17-19 تامىز ارالىعىندا وتەتىن ءداستۇرلى عىلىمي جيىن تاريحى 1982 جىلى بەركليدە كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىندە باستالعان بولاتىن, سودان بەرى جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەردە ستامبۋلدا, لوندوندا, انكارادا, ماينتسەدە, ۋپسالادا, ىزمىردە, سەگەدە, وكسفوردتا جانە باسقا دا اكادەميالىق ورتالىقتاردا وتكىزىلگەن. جيىن ەكى جىل سايىن ءبىر رەت, تۇركيا مەن ودان تىس جەرلەردەگى ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىندا ءوتىپ وتىرادى. بۇل كەزدەسۋ ورتالىق ازيادا تۇڭعىش رەت ءوتىپ وتىر. ۋپسالا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ەۆا چاتو: «بۇل عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت تۇركى الەمىنىڭ جۇرەگىندە, التىن قازىعىندا ءوتىپ وتىر. تۇركى حالىقتارى ەۋرازيا كەڭىستىگىندە تارىداي شاشىلعان. قازاقستان سول كەڭىستىكتىڭ تۋرا ورتاسىندا ورنالاسقان. بۇل جيىن تۇركى تىلدەردە سويلەيتىن ۇلتتاردىڭ باس قوسقان ورتالىعىندا وتۋىمەن دە قۇندى. مەن ءوزىم, تۇركى الەمىنىڭ ورتالىعىنا كەلگەنىمە اسا قۋانىشتىمىن», دەدى.
تۇركى اكادەمياسىنىڭ قولداۋىمەن وتكەن كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز سويلەگەن اكادەميا باسشىسى دارحان قىدىرالى قازاقستانداعى تۇركىتانۋ عىلىمىنىڭ جاڭا كەزەڭىن حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ استانادا قۇرىلۋىمەن تىكەلەي بايلانىستىرۋعا بولاتىنىن اتاپ ءوتىپ, تۇركىتانۋ عىلىمىنا ەڭبەك سىڭىرگەن عالىمدارعا ارنايى ماراپاتتار تاپسىردى.
«تۇركى اكادەمياسى تۇركى لينگۆيستيكاسىنا بايلانىستى ءبىرشاما جۇمىس اتقاردى. ەكسپەديتسيالارىن ۇيىمداستىرىپ, سوزدىكتەر شىعاردىق. ولاردىڭ اراسىندا ءامىر ءناجىپتىڭ ءحىV عاسىر تۇركى تىلدەرىنىڭ تاريحي-سالىستىرمالى ءتورت تومدىق سوزدىگى, كونە تۇركى سوزدىگى, «ماناس» سوزدىگى دە بار. سونىمەن قاتار, جويىلۋ قاۋپى بار تۇركى تىلدەرىنە بايلانىستى ارنايى ەنتسيكلوپەديالىق كىتاپ شىعارىپ, يۋنەسكو-نىڭ شتاب پاتەرىندە ۇلكەن حالىقارالىق جيىن وتكىزدى. بيىل تۇركى لينگۆيستيكاسى ءۇشىن ايتۋلى جىل. ويتكەنى وسىدان 125 جىل بۇرىن ۆ.تومسەن تۇركى جازۋىنىڭ كىلتىن تاۋىپ, ونى دۇنيە جۇزىنە پاش ەتكەن بولاتىن. سودان بەرى تۇركولوگيا جانە تۇركى لينگۆيستيكا سالاسىندا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلىپ, ىرگەلى ەڭبەكتەر جازىلدى. سونىڭ ىشىندە وسىندا وتىرعان عالىمداردىڭ دا ەڭبەكتەرى بار. ءبىز تومسەننىڭ وسى جاڭالىعىنا وراي جيىن وتكىزىپ, ارنايى مەدال شىعارىپ, تۇركولوگياعا ەڭبەگى سىڭگەن عالىمداردى ماراپاتتاعان بولاتىنبىز. بۇگىن دە تۇركى لينگۆيستيكاسىنا ەڭبەك ءسىڭىرىپ جۇرگەن ارىپتەستەرىمىزدى وسى كونفەرەنتسيا اياسىندا ماراپاتتاساق دەپ وتىرمىز. بۇل ءبىز ءۇشىن دە – ۇلكەن مارتەبە», دەدى تۇركى اكادەمياسىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى.
حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ ۆ.تومسەن مەدالىمەن فرانكفۋرت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, قازىرگى تۇركى تىلدەرى مەن كونە تۇركى تىلىنە بايلانىستى ىرگەلى زەرتتەۋلەرىمەن تۇركىتانۋ عىلىمىنا ەرەن ەڭبەك سىڭىرگەنى ءۇشىن يرينا نەۆسكايا, ا.ميتسكەۆيچ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, قىرىم تاتارلارىنىڭ جانە قازاق تىلدەرىنە بايلانىستى زەرتتەۋلەرى ءۇشىن گەنريك يانكوۆسكي, ال تۇركى اكادەمياسىنىڭ ارنايى التىن مەدالىمەن ۋپسالا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, سالىستىرمالى تۇركى ءتىل ءبىلىمىن زەرتتەۋدە جەتىستىككە جەتكەنى ءۇشىن ەۆا چاتو ماراپاتتالدى.
تۇركى تىلدەرىنىڭ ورتاق جانە جەكەلەگەن وزەكتى ماسەلەلەرىنە ارنالعان بۇل كونفەرەنتسيا تۇركىتانۋداعى ماڭىزدى عىلىمي جيىنداردىڭ قاتارىندا. تۇركى ءتىل ءبىلىمىنىڭ كونە جانە بۇگىنگى زاڭدىلىقتارى عالىمدار ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولىپ وتىر.
ءۇش كۇنگى عىلىمي جيىن اياسىندا ء«سىبىردىڭ جويىلىپ بارا جاتقان تۇركى تىلدەرىنىڭ قۇجاتتاماسى», «تۇركى جانە باسقا دا ترانسەۋرازيالىق تىلدەردەگى ءارتۇرلى ماندىلىك پەن رەتتىلىك» تاقىرىپتارىندا سەمينارلار ءوتىپ جاتىر.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان ومار
«ەگەمەن قازاقستان»
