وسى ماسەلەلەردى وبلىستا شەشۋ ءۇشىن الدىمەن جەدەل جۇمىس توبىن قۇرىپ, كۇن سايىن ۇيىمداستىرىلعان «اقىل شابۋىلىنا» بارلىق قىزىعۋشىلار مەن مۇددەلىلەر تارتىلدى. سونداي شۇعىل جۇمىستىڭ ارقاسىندا وڭىردەگى تسيفرلاندىرۋدىڭ جول كارتاسى جاسالدى. وعان مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا 77 جوبا بەلگىلەنگەن ەدى, سوڭىراق تاعى 17 جوبا ەنگىزىلدى.
ونىڭ اراسىندا وبلىسىمىزدا اۋىل شارۋاشىلىعى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا قاناتقاقتى سانالاتىن ماڭىزدى جوبالار بار. تسيفرلاندىرۋ ءىسى ەلىمىز, اسىرەسە ءوڭىر ءۇشىن دامۋدىڭ جاڭا ساتىسى بولعاندىقتان, دامىعان ەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەلەرىمەن تانىستىق, شەتەلدىك ساراپشىلاردى شاقىرتتىق. بۇل باعدارلاما ءىت ماماندارىنىڭ, عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن عانا جۇزەگە اسپايدى. سوندىقتان جالپى جۇرتشىلىق ءۇشىن اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جانە كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىقتى كوتەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
بۇگىندە تسيفرلاندىرۋدىڭ جول كارتاسىنا اۋىل شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, قاۋىپسىزدىك, كولىك, شاعىن جانە ورتا بيزنەس, الەۋمەتتىك جانە «سمارت سيتي» بويىنشا كىرگەن 94 جوبانىڭ 40-ى ومىرگە جولداما الدى. ارينە, باسىم كوپشىلىگى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەنشىسىنە تيەدى. ال قالعان 54 جوبا جىل اياعىنا دەيىن جۇزەگە اسىرىلادى.
تسيفرلاندىرۋ بويىنشا نەگىزگى كۇش ەگىن شارۋاشىلىعىنا وزىق تەحنولوگيالار ەنگىزۋگە, مال شارۋاشىلىعىندا «اقىلدى» فەرمالار ۇيىمداستىرۋعا باعىتتالعان. ەنگىزىلگەن تسيفرلى تەحنولوگيالاردان كۇتەر ناتيجە كوپ. باستىسى 3,5 ميلليارد تەڭگەگە تۇسكەن وسى جۇمىستاردى قاناتقاقتى شارۋاشىلىقتار ءوز قارجىسىنا اتقارىپ كەلەدى. قوستاناي وبلىسى ەگىس القابىنىڭ كولەمدىلىگىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. سالاداعى تسيفرلاندىرۋ ءىسى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن تۇگەندەۋدەن باستالدى.
ناقتى ەگىن شارۋاشىلىعى تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى عالىمدارىمەن تىعىز بايلانىس جاساي وتىرىپ, وبلىستاعى قاناتقاقتى «ترويانا» جانە «سادچيكوۆ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرىندە باستالدى. بۇگىندە بۇل شارۋاشىلىقتاردا اگروحيميالىق جۇمىستار بويىنشا القاپتاردى زەرتتەۋ جۇمىستارى اياقتالدى, مينەرالدىق تىڭايتقىشتاردى سالۋدى سارالاۋ كارتوگرامماسى جاسالدى, كوپتەگەن جۇمىستاردى قاتار جۇرگىزۋ ءۇشىن تەحنيكا پاركىن جاڭعىرتۋ دا قولعا الىنعان.
مال شارۋاشىلىعىندا «اقىلدى ەت فەرماسى», «اقىلدى ءسۇت فەرماسى», قۇس شارۋاشىلىعىندا «اقىلدى قۇس فابريكاسى» جوباسى ساتىمەن باستالدى. «اقىلدى ەت فەرماسى» جوباسى وبلىستاعى ءىرى ءارى بۇرىننان تەحنولوگيالىق دايىندىعى بار «قازاقستان ەت وداعىنىڭ» مۇشەسى جانە «قوستاناي وبلىسى ەت كلاستەرى» جوباسىنىڭ وپەراتورى «تەررا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە جۇرگىزىلەدى. مۇندا 8800 باس ءىرى قارا بار. تسيفرلاندىرۋ جوبالارىنىڭ ارقاسىندا شارۋاشىلىقتا ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتى قولدانىلادى.
ماماندار وسى قۇرالمەن فوتوسۋرەت ءتۇسىرۋ ارقىلى مال ازىعىنا ەگىلگەن شوپتەردىڭ ءپىسۋىن باقىلاۋعا, جەتىلۋ كارتاسىن جاساۋعا جانە ۋاقتىلى اگروتەحنيكالىق شارالار جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك الدى. تسيفرلاندىرۋ ەلەمەنتتەرىن ەنگىزگەندە مال جەمىنىڭ قۇرامىن باقىلاۋ, جەم سالۋ, دەر ۋاقىتىندا تارازىعا تارتىپ, سالماق قوسپايتىن ءتيىمسىز مالدى قاتاردان شىعارىپ تاستاۋ جۇمىستارى قاداعالانادى. ال «اقىلدى ءسۇت فەرماسى» جوباسى بويىنشا «سادچيكوۆ» سەرىكتەستىگىنىڭ تاجىريبەسى جەتكىلىكتى.
