سوڭعى جىلدارى وڭتۇستىك كورەياعا كوكشەتاۋ وڭىرىنەن بەت تۇزەگەن قانداستاردىڭ لەگى ازايماي تۇر. ازايعانىڭىز نە, سوڭعى كەزدە ءتىپتى ۇدەپ بارا جاتقان ءتارىزدى. كەشەگى كەڭەس زامانىندا ەلىمىزدەن سوتسياليستىك لاگەرگە قاراعان ەلدەرگە ينجەنەر-تەحنيك ءتارىزدى قات مامانداردىڭ جىبەرىلىپ تۇرعاندىعىن ءبىلۋشى ەدىك. گەولوگتارىمىز موڭعوليادا كەن-بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەنىن, دارىگەرلەرىمىز سوناۋ افريكاداعى سومالي, كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكالارى ءتارىزدى مەملەكەتتەردە ناۋقاستاردى ەمدەگەنى جالپاق جۇرتقا جاقسى ءمالىم.
ەل شەتىن تۇمشالاعان تەمىر توردىڭ ىدىراۋى مۇڭ ەكەن, بۇرىن جالپاق جۇرتقا بەيمالىم بولىپ كەلگەن شەتەلدەرگە ەمىن-ەركىن شىعۋعا مۇمكىندىك پايدا بولدى. سونىڭ ءبىر سورابى – كورەيا. ارينە, كورەيادا ەمەشەگى ءۇزىلىپ كۇتىپ وتىرعان ناعاشىمىز جوق, ات ارىتىپ, سابىلعان جۇرت جۇمىس ىستەۋگە بارادى. بىراق بارىپ-كەلگەندەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ول جاقتا ءبىزدىڭ ەڭبەك ميگرانتتارىن ەڭ لاس, ەڭ اۋىر, ازاپتى جۇمىسقا جەگەتىن كورىنەدى. كورەشەكتى كورەتىن قازاق, قىرعىز, وزبەك ميگرانتتارى.
– وسى جىگىت بار-جوعى ءبىر جىلعا جەتەر-جەتپەس قانا جۇمىس ىستەدى. الدىندا تەلەفون ارقىلى حابارلاسقاندا, ەندى ءبىر ايدان سوڭ ەلگە قايتامىن دەپتى پاقىر, – دەيدى جانازا داستارحانىنىڭ ۇستىندە ايتپاي كەلگەن اجالدىڭ انىق سەبەبىنەن حاباردار بىرەۋ.
– بارا سالا رادياتسياسى كوپ زاۋىتتا جۇمىس ىستەگەن ەكەن, – دەيدى ەكىنشىسى, – اقشاعا قىزىققان عوي.
اقشا دەمەكشى, ەل ىشىندەگى «سىمسىز تەلەفون» كورەياعا بارىپ جۇمىس ىستەگەندەر اۋىلدا قالعان اكە-شەشەسىنە ايىنا 800 مىڭ, ەندى بىرەۋى ءبىر ميلليون تەڭگە جىبەرىپتى دەگەن قاۋەسەت اڭگىمەلەردى جەتكىزىپ جاتىر. وسى وقيعادان كەيىن ءبىز دە سول جاققا بارىپ جۇمىس ىستەپ كەلگەن ءبىر ازاماتتى ىزدەپ تاپتىق. اتى-ءجونى − سامات كوشىمباەۆ.
– مەن كورەياعا 2015 جىلى باردىم. ول كەزدە جەڭىلدەۋ ەدى. قازىر ولار دا شەتتەن كەلەتىن زاڭسىز جۇمىس كۇشىن تەجەي باستادى. قۇرىلىستا جۇمىس ىستەدىك. ءزاۋلىم كوپ قاباتتى ۇيلەردى سالدىق. بىزدەگىدەي قالاعان ۋاقىتتا تەمەكى تارتۋ, تاماق ءىشۋ دەگەن اتىمەن جوق, ءبارى ولشەۋلى مولشەرمەن. ء وز مىندەتىڭدى ولسەڭ دە, تىرىلسەڭ دە ءمىنسىز اتقارۋعا ءتيىسسىڭ. بارعان بەتتە اس-اۋقاتىنا ۇيرەنە الماي ازاپقا تۇستىك. كادىمگى قارا نان تابا الماي قينالدىق قوي. شەت جاعالاپ ونداعى جايدى ەستىگەننەن كەيىن ءوزىمىز دە تۋرا توزاقتىڭ وزىنە سالسا دا, باقۇل بولىپ باردىق. سوسىن لاجسىز كوندىك. كوزگە ءتۇسىپ قالمايىق دەپ جۇمىس ىستەيتىن جەرىمىز بەن ۋاقىتشا باسپانامىزدى عانا بىلدىك.
بارىنشا ىقشام ايتىلعان ساماتتىڭ وسى ءبىر اۋىز سوزىنەن ءبىراز جايدى اڭعارۋعا بولار ەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, وڭتۇستىك كورەيا قازىر جەدەل دامىپ جاتقان ەل بولعانىمەن, قۇرىلىستا, زاۋىت-فابريكالاردا جۇمىس كۇشى جەتىسە بەرمەيدى. ولاردىڭ قوجايىندارىنا سىرتتان كەلگەن جۇمىسشى تيىمدىرەك, الدەقايدا ارزانعا تۇسەدى. سودان سوڭ دەنساۋلىققا زياندى, ەڭ قيىن جەرگە وزدەرى تىلەنىپ كەلگەن, وڭ-سولىن باجايلاي المايتىن ميگرانتتاردى سالادى.
