا مۇشە ەلدەردەگى كوگىلدىر وتىننىڭ باعاسى قانداي بولسا, قازاقستان دا سوعان ساي باعانى وزگەرتۋگە مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى. ەسكەرەتىن ءبىر ماسەلە, كورشى رەسەيدەگى جانار-جاعارماي قۇنى بىزدەگىدەن ەكى ەسە جوعارى. رەسەي ستاتيستيكا كوميتەتى بەكىتكەن 2018 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنداعى اي-92 ماركالى بەنزيننىڭ قۇنى 73,43 تەڭگەدەن جوعارى بولسا, اي-95-ءتىڭ قۇنى قازاقستانداعى باعادان 69,87 تەڭگەگە قىمبات. اي-98-ءدىڭ قۇنى دا شارىقتاپ تۇر, ەكى ەل اراسىنداعى باعا ايىرماشىلىعى 80 تەڭگەنى قۇرايدى. ال وتاندىق شارۋالاردى شىرىلداتقان ديزەل باعاسىنداعى ايىرماشىلىق – 63,37 تەڭگە. ەنەرگەتيكا نارىعىنىڭ مامانى سەرگەي سميرنوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەەو اياسىندا بىرىڭعاي جانار-جاعارماي نارىعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن باعا 2025 جىلعا دەيىن قىمباتتاي بەرەدى. قازاقستاندىق وتىننىڭ قۇنى كورشى رەسەيدەگى باعامەن سايكەس كەلمەيىنشە, باعا تۇراقتانبايدى دەگەن پىكىر بىلدىرگەن بولاتىن مامان. ويتكەنى قوعامدا رەسەيدەگى باعا قازاقستانداعىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا جوعارى دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسىپ كەلەدى. بىراق كورشى ەلدە جانارمايدىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ 7-10 پروتسەنتى شيكىزاتتىڭ قۇنىنان, 50 پروتسەنتتەن استامى سالىقتان قۇرالسا, بىزدە بەنزين قۇنىنىڭ 60 پروتسەنتى شيكى مۇنايعا, 10 پروتسەنتى سالىققا تيەسىلى. سەرگەي سميرنوۆتىڭ ايتۋىنشا, ىشكى نارىقتى وتاندىق جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءموز-دەردى جاڭعىرتىپ, ونىڭ قۋاتىن تولىق پايدالانۋ ءۇشىن جىلىنا 17,5 ميلليون توننا شيكى مۇناي وڭدەۋ كەرەك دەپ جوسپارلانعان. الايدا قاشاعان, قاراشىعاناق, تەڭىز سىندى كەن ورىندارىن يگەرۋشىلەر مۇنايدى سىرتقا تاسىمالداۋعا مۇددەلى. ياعني جاڭعىرتىلعان ءموز-دەر تولىق قارقىنمەن جۇمىس ىستەۋگە قاجەت شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتىلمەي قالا ما دەگەن قاۋىپ تۋىندايدى.
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