مۇندا 770 ساۋىن سيىر باعىلادى. بيىلعى ءساۋىر ايىندا اۆتوماتتاندىرىلعان SmaXtec جۇيەسى ەنگىزىلدى. بۇل ارقىلى ماماندار سيىردىڭ فيزيولوگيالىق جاعدايى مەن انالىقتاردىڭ ونىمدىلىگىن باقىلايدى. وسى وزىق تەحنولوگيا شارۋاشىلىقتا ءار ساۋىن سيىردان ساۋىلاتىن ءسۇتتىڭ مولشەرىن 6 توننادان 7 تونناعا دەيىن كوبەيتۋگە, ءار 100 سيىردان الىناتىن بۇزاۋ سانىن 70-تەن 90-عا دەيىن وسىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
رۋدنىي قالاسىنداعى «جاس قانات-2006» قۇس فابريكاسىنداعى جۇمىستىڭ 90 پروتسەنتى تسيفرلاندىرىلدى. ساتىلاپ جۇرگىزىلگەن وزىق تەحنولوگيانىڭ ەنگىزىلۋى كاسىپورىندى ءونىم ءوندىرۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەردى. كاسىپورىندا 2006 جىلى 7 ميلليون جۇمىرتقا وندىرىلسە, 2018 جىلى بۇل كورسەتكىش 250 ميلليونعا دەيىن جەتتى. جىل سوڭىندا وبلىستاعى سمارت تەحنولوگيالار ەنگىزىلگەن 6 قاناتقاقتى اگروفيرمانىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى 1,5 ميلليارد تەڭگە بولادى.
وسى شارۋاشىلىقتاردىڭ بازاسىندا باسقا فەرمەرلەر ءۇشىن ۇزدىك تەحنولوگيانى ۇيرەتەتىن وقۋ ورتالىعى اشىلماق. وبلىستاعى 3,5 مىڭ اگروقۇرىلىم اراسىنان «اقىلدى تەحنولوگيالاردى» ەنگىزۋگە ىنتا بىلدىرگەن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ بارلىعى وسى ورتالىقتاردان بىلمەگەنىن ۇيرەنەدى. كەيىنىرەك بۇل تاجىريبەنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتە بەرەمىز.
جاڭا ءىستى توسىرقاماي تەزىرەك جۇزەگە اسىرۋدا عالىمدار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىنىڭ, كاسىپكەرلەر, شارۋاشىلىق جەتەكشىلەرىنىڭ ىنتىماعى كوپ ماسەلەنى شەشەدى. ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە قۇرىلعان «پاراسات» تسيفرلى حابى جاڭا تەحنولوگيالاردى تارتۋدىڭ, سالانى دامىتۋعا كولدەنەڭ تۇراتىن كەدەرگىلەردى ىسىرىپ تاستايتىن يننوۆاتسيالىق شەشىمدەرگە ىزدەنىس جاساۋدىڭ ورتالىعىنا اينالماق.
جالپى وبلىستاعى اگروونەركاسىپ كەشەنىن تسيفرلاندىرۋدىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى جىل بويىنا 20 ملرد تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى نەمەسە اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جالپى ءونىمنىڭ كولەمى 5 پروتسەنتكە ارتاتىنىنا ماماندار سەنىمدى.
«تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا اتقارىلاتىن جۇمىستار اۋىل شارۋاشىلىعىندا عانا ەمەس, ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, قاۋىپسىزدىك, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, كولىك جانە قالانى باسقارۋ سالالارىندا دا تيىمدىلىگىن كورسەتىپ ۇلگەردى. وبلىستاعى مەكتەپتەر تۇگەلدەي كومپيۋتەرمەن جانە مۋلتيمەديالىق قۇرالدار-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلدى.
مەكتەپتەردىڭ بارلىعى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە قوسىلعان. دەگەنمەن مەكتەپتەردىڭ Wi-Fi جەلىسىنە قوسىلۋى ەرەكشە نازاردا بولادى. ءبىلىم وشاقتارىندا ەلەكتروندى جۋرنال مەن «كۇندەلىك», «BilimLand» پلاتفورماسىنىڭ ەنگىزىلۋى بويىنشا وبلىسىمىز رەسپۋبليكادا ەكىنشى ورىندا تۇر. بۇل اتا-انانىڭ دا, مۇعالىمنىڭ دە التىن ۋاقىتىن ۇنەمدەيدى. ەلەكتروندى جۋرنال مەن «كۇندەلىكتە» بالانىڭ ۇلگەرىمى, ءتارتىبى الاقانداعىداي كوز الدىندا جازىلىپ تۇرادى.
جىل اياعىنا دەيىن بالاباقشالارعا اتا-انالاردىڭ كەزەككە تۇرۋى, ءوتىنىش بەرۋى اۆتوماتتاندىرىلماق. اتا-انا ۇيدە وتىرىپ, ءسابيىن ورنالاستىرۋعا ءوتىنىش بەرىپ, كەزەگىن باقىلايتىن بولادى. بۇل ماسەلەدە تازالىق, اشىقتىق, ادىلەتتىلىك سالتانات قۇراتىنىنا كامىلمىز.
وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 37 تسيفرلاندىرۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ارقاسىندا وڭىردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ بارلىعى كومپيۋتەرمەن جابدىقتالدى. ينتەرنەتكە قالالار مەن اۋدان ورتالىقتارىنداعى مەكەمەلەر دە 100 پروتسەنت قوسىلعان. ال اۋىلدىق جەرلەردە بۇل جونىنەن ءالى كەمشىلىكتەر بار, ينتەرنەتكە قوسىلعاندار بار-جوعى 22,8 پروتسەنتتى قۇرايدى. جىل اياعىنا دەيىن بۇل كورسەتكىشتى 93 پروتسەنتكە جەتكىزەمىز.
ال قالعان 7 پروتسەنت تىم شالعايداعى جانە 20-30 ادام عانا تۇرىپ جاتقان ەلدى مەكەندەرگە ءتان. ولاردى دا الداعى ۋاقىتتا ينتەرنەتكە قوسۋ ءىسى جالعاسىن تابادى. وبلىستا مەديتسينا قۇجاتتارىن قاعازسىز جۇرگىزۋ ءىسى بىرتىندەپ ەنگىزىلىپ كەلەدى. مەديتسينالىق قۇجاتتامانىڭ 121 وقۋ-ەسەپ فورماسىنىڭ 21 ءتۇرى تسيفرلاندىرىلدى. جىل اياعىندا ونىڭ سانى 84-كە جەتەدى. ادامداردى موبيلدىك قوسىمشالارمەن قامتۋ ءىسى بىردەن ارتتى. تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا وسى سالادا 2 ملرد تەڭگە نەمەسە بيۋدجەت قارجىسى 15,3 پروتسەنت ۇنەمدەلگەن.
قوستانايلىقتار تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىندا, كولىكتە, قالانىڭ سانيتارلىق قىزمەتىندە ەنگىزىلگەن «اقىلدى» قىزمەتتەردىڭ باسىن قۇرايتىن Smart City جوباسىنىڭ لەبىن سەزىنىپ قالدى. وسى جۇمىستار جۇرگىزىلگەلى قالانىڭ تازالىعىن قامتاماسىز ەتۋدە كولىك پايدالانۋعا كەتەتىن قارجى 25 پروتسەنتكە دەيىن ۇنەمدەلگەن.
كوشەنى جارىقتاندىرۋدا, باعدارشاممەن قامتاماسىز ەتۋدە تسيفرلى تەحنولوگيالار بارىنشا پايدالانىلۋدا. قوستاناي قالالىق اكىمدىگىندە قۇرىلعان «109» ءنومىرلى بىرىڭعاي ديسپەتچەرلىك قىزمەتى جولاۋشى تاسىمالدايتىن كولىكتەردى, سانيتارلىق قىزمەتتى, باعدارشام, بارلىق كوممۋنالدىق قىزمەت جۇمىستارىن قاداعالايدى. ويتكەنى وسى ورتالىق قالا تۇرعىندارىنىڭ وتىنىشتەرى مەن ارىزدارىن قابىلدايدى, ماڭىزدى ماسەلەلەر دە سول بويىنشا شەشىمىن تاباتىن بولادى.
Smart Kostanay موبيلدىك قوسىمشاسىندا جوسپارلانعان 45 سەرۆيستىڭ 23-ءى قازىردىڭ وزىندە جۇمىس ىستەيدى. بۇل قالا اكىمدىگى مەن تۇرعىندار اراسىنداعى كوپىر دەۋگە بولادى. قالالىقتار ۇيدەن شىقپاي وتىرىپ تەك قىزمەت اقىسىن تولەپ قانا قويماي, اتقارۋشى بيلىك جوسپارلاعان ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ءوز ۇسىنىستارىن ايتىپ وتىرادى. جاڭادان سالىنىپ جاتقان «يۋبيلەينىي» شاعىن اۋدانىندا 22 ۇيگە كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتكىشتەرىن بەرىپ وتىراتىن جالپى جانە جەكە پريبورلاردى, «اقىلدى» شامدار, باعدارشامدار, اۋلالارعا باقىلاۋ كامەرالارىن قامتىعان قوندىرعىلار ورناتىلادى.
مۇنداي «اقىلدى» تۇرعىن اۋداندار قۇرۋ جىلىنا بيۋدجەتتىڭ 110 ملن تەڭگە قارجىسىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى ەكەن. تسيفرلاندىرۋ ادامداردىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن كوتەرىپ قانا قويمايدى, ەڭ باستىسى قاي سالادا بولسىن قارجىنى ۇنەمدەيدى, بيۋدجەتكە تۇسەتىن ءتۇسىمنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدى. ارينە, ۇنەمدەلگەن قارجى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋگە جۇمسالارى ءسوزسىز.
مەيىرجان مىرزاليەۆ,
قوستاناي وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى
قوستاناي