كورەيانى جاعالاعانداردىڭ تۇگەلگە جۋىعى ءوزىمىزدىڭ قازاقتار. سول جاقتان ازىن-اۋلاق تيىن-تەبەن اكەلسە, جەر ۇستىندەگى جۇماق قۇددى سول ەلدە ورناپ تۇرعانداي دىردۋ-داقپىرتىن مولايتىپ جىبەرەدى. ۇستىمىزدەگى جىلى الەۋمەتتىك جەلىدە كورەياعا ءححىىى قىسقى وليمپيادانى تاماشالاۋعا بارعان ەكى قازاقستاندىقتى اۋەجاي جەرتولەسىندە ۇستاپ, ءارى قاراي اتتاتپاي جاتقانى جونىندە حابار تاراعان بولاتىن. بۇل دا جايدان-جاي ەمەس, ويتكەنى وليمپيادا كەزىندە شەكارادان ءوتىپ كەتۋ وڭاي دەپ, اسىعىس-ۇسىگىس اتتانعان وتانداستارىمىزدىڭ جاڭا لەگى پايدا بولدى. قازىر كوكشەتاۋدىڭ تۋريستىك فيرمالارىندا كورەياعا قۇجات راسىمدەۋشىلەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى.
– الدىمەن استانا ارقىلى الماتىعا, ودان سەۋلگە ۇشامىز. ارعى-بەرگى بيلەت قۇنى 400 مىڭ تەڭگەگە جۋىق. تۋريست رەتىندە بارا جاتقان سوڭ 110 مىڭ تەڭگەنى بەس كۇنگە قوناق ءۇي ءۇشىن تولەدىم. وزگە دە جول شىعىنىن قوسا ەسەپتەگەندە 700 مىڭ تەڭگەگە جۋىق قاراجات قاجەت. ودان ارعىسىن ماڭدايعا جازىلعانى بىلەدى, – دەيدى تۋرفيرمادا جولىقتىرعان كەنجەباي ەسىمدى باۋىرىمىز.
ارينە, تۋرفيرماداعىلارعا ءبارىبىر. شىندىعىن ايتقاندا, ولارعا حالىقتىڭ سولاي قاراي ۇمتىلعانى كەرەك. نەگىزىندە, قانشاما اقشا شىعىنداپ شەكارا تۇبىنە جەتكەنىمەن, ءارى قاراي اسا الماي قالعاندارى دا بار. سوندا قانشاما تەڭگە بوسقا كۇيىپ كەتتى دەي بەرىڭىز. ءدال قازىر بەيرەسمي دەرەككوزدەرى وڭتۇستىك كورەياعا تۋريست رەتىندە بارىپ, سوندا جۇمىس تاۋىپ قالىپ قويعان 40 مىڭعا جۋىق قازاقستاندىق بار ەكەنىن ايتىپ وتىر. ارينە, بۇل تەك بەيرەسمي كورسەتكىش, بىلەتىندەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ودان دا كوپ بولۋى مۇمكىن.
وتكەن جىلى قازاقستانعا وڭتۇستىك كورەيادان وتانداستارىمىزدىڭ اۋدارعان اقشالارىنىڭ مولشەرى بۇرناعى جىلعى 9 ميلليارد تەڭگەنىڭ ورنىنا 18,8 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. وسى كورسەتكىش بويىنشا كورشىلەس رەسەيدەن كەيىنگى ەكىنشى ورىندى ەنشىلەپپىز. بۇل نە دەگەن ءسوز؟ كورەيادا جۇمىس ىستەپ جاتقان قازاقستاندىقتاردىڭ از ەمەس ەكەندىگىنىڭ دالەلى, ەكىنشى جاعىنان, ولاردىڭ وتباسىنا جىبەرگەن اقشالارى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا قىزمەت ەتىپ, پايدا اكەلىپ جاتقاندىعى. سولاي بولا تۇرا, «ارقادا قىس جايلى بولسا, ارقار اۋىپ نەسى بار؟!» دەگەندەي, ەل امان, جۇرت تىنىشتا, جۇقالاپ ايتقاندا, كوز كورىپ, قۇلاق ەستىمەگەن كورەياعا كەتۋ جاقسى نىشان ەمەس.
ءدال قازىر مەملەكەت تاراپىنان اۋىل-ايماققا قىرۋار قامقورلىق كورسەتىلۋدە. جەرمەن اينالىسساڭىز دا, مال باقساڭىز دا ىقتيارىڭىز ءبىلسىن. قانشاما باعدارلاما جۇمىس ىستەيدى. تەك ەڭبەك ەتە ءبىل. ازىن-اۋلاق تيىن-تەبەن تابامىن دەپ وزگەنىڭ زياندى قالدىعىن جيناستىرىپ, دەنساۋلىعىڭدى قۇرتقانشا, ءوز ەلىڭنىڭ وركەن جايۋىنا ۇلەس قوسقانىڭ ارتىق ەمەس پە؟
جوعارىدا ءبىز ايتقان, ءوزىمىز قاتىسقان جانازا ءبىر عانا مىسال. ال وزگە ەلدەن قانشا ادامنىڭ تانىنە سىرقات جۇقتىرعانىن كىم ەسەپتەپ جاتىر. ءومىرى وسىلاي قيىلارىن بىلگەندە بۇل دا ول جاققا اتتاپ باسپاس ەدى. وكىنىشتىڭ سوقپاعىن وزگە جۇرت باسپاسىن دەپ قالام تەربەۋگە تۋرا كەلگەنى.
بايقال ءبايادىل,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى
